سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: دانش‌آموز(دانش+آموز) یا دانشجو(دانش+جو) فرق نمی‌کند؛ توی هر جفت این کلمات "دانش" با جست‌وجو، کاویدن و آموختن همراه است. دانش به خودی خود جوهری است که دست هیچ کدام ما را نمی‌گیرد، مگر بدانیم که کجا دنبالش بگردیم.اما به هرترتیب اگر ساخت اشتقاقی این دو واژه را کنار بگذاریم، می‌بینیم که این‌گونه نیست. در عمل قضیه حسابی توفیر پیدا می‌کند. دانش‌آموز می‌شود "کنکورآموز" و دانشجو هم می‌شود "نمره جو". پس دست‌کم آنچه محو و کم رنگ می‌شود همان قسمت مهم یعنی "دانش" است.

الان سال‌هاست که فرزندان ما و البته خود ما می‌دانیم که همه چیز در "کنکور" خلاصه می‌شود. خود ما به این دلیل مهم که فکر می‌کنیم آینده بچه‌هایمان در گرو همان کنکور است و بچه‌ها که فکر می‌کنند بدون موفقیت در کنکور به هیچ جا نخواهند رسید. با این دورنما شاید بد نباشد از اصطلاح جعلی "کنکوریسم" یا ترم فارسی‌اش "کنکور‌گرایی" صحبت کنیم؛ پدیده‌ای که پیشتر اینگونه می‌نمود که هر چه می‌کشیم زیر سر اوست اما دست‌کم در این چند سال اخیر دیگر نمی‌توان به چنین تزی باور داشت.

در سال‌های گذشته کنکور بیشتر از این روز و روزگار شبیه یک غول بود؛ تعداد شرکت کنندگان در آزمون بسیار بود و پذیرش دانشگاه‌ها کم. این شرکت کنندگان هم عمدتا به دو دسته تقسیم می‌شدند؛ گروهی درس خوان و در اصطلاح کوچه "بلدوزر" و گروهی هم نه چندان درس خوان و در انتظار معجزه. و خب گروه دوم بیشتر از معجزه، پول پدر یا نان بازوی‌شان به کارشان می‌آمد چرا که راهی دانشگاهی به نام "آزاد" می‌شدند که ورودی چندان دشواری نداشت، برعکس گروه اول یعنی دانشجویان دانشگاه‌های سراسری و دولتی که تمام مصیبت‌هایشان در آغاز ماجرا و ورود به دانشگاه خلاصه می‌شد. در هر صورت آنچه مبرهن است، آنکه پیشتر کنکور شکل و شمایل ترسناکتری داشت و مانع بزرگی برای "دانش+جو" به حساب می‌آمد. اما چند سالی است که با اضافه شدن به فهرست عناوین دانشگا‌ه‌ها از جمله؛ پیام نور، غیر انتفاعی یا علمی-کاربردی تقریبا مسئله ورود به دانشگاه‌ها دیگر موضوعیت ندارد. هم اکنون برای اینکه عنوان دانشجو بر پیشانی‌مان بدرخشد، صرفا باید یک پول مشخصی برای دانشگاه واریز کنیم و دیگر خبری از غول کنکور گذشته‌ها نیست.

همان‌طور که می‌دانید در کشور ما ورود به دانشگاه و موفقیت در کنکور همیشه به قیفی وارونه تشبیه شده است که ورود به آن سخت و خروج از آن سهل است اما دیگر این تشبیه در این زمان و زمانه مصداق ندارد. امروز همچنان که گفته شد به واسطه تعدد دانشگاه‌ها و پذیرش‌های آسان دیگر ورود به دانشگاه دشوار نیست و حتی در بعضی از دانشگاه‌ها فرایند پیچیده ورود به دانشگاه به یک ثبت نام جزئی تقلیل پیدا کرده است، اما همچنان خروج از دانشگاه ساده است و سهل. با این توضیح باید ورود و خروج دانشجوی ایرانی در دانشگاه‌ها را به شی‌ عجیب و غریبی تشبیه کرد که سر و ته آن فراخ است و عریض.

در نظام فعلی آکادمیک ما همچنان آنچه ارزشمند است نمراتی است که دانشجویان از کتب درسی و بعضا روابط استاد-شاگردی به دست می‌آورند. در بهترین حالت ممکن اگر این کتب درسی توسط اساتید غیردانشگاهی(اساتیدی که در خارج از دانشگاه در حال تحقیق هستند) نیز به لحاظ علمی تایید شوند، باز این سوال پیش می‌آید که آیا دانشجویان ما به مطالعات غیرآکادمیک و فرادرسی محتاج نیستند؟ این در حالی است که همچنان در بسیاری از رشته‌های موجود؛ خصوصا رشته‌های علوم انسانی، واحد‌های درسی بسیار محدود انتخاب شده‌اند و دانشجو برای داشتن حتی اطلاعات ابتدایی درباره آن واحدهای درسی به دروسی بیش از آنچه برای او انتخاب شده است، نیاز دارد؛ مصادیق این گزاره را می‌توانید در رشته‌های فلسفه، جامعه شناسی یا ادبیات جست و جو کنید.

پربیراه نیست اگر بگوییم که دانشجویان(دانش+جو) امروز به نمره کاوانی بدل شدند که تمام هم و غم‌شان گرفتن نمره و پاس کردن واحدهایی است که آنها را نائل به مدرکی با مُهر وزارت علوم و فناوری می‌کند. شاید باید اینگونه ماجرا را توصیف کرد: غالب دانشجویان امروز بعد از اتراقی چهار ساله صاحب لیسانس، بعد از اتراقی 6 ساله صاحب فوق لیسانس و بعد از گذراندن قریب به 10 سال صاحب مدرکی به نام دکترا می‌شوند که جز شأن اجتماعی چیز زیادی عایدشان نمی‌کند. با یک حساب سرانگشتی متوجه می‌شویم که تعداد فارغ التحصیلان ما در مقاطع مختلف هیچ رابطه دو سویه‌ای با پیشرفت اجتماعی ما ندارد. ممکن است حجم انبوه فارغ التحصیلان ما تا حدودی این تصور را ایجاد کند که سطح سواد در حال گسترش پیدا کردن است، اما دست‌کم نمی‌توان گفت میان این دو، یعنی میزان فارغ التحصیلان و رشد و توسعه جامعه به لحاظ علمی، رابطه دوسویه‌ای وجود دارد. اگر چنین بود نتایج این ارتباط در مناسبات فرهنگی، اقتصادی، صنعتی و البته اجتماعی ما قابل مشاهده بود.

اگر برای این موقعیت عنوان"بی‌سوادی" را اختیار کنیم، باید بگوییم که سال‌هاست پدیده"بی سوادی" به شکلی اپیدمیک شیوع پیدا کرده و در حال گسترش است، ضمن آنکه تا به امروز اتفاقی به وقوع نپیوسته تا امکاناتی را در آینده برای دور زدن این پدیده پیش‌بینی کنیم.

انتهای پیام/

مجتبا هوشیار محبوب