به گزارش هنرآنلاین ، گفتگوی فرهنگی با موضوع "ادبیات شفاهی و عامیانه، کارکردها و آسیبها" با حضور حسین یاوری استاد دانشگاه، نویسنده و پژوهشگر و عباس قنبری عدیوی استاد دانشگاه روی آنتن رادیو گفتگو رفت.
در ابتدای برنامه یاوری درباره ادبیات شفاهی گفت: ادبیات شفاهی بخش مهمی از فرهنگ عامه و فولکلور ما را تشکیل میدهد. بخشی از این ادبیات در گذر زمان از بین رفته، بخشی به صورت ناقص به ما رسیده و بخشی نیز کارکرد گذشته را ندارد اما گنجینه بسیار ارزشمندی است. قصهها، افسانهها، اشعار مربوط به جشنها و شادیها، مرثیه خوانی، فالها، نمایشهای سنتی، پرده خوانی، نقالی و کارآواها و کارنواها و... از جمله ادبیات شفاهی ما هستند.
یاوری ادامه داد: در ایران به سختی میتوانیم ۵۰۰ دیوان شعر پیدا کنیم و بسیاری از شاعران اندیشمند ما گمنام بودند. تعدادی از این اشعار سینه به سینه نقل شدند. کارآواها، لطیفهها، طنزها و فتوتنامهها همچنان باقی ماندهاند اما انگشتشمار هستند. برای مثال فتوت نامهها گنجینههای بزرگی هستند که اگر دنبال آن بگردیم، مانند آن پیدا نمیکنیم.
وی در خصوص کارکردهای ترانهها در زندگی روزمره توضیح داد: پروژهای را برای یونسکو بخش "میراث ناملموس" تعقیب کردم و به صورت جهانی ثبت شد. این پروژه مربوط به روشها و فنون سنتی در فرشبافی بود. طی این ۱۰ دقیقه فیلم، دو کار نوا گذاشتم که یک خانم یک لالایی به زبان لری و یکی به زبان ترکی قشقایی خواند و یکی از عوامل تصویب این پروژه همین آواها بود.
این استاد دانشگاه افزود: یک روز نیز در کرمان بودم و قالی بافی با شعر را تماشا کردم و این یکی از پروژههایی بود که یونسکو از من درخواست کرد. همچنان این کار آواها وجود دارد و جالب اینکه با موسیقی تطبیق دارد و تمام آنها دارای موسیقی درونی هستند.
یاوری در پایان گفت: اساس تئوری مدیریت روابط انسانی در آمریکا بر شادی، نشاط، خواندن آواز و ترانه حین کار است و بعد از تحقیق به این نتیجه رسیدم که اساس آن را از ترانههای شرقی، ایرانی و هندی گرفتند. موسیقی و آواز در هندوستان جایگاه بسیار مهمی دارد و جزو لاینفک فرهنگ مردم هند است.
ترانه زندگی را با لطافت و هنرمندی همراه میکند
در ادامه قنبری درباره کارکرد ترانههای شفاهی عنوان کرد: ترانه از دو واژهتر و انه به معنای تازگی تشکیل شده است. ترانهها مردمیترین نوع ادبیات شفاهی هستند چون از تولد تا مرگ همراه انسان هستند. ترانهها آرامش دهنده گوینده و شنونده هستند و شامل ترانههای لالایی و مادرانه، نوازشی و بازی، عاشقانه، حماسی و کاری میشوند.
این نویسنده و پژوهشگر با اشاره به مهمترین کارکردهای ترانه تشریح کرد: یکی از مهمترین کارکردهای ترانه این است که زندگی را با لطافت و هنرمندی همراه میکند. آنچه در ترانهها برای ما اهمیت دارد این است که شامل تمام گروههای سنی و برای مخاطبان مختلف میشود و گوینده و شنونده و محتوا در ترانه وجود دارد. ترانه سیال است و به روز میشود و متناسب با نیاز روزانه ما تغییر میکند و متناسب با نامش همیشه نو میماند.
وی در خصوص ترانه خوانی در ایل بختیاری گفت: در حوزه زاگرس میانی به دلیل طبیعت و اقلیم باید با ترانهها و ویژگیهای خاص آنها روبرو شویم. در رشته کوههای زاگرس میانی رشته کوههای سخت گذر همراه با طبیعت و حضور پرندگان خوش آوا دیده میشود.
قنبری ادامه داد: این زیباییها در حوزه دوبیتی و و لالایی میآید و در آن الزامی برای کار وجود ندارد و مادر درد و رنج، آرزو و ناکامی خود را در زندگی بیان میکند. زمانی ما این زیبایی را احساس میکنیم که زنی کنار دار قالی مینشیند و همین ترانهها را میخواند.
این استاد دانشگاه عنوان کرد: در همین آیینها برای بخت گشایی آیینی به نام سرتم داری یعنی آنچه روی دار قالی است، وجود دارد. در این زمان برای ارج نهادن به کار و سپاسگذاری از زن هدیهای به او میدهند و به او دست مریزاد میگویند و این ارج نهادن به کار هنرمند است. این نشان میدهد در اوج زیباییها کسی که این ترانهها را خلق کرده، با اشراف به زیبایی و در عین گمنامی آنها را خلق کرده است.