سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: پییر پائولو پازولینی در سال 1967 فیلمی بر مبنای "ادیپ شهریار"، نمایشنامه سوفوکل ساخت. این فیلم در همان سال برنده جایزه شیر طلایی از جشنواره ونیز شد.
داستان فیلم مربوط به یک زوج ایتالیایی میشود که قبل از جنگ صاحب فرزندی میشوند. پدر به علت حسادت دیگران تحریک میشود تا پسرش را در صحرا رها کند. پسر توسط شاه پولیبوس و ملکه مروپه نجات پیدا میکند و نام ادیپو را برای بچه انتخاب میکنند.
آنها مانند بچه خودشان از او مراقبت میکنند. ادیپو وقتی از طریق پیشگویی متوجه میشود که در آینده پدر و مادرش را نابود میکند آنجا را ترک میکند، زیرا میپندارد پولیبوس و مروپه والدینش هستند. در راه تیبس، پدر واقعی خود را میبیند و پس از نزاعی که بین آن دو در میگیرد او را میکشد. ادیپو موفق به باطل کردن طلسمی شده و شاه تیبس را از مرگ نجات میدهد و شاه هم مقام شهریاری را به او میدهد. ادیپو بعد از آن با ملکه یوکاستا - مادر واقعیاش - ازدواج میکند و نهایتا بعد از روشن شدن حقیقت، خودش را کور میکند و یوکاستا هم خود را میکشد.
اسطورهها روندی خطی طی نمیکنند، آنها برخلاف تاریخ که روندش خطی است، روندی دایره وار دارند. نمایشنامه سوفوکل هم جدا از این قاعده نیست و از ساختاری کلاسیک بهره میبرد.
اما یکی از علاقهمندیهای پازولینی همین اسطورهها هستند. او در مصاحبهای میگوید که هرگز قصد اسطوره شکنی ندارد، چرا که به عقیده او در جهان مصرف گرا، سرمایه زده و سود محور که همه چیز را به کالا تبدیل میکند، اسطورهها آخرین بازمانده برای روشنفکران منتقدی چون اوست.
از تفاوتهای ادیپ سوفوکل و پازولینی میتوان به شیوه روایت این دو اشاره کرد، سوفوکل از نظر زمانی ما را به وسط قصه میبرد و با قرار دادن دیالوگهایی گذشته را برای خواننده روشن میکند. اما پازولینی قصهاش را به ترتیب زمانی پیش میبرد.
پازولینی بدون اینکه در قصه دست ببرد انتقادش را به شرایط جامعه نشان میدهد. برای تایید این حرف پدر ادیپو همان پدر فاشیستی نظامی است.
ذکر این نکته ضروری ست که فیلم در مراکش فیلمبرداری شده است و در آن مناظر صحرا و معماری غربی به خوبی با داستان هم راستا هستند و به فضاسازی داستان کمک میکنند.
انتهای پیام/
علیرضا سردشتی