سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: "علیه تفسیر" خارج از اینکه نوعی کتاب نقد درباره مسائل مدرن از جمله آثار هنری و هنرمندان است، نوعی نوشته برای هر خوانندهای خواهد بود که دوست دارد اشتهای وصفناپذیر و سیرنشدنی خود را با کتابهای مختلفی ارضاع کند. این است که کتابی اینچنینی را نقد نمیتوان نامید که خود سانتاگ نیز درباره آن میگوید که بخش زیادی از این نوشتهها درباره آثار هنری و ... به استثنای چند نوشته، در جایگاه ژورنالیسم قابل بررسی است و اسم این روش خود را فرانقد یا زبرنقد میگذارد.
اگر سانتاگ خوان نیستید، با این کتاب میشوید و اگر هستید بیشک بخشی از این کتاب را به شکل پراکنده در کتابها و ترجمههای دیگر خواندهاید. 435 صفحه درباره چیزهایی که میدانیم و نمیدانیم، اما لذت خواندنش را از دست نمیدهیم. سانتاگ خوب میداند همه آن چیزهای ناشناختهای را که برای ما چندان دلنشین و کنکاش کردنی نیستند، چگونه برای خوانندهاش بنویسد که حریص خواندن، خط به خط نوشتههایش را دنبال کند.
"علیه تفسیر" را حتی اگر نخواندهاید دست بگیرید که فرصت دست گرفتن چنین کتاب قطور و خوش دستی این روزها غنیمت است. این کتاب در قطع جیبی، قطور و خلاف آنچه به نظر میرسد بسیار سبک و خوش دست منتشر شده است. "بیدگل" نیز از همه این فرصتها استفاده کرده تا کتابی را در 5 فصل خواندنی راهی بازار کند. نمیتوان حتی از نوشتهای، از فهرست دو صفحهای کتاب گذشت؛ چه آنهایی که دربارهشان شناخت و موضعی دارید و چه آنهایی که تنها عنوان جذابی به نظر میرسند. از نوشتهای "علیه تفسیر" که نام این کتاب نیز هست، تا "درباره سبک"، "هنرمند به عنوان رنجبر نمونهوار"، "یادداشتهای کامو"، "مردانگی میشل لیریس"، "انسانشناس به مثابه قهرمان"، "یونسکو"، "تاملاتی درباره قائم مقام"، "مرگ تراژدی"، "رفتن به تئاتر و چیزهای دیگر"، "سبک معنوی در فیلمهای روبر برسون"، "گذرانِ زندگی گدار"، "تخیل فاجعهمحور"، "مخلوقات آنچنانی جک اسمیت"، "یادداشتی درباره رمانها و فیلمها"، "تقوای بدون محتوا"، "یادداشتهایی درباره کمپ"، "یک فرهنگ و حساسیت تازه" و ... همگی خواندنیاند. اگر بنا به نخواندن باشد، کدام عنوان را حاضرید رد کنید؟ حتی لازم نیست حتما درباره نکاتی که نویسنده مطرح میکند، اطلاعاتی داشته باشید؛ مطمئن باشید او شما را ترغیب میکند که بروید و خودتان پیدایشان کنید. شاید بگویید خواندن نقدی درباره برسون، که مثلا شما نمیشناسیدش چه لطفی دارد؟ باید به شما بگویم، از این عناوین فرار نکنید؛ او طوری با شما صحبت میکند که بدون تماشای فیلمهای برسون نیز برایتان جذاب است.
"علیه تفسیر" نشان از آن طرح دارد که هر ایدئولوژی و تفکری که قابل استفاده و به کارگیرنده نباشد، نیست و هر آنچه هست باید در خدمت فهم خواننده قرار گیرد. همین امر هم موجب میشود فارغ از اینکه "علیه تفسیر" کتابی برای نقد است، آن را در زمره آثار خواندنی عمومی قرار داد و خواند. سانتاگ حتی در ناشناختهترین مسائل به دنبال نیروی محرکی در تاریخ و ضرورت آن اثر میگردد تا در فهم آن به التزام اثر یا حداقل آنچه نوشته اشاره کند. سوزان سانتاگ در فصل "علیه تفسیر" در مقابل تفسیرِ متن، قد برافراشته و میگوید: "تفسیر، تجربه اثر هنری را بدیهی فرض میکند، و کار خود را از آنجا ادامه میدهد. در حالی که نمیتوان این مسئله را بدیهی فرض کرد. کافی است به انبوهگی محضِ آثار هنری بیندیشیم که در دسترس هر یک از ما قرار دارد، و به طعمها، بوها، و دیدنیهای محیط شهری که حواسمان را بمباران میکنند. فرهنگ ما مبتنی بر زیادهکاری و تولید مازاد است؛ و نتیجه آن کندشدن فزایندهی حساسیت تحربه حسی ماست. کل شرایط حاکم بر زندگی مدرن دست به دست هم میدهند تا قوای حسی ما را کند کنند. وظیفه منتقد باید در پرتو شرایط حاکم بر حواس و قابلیتهای ما (و نه حس و قابلیتهای عصری دیگر) سنجیده شود." شاید مسئلهای که سانتاگ به آن اشاره میکند معضل تفسیر آثار هنری در جریانی مقابل با نقد آن نیز هست. چیزی که سانتاگ در "علیه تفسیر" و نوشتههای دیگرش به لزومِ بودن و نبودنشان اشاره کرده و در قامتی بلندتر نقدشان میکند، همان چیزی که تاریخ، هنر، سیاست و اجتماع جامعه ما را دستخوش نبودن خود قرار داده است؛ نقد. انتهای پیام/ نگار حسینخانی