سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: بیست و هفت شهریور ماه، سالروز درگذشت محمدحسین شهریار علاوه بر اینکه به عنوان روز ملی شعر و ادب نام گرفت، "روز بزرگداشت استاد شهریار" هم نامگذاری شد.
برای ما ایرانیان که در جهان به شاعران بزرگمان و به عنوان ملت شعر معروف هستیم دوازده سال پیش خیلی هم دیر بود تا روزی را برای شعر و ادب تعیین کنیم. اما به هر حال اختصاص روزی در تقویم رسمی با عنوان "روز ملی شعر و ادب" به همراه "روز گرامیداشت مقام استاد شهریار" ضرورتی بزرگ بود که عملی شده است. چنان که روزی برای دیگر شاعران بزرگ همانند؛ سعدی، خیام، فردوسی، حافظ و... نیز در تقویم رسمی کشور ثبت شده است.
میتوان گفت از دو سال پیش است که دیگر مجادلهای در این باب صورت نمیگیرد. اغلب شاعران بر سر پذیرش این روز اجماع کردهاند. مثلاً سال گذشته اکبر اکسیر، شاعر گفته بود با اینکه فردوسی را شاعر ملی ایران میداند اما معروفترین شاعر بومی ایران شهریار است. این گفته اکسیر به عنوان یکی از یاران موافقِ مخالفان انتخاب سالمرگ شهریار به عنوان روز ملی شعر و ادب، نقطه پایانی بود بر این مجادله ده ساله.
شهریار را باید جزو آخرین حلقه شاعران بزرگ ادبیات کلاسیک فارسی ایران دانست. در معرفی شهریار باید به جنبههای گوناگون شعر و شخصیت او توجه داشت. شهریار به مفهوم مطلق کلمه شاعر غریزی بود و عاطفهای سیال داشت.
برخی معتقدند آنچه بر عظمت و غنای شعر شهریار میافزاید دو زبانه بودن شاعر است چرا که او هم در فولکلور زبان فارسی و هم در شعر ترکی موفق بوده است. از سوی دیگر او را شاعر محفلی نیز دانستهاند. البته ویژگیهای ادبیات محفلی در رفتار ادبی و آثار او نیز قابل ردیابی است؛ چرا که اگر چیزی را تأیید میکرد و از حرکتی خوشش میآمد، آن را در شعرهایش منعکس میکرد. او در محافل دوستانه و عارفانه یک شاعر محفلی بود. در سرزمین مادری یک شاعر بومی بود و درد قبیلهاش را میفهمید.
شهریار شاعری غزلسراست بدون آنکه فقط غزل سروده باشد و بدون آنکه انواع دیگر اشعارش از ارزش کمتری برخوردار باشند. مهمترین ارزش غزل او در ایجاد ارتباط سخت عاطفی با خوانندگان شعر است. سادگی، شیوه مخصوص او در غزلسرایی است و شاعر سادهگرایی را گاه تا آنجا میرساند که بعضی بیتهای یک غزل او همطراز با سایر بیتهای بلند شعرش نیستند، اما همین خود خصیصه دیگری از شعر او را آشکار میسازد که برای عرضه اندیشه و احساس خود به زبان ساده از خطر کردن نمیهراسد و همین دل به دریا زدن و خطر کردن اوست که او را در سرودن غزلهای ساده و دلانگیز سرآمد هم عصرانش میسازد و غزلش را امتیازی خاص میبخشد.
دیگر خصوصیت شعری او بیشتر از شخصیت و نبوغ فکری او مایه میگیرد، شناخت شعری اوست. شهریار بر خلاف دیگر شاعران همعصرش از همان آغاز به ستایش نیما برخاست و مدافع روش شعری نیما شد و حتی خود او در قالبهای شعری نیما چندین شعر سرود از بعضی از آنها مانند "ای وای مادرم" و "پیام به انیشتین" بسیار مشهور شد و از طرفی دیگر نیز بهترین شاعران نوگرای معاصر چون: سایه، مشیری، اخوان، سیمین بهبهانی، شفیعی و... علیرغم اخلاق خاص شهریار به او ارادت میورزیدند و او را بهترین نوسرایان معاصر میدانستند و در هر فرصتی به دیدار او میشتافتند.
خصوصیت دیگر شعری شهریار نوگرایی و ابداع او در ترسیم تابلوهای شاعرانه است که از جمله آنها میتوان "هذیان دل" و "افسانة شب" و تابلو بدیع و بینظیر او "مولانا در خانقاه شمستبریزی" و "تختجمشید" و "دو مرغ بهشتی" و... نام برد که این شعرها نشانه توجه خاص شهریار به منظومهسرایی است و شهریار در نحوه منظومهسرایی طرحی کاملاُّ نو و بدیع ارائه میدهد، تصویرهایش همه ابتکاری و به دور از ابتذال تقلید است. درباره منظومه بلند "حیدربابا" که به زبان ترکی سروده شده و از شهرتی بیمانند برخوردار است اهل زبان سخن فراوان گفتهاند که باید به زبان ترکی آشنا بود تا پی به ارزش واقعی آن برد اما حتی ترجمههای فارسی این منظومه خواننده را چنان مجذوب خود میسازد که از راه قیاس میتوان دریافت که ارزش واقعی شعر چگونه است.
سیدعباس سجادی منتقد ادبی، میگوید ویژگیهای شعری شهریار را اینگونه میتوان خلاصه کرد: "حساسیت فوقالعاده، حافظه بسیار قوی شعری، آشنایی با زبان عربی و شناختش از قرآن کریم، علاقه مفرط او به حافظ و در درجه بعد به سعدی و شناخت عمیق او از ادبیات کلاسیک، آشنایی او به زبان فرانسه، مطالعه عمیق او در ادبیات معاصر و زبان فلکلوریک، و زندگانی آمیخته با اضطراب و آشفتگی که برایش لحظات شعری فراوان ساخت".