سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: بسیاری از مخاطبان ادبیات داستانی در اقصی نقاط جهان کروی، خولیو کورتسار را با "داستان زمزمه نگار و باورها" میشناسند. این رمان که در سال 1962 میلادی نگارش شد، به باور بسیاری از آکادمیسن ها و منتقدان ادبی به واسطه نوع نگارش و تبحر ادبی کورتسار در تالیف آن، بسیار حائز اهمیت است. شاهد این مدعا هم ذکر نام این رمان در بسیاری از فهرست نامه های آثار ادبی قرن بیستم است.
اما یک سال بعد از انتشار داستان "زمزمه نگارها..." یعنی در سال 1963 میلادی کورتسار رمانی را دست ناشر میدهد که اهمیت آن برای جهان داستان و داستان نویسی فتح البابی است دوران ساز و بسیار تاثیرگذار در اسلوب داستانی.
در این سال "رایوئلا" یا "بازی لی لی" کورتسار منتـــــــــــشر شده و وارد کتابفروشی ها میشود. کتابی که در همان ماههای نخست پنج هزار جلد آن به فروش میرسد.
از این جهت رمان لی لی در کنار آثاری همچون سلاخ خانه شماره پنج، آتش پریده رنگ، اپرای شناور، زن ستوان فرانسوی و.... که در دهه شصت نوشته و منتشر میشوند، قرار می گیرد. آثاری که یک دهه بعد، تحت عنوان ادبیات پست مدرن شناخته شده و جمع میشوند(حال اگر مناقشاتی که سر این اصطلاح موجود است را کنار بگذاریم ).
اما "لی لی" اثری نبود که بتوان به این سادگی آن را در ذیل ژانر یا مکتبی دسته بندی کرد و گذشت. رمان "لی لی" از آنجا که الهام بخش بسیاری از آثار ادبی دهه هفتاد میلادی بود؛ تا مدتهای مدید از این گونه دسته بندیها فراتر میرفت.
واضح و مبرهن است آنچه علت بحث برانگیزی رمان "لی لی" بوده، مفادی است که مستقیما ساختمان این اثر را ترسیم و تجهیز میکند و از همین رو در عناصر و مصالح داستانی آن قابل پیگیری خواهد بود. مهم نیست ما این اثر را سوررئال یا جادویی یا پست مدرن و غیر آن بدانیم، اهمیت این رمان موضوعی است که با رجوع به خود اثر میتوان به صورتهای مختلف توضیح داد.
"لی لی" تاکید بر بازی کردن است. تاکیدی پخته و رسیده از این واژه. نه سرسری و سهل. "لی لی" تاکید بر پیشی گرفتن از بازیگوشی تقدیر به واسطه باور یا عدم باور ما به این مفهوم است که در قید زمان تعمیم و معنا مییابد. حتی در نفی تقدیر شاید. این قاعده و آنچه بازی را عنصری مهم در رمان کورتسار جلوه میدهد، علاوه بر پیشدستی کاراکترهای اثر در مواجه با ثانیه شمارِ زمان ( قرار و مدارها و قاعدههای مبهمی که لاماگا و الیویرا برای پیمودن خیابانها میچینند) در ساختار و فرم کلی فصلها نیز قابل اعتنا است. بهطوری که مخاطب "لی لی" می تواند از دو شیوه پیشنهادی مولف برای خواندن داستان، به دلخواه یکی را انتخاب کند.
این قابلیت که چیدمان غیرخطی و ناموزون فصلهای رمان امکان پذیر کرده، مضاف بر تکمیلِ فرم نهایی اثر؛ ارجاع به مفهوم "احتمال" و "امکان" را (که مکررا در روایت داستان پیش کشیده میشود) وضوح و روشنای بیشتر داده و لذت خواندن رمان را در این شروط، صدچندان میکند.
زمان در رمان کورتسار چه در فرم چه در مجرای محتوایی آن، ارجحیت کیفی دارد، نه شمارش گری کمی در حرکت خطی خود. زمان در این اثر از طریق سلامتِ ساختار این کتاب به نوعی کالبدی وصف ناپذیر دست مییابد که پیکر خود را در مفهوم پهنا یا بارقهای که وسط یک منظره بر روح ناظر خود میگذارد، بروز میدهد.
در این رمان احیای شکل یا فرم، احیای امتیاز تمایز و اختیاری است که مرزهای جاندار یک ارگانیک یا بدن با خود به همراه دارد. پیکری که نشانه و نظامی از قوای جاندار پنداریی هستی و وجوه متمایز آن به همراه دارد. خارج از شکل و فرم ماده محض و جبر محض تودههای بی شکلی است. درهمین خصوص میتوان به چند سطر و فصلی از رمان اشاره کرد: "یک موقعیت و دو روایت... در مورد همه برگهایی که نخواهم دید... و سایر چیزهایی که ممکن است در محیط وجود داشته باشد... پروانه های بیچاره ی خارج از داستانها، همچون سیمای گلهای خشک شده، بی شکل... در همه جا چراغ وجود دارد. برگ هایی وجود دارد که من هرگز آنها را نخواهم دید."
این چیزهای مشمول شکل و در مکان های دور برای کاراکتر "الیویرا" نامریی غمی عجیب و عظیم بار میآورد. حزنی که بارها او را در اماکن عمومی از طریق تکرار رفتاری غیر مرسوم، به دیوانگی و نوعی جنون سوق میدهد. به قسمی تمجید بی نظمی برای الیویرا واکنش معکوس به ترس و خوف از جبر لاشعور ماده محض است. به این لحاظ "لی لی" و بازی و پا بر خط و مرز قواعد گذاشتن، و سوختن در دمای بی شکلی در رمان رایوئلا دغدغهای با عیار تعابیر هستی شناختی است.
انتهای پیام/
آرش رضایی