سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: در تاریخ ادبیات همواره آثاری وجود دارند که در زمان حیات نویسندهشان ناشناخته میمانند و درک نمیشوند. شهرت این نویسندهها بعد از مرگشان به طور روزافزونی بیشتر میشود و خلاقیت و نبوغشان سالها و دههها بعد ازمرگشان از سوی جامعه پذیرفته میشود. آثار این نویسندهها به مولفشان وفادار نمیمانند و پس از مرگ اوست که تازه زندگی جدا در پیش میگیرند. زندگی پس از مرگ.
هانریش فون کلایست یکی از این نویسندههاست و میشائیل کلهاس یکی از آن نوع آثار. "میشائیل کلهاس" هم در طول زندگی فون کلایست خدمتی به نام خالقش نکرد و فون کلایست شهرت اندکش را مدیون شعرها ، نمایشنامهها و رسالههایش در باب زیبایی شناسی و روان شناسی بود. سرنوشت متفاوت "میشائیل کلهاس" و اینگونه آثار تمایل قدیمی برای خوانش و تفسیر اثر با ارجاع به زندگی نویسنده را هم دگرگون میکنند و اینبار اثر هنری و متن مبدا و مرجعی برای زندگی نویسنده میشود.
این رابطه دگرگون شده اثرهنری را با ماهیت تخیلیاش به دریچهای برای درک زندگی نویسندهاش تبدیل میکند و هالهای آئورا یا رازآمیزدور زندگی حقیقی هنرمند را میگیرد.
"میشائیل کلهاس" با ترجمه محمود حدادی مجموعهای متشکل از سه داستان کوتاه حکایت مانند و یک داستان نیمه بلند است که نام مجموعه نیز از آن گرفته شده. سه داستان کوتاه که همانطور که گفته شد از نظر کوتاهی و کم جزییات بودن و فرم به حکایت شباهت دارند هرکدام طرح و مضمونی خاص دارند و تاثیری شگفت و عجیب بر مخاطب میگذارند مثلا در داستان "گنده پیر لوکارنو" پیرزنی مفلوک به خانه اربابی میآید، اما ارباب از او میخواهد جای دیگری بخوابد و همین بلند شدن پیرزن سبب مرگ او میشود. اما داستان اصلی مجموعه "میشائیل کلهاس" است. که این داستان نیز طرحی عجیب و مدرن دارد آنچنان که برای "کافکا" نیز الهام بخش است و او را هم به جمع ستایشگران "فون کلایست" اضافه میکند.
میشائیل کلهاس اسب فروش درستکاری است که هیچ کس عمل خلافی از او ندیده است. در یک سفر تجاری وقتی میخواهد از قلعه یی پر هیبت در امیرنشین زاکسن بگذرد و به درسدن برود نگهبان از او مجوز عبور میخواهد که او ندارد و تاکنون هم با این موقعیت مواجه نشده. سرانجام قرار میشود که اسبهایش را در قلعه گرو بگذارد و به شهر برود و مجوز را بگیرد. وقتی کلهاس به قلعه بازمیگردد مهترش را کتک خورده و رانده شده و اسبهایش را نزار و بیمار می یابد بی آنکه کسی پاسخ مجاب کنندهیی به او بدهد. و اینگونه گذر"میشائیل کلهاس" برای رسیدن به عدالت و گرفتن غرامت به قانون و دادگاه میافتد.
در ادامه داستان این شخصیت که در ابتدای داستان فردی درستکار توصیف شده بود برای رسیدن به عدالت دست به هر جنایتی میزند و در مسیر جستجوی عدالت خود به آدمی ظالم تبدیل میشود چراکه عدالت در چارچوب قانون برای او میسر نمیشود و حمایت قانون از او دریغ میشود.
فون کلایست موقعیتی می آفریند که شخصیتش در آن واحد هم میتواند مضلوم باشد هم ظالم. وضعیتی ناپایدار که هر آن میتواند تغییر کند و نمیتوان تکیهگاهی اخلاقی و مطلق در آن یافت. زبان پیچیده "فون کلایست" هم با آن جملات بلند، تودرتو و پیچیده که خواندنش چندان هم آسان نیست برای توصیف موقعیت مبهم و شرایط در حال تغییرشخصیتها به بهترین شکل عمل میکند. جملات "فون کلایست" بر خلاف معاصران "ایدآلیست"اش به پدیدهها نگاهی مطلق نداشت و در نگاه او همه چیز به شرایطی بستگی داشت که خود هر لحظه میتوانست تغییر کند.
فون کلایست در زندگی شخصی خود نیز این وضعیت ناپایدار و متناقض را تجربه کرده بود. او در بیست و یک سالگی از ارتش استعفا میدهد و سالها بعد درست وقتی که او به دلیل نفرتاش از "ناپلئون" دوباره میخواهد به جنگ اعزام شود پادشاه "پروس" با ناپلئون عهدنامه صلح امضا میکند. یا فرستادن نمایشنامهاش برای گوته از سویی و تصمیمش برای دوئل با "گوته " به این دلیل که او نمایشنامه "کوزه شکسته" را برای اجرا به سه پرده تقسیم کرده بود.
فون کلایست سرانجام در سی و چهار سالگی وقتی که از همه جا نا امید شده همراه زنی کهدر کنارش بود درکنار دریاچه "وان" با شلیک گلوله نخست به زندگی همراهش بعد به زندگی خود پایان داد.
انتهای پیام/
محمد قاسمی