سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: در میان نویسندههای معاصر اروپا شاید هیچکدام به اندازه "توماس مان" به اروپا و تاریخ فرهنگی و هنری آن توجه نشان نداده است."مان "راوی سیر تحولات هنری اروپاست و این موضوع تا حدی صحت دارد که خوانش آثار او بدون در نظر گرفتن این پیش زمینه فرهنگی که از یونان باستان تا قرن بیستم گستردگی زمانی دارد چندان راه گشا نیست.
آثار او درون این پیش زمینه و بافت فرهنگی شکل میگیرد و به آن ارجاع میدهد. در میان آثار او "مرگ در ونیز" به صورت واضح و عیانتری گرایش "مان" را به روایت با ارجاع به تاریخ فرهنگی و هنری اروپا توضیح میدهد. گرایش به یونان باستان و ارجاع فراوان به افسانهها و اسطورهها یونان باستان تنها موضوعی نیست که او از "نیچه" به ارث برده باشد و آثار "مان" را میتوان نمونه ای اعلا از آن هنری به شمار آورد که "نیچه" پیشتر بر آن نام " دکادانس" به معنی فساد و انحطاط گذاشته بود و منظورش هنری بود که در دوران انحطاط و زوال آفریده می شود. گرایشهای هنری پایان قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم از جمله سمبولیسم و نئو رمانیسیسم ( مکاتبی که برای توضیح "مان" نیز به کار می آیند) خواسته و ناخواسته به چیزی که منظور "نیچه" بود نزدیک بودند.
از ویژگیهای هنر" دکادانس" می توان به گرایش به توصیف عشق ، بیماری، مرگ و مرض نام برد که برای توصیف جامعهای که دیگر سالهاست عصرطلایی خود را پشت سر گذاشته و دوران کهنسالی و پیری خود را می زید به کار گرفته می شوند."عصر طلایی " شاید ترکیبی باشد که برای بسیاری از این نویسندگان به جای "یونان باستان" به کار گرفته می شود. "توماس مان" نیز اگر هم از این ترکیب استفاده نکرده باشد علاقه خاصی به آن دوران داشته و این شاید یکی از دلایل ارجاعات بسیار زیاد اوبه اساطیرباستان در "مرگ در ونیز" باشد.
"مرگ در ونیز" با توصیف پیاده روی "فن اشنباخ" شخصیت اصلی که خود نویسنده است و تازه چند روزی است که پنجاه ساله شده و لقب اشرافی "فن" به او اهدا شده آغاز میشود و از همان ابتدای رمان ما با نمادهایی از مرگ روبرو می شویم. "فن اشنباخ" در مسیر پیاده روی خود از سنگ تراشی عبور می کند که "صلیب ها ، سنگهای گورو تندیس هایش گورستان دومی برپا کرده بودند و بنای بیزانسی نمازخانه مقابل در نور پریده رنگ پیش از غروب غرق در سکوت بود". از درخشانترین خصوصیات سبکی "مان" این است که حتی توصیفات را هم در خدمت تم و مضمون اصلی داستان به کار میگیرد.
"اشنباخ" وقتی به تالار سر میزند در میان حیوانهای انجیلی و نقوشی که ارجاعی به مکاشفه "یوحنا" و تصاویر اپوکالیپتیک آن دارد چهره مرد دیگری را میبیند که او را این گونه توصیف میکند: " لبهایش کوتاه مینمود ، لبهایی که تا بالای دندان عقب رفته بود ، به گونه ای که دندانهایش تا لثه بیرون افتاده ، سفید و دراز از میانشان خودنمائی می کردند." تصویراین مرد با آن حالت تهاجمی اش از دیگر نمادهایی است که به بیماری و مرگ اشاره دارد. توصیفات "توماس مان" نه تنها به فضاسازی اثر کمک میکنند بلکه در غالب موتیف و بن مایه های روایی وبه عنوان نمودهایی از دنیای ذهنی و درونی "فن اشنباخ" در دنیای بیرون ظاهر میشوند. اما این نمادها که که در توصیفات "مان" شکل میگیرند در سراسر کتاب کیفیتی یکسان و جمود شده ندارند بلکه خود داری سیری تکاملی هستند و تصویر بزرگتری را میسازند که به مروربا شدت وضوح بیشتری بارمعنوی خود را عیان میکنند.
سفر"آشنباخ" به "ونیز" د رکشتی ای تاریک و دلگیر انجام میشود و در نهایت او با گوندلی (قایقهای مخصوص ونیز" )که "مثل تابوت سیاه" است به ونیز میرسد. یکی از مهمترین ارجاعات رمان در همین گوندل است که "مان" با برقراری رابطه بین قایقران و "هادس" یعنی ناخدای مرگ که طبق میتولوژی یونان باستان به دنیای زیرین و دنیای مردگان که در آب است، حکومت میکند. و این ارجاع ماهیت سفر "فن آشنباخ" به ونیز همیشه آفتابی را بر ملا میکند. این بار ونیز چهره دیگری به او نشان میدهد. "ونیز" مثل همیشه آفتابی هست اما از آفتاباش بوی مرض و بیماری و مرگ میآید. هرچه به پایان کتاب نزدیک میشویم ارجاعات متن به میتولوژی یونان باستان بیشترو بیشتر میشود.
"اشنباخ" در ونیز به نوعی سقوط اخلاقی تن میدهد و یا به بیان بهتر حساسیتش را به اخلاقیات از دست میدهد و دل به عشقی ممنوع میبندد که هرچند احساسات او در این باره متناقض و گاه متضاد هستند اما او در نهایت اعتراف میکند."ونیز" در اروپا شهر مهمی است که در کنار "فلورانس" نقش مهمی در "رنسانس " داشته و سقوط نمادین اش که حالا در مرض و جنایت غرق شده و از آفتابش بوی مرگ میآید نشانهای ازسقوط اروپا ست. "مان" تصویری جهنمی از ونیز ارائه میدهد که حالا "آشنباخ" هم با عشق خود بااین تصویر اپوکالیپتیک همراه شده وهمانطور که "مان" می نویسد : عاشقان همچون جانیان نظم و امنیت و سلامت روزمره را دوست ندارند.
"آشنباخ" پس از رنگ کردن موی خود حالا خود تبدیل به همان پیرمردی شده که در کشتی با او روبرو شده بود و تلاش ناشیانه او برای همراه شدن با جوانان حالش را بد کرده بود. در مجلس آوازخوانان ونیزی "تاچیو" میان دو سنگ ایستاده و "توماس مان"حالت او را بسیار شبیه به مجسمههای به جا مانده از یونان باستان توصیف میکند و آ"شنباخ" هم دراین صحنه مشغول خوردن آب انارو سوداست یعنی نوشیدنی که رنگ آن به شدت شبیه رنگ خون است... و حالا تصویر تکمیل شده ونیز و همراه آن سرتاسر اروپا به جهنمی تبدیل شده که از آن بوی مرگ و جنایت و وبا برمیخیزد و دیگر "آشنباخ "هم نیست که بگوید: "هیچ جیز جریان عادی خود را ندارد دنیا شکل غریبی به خود میگیرد که شاید لازم باشد جلوش گرفته شود". انتهای پیام/
محمد قاسمی