سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: اگر تقویم جیبیتان را ورق بزنید و نگاهی بیندازید، میبینید که امروز را به عنوان روز فرهنگ عمومی نامگذاری کردهاند. هیچ به این موضوع اندیشیدهاید چرا در گاهشمار ما روزی را به "فرهنگ عمومی" اختصاص دادهاند؟ آیا باید این نامگذاری را بنا به شرایط روز و اوضاع و احوال زمانهمان یک ضرورت تلقی کرد یا نه... هوشمندی ظریفی که نظر به آینده دارد؟
به هر ترتیب آنچه در وهله اول به چشم میآید این است که در نحوه زیست ما ایرانیان و در رفتارهای مختلف اجتماعی ما که در موقعیتهای مختلف از ما سر میزند، همیشه خلأیی بوده است که پس از آن ما را به رعایت الزامات یکسری اصول فرهنگی فراخواندهاند.
تا به حال چند بار و در چند موقعیت مختلف با این جمله روبهرو شدهاید: "باید در این زمینه فرهنگسازی شود." اگر صادق باشیم، باید بگوییم شنیدن این جمله در شرایط مختلف آنقدر زیاد بودهاست که در جواب بگوییم: بیشمار.
در برشماری ویژگیهای آنچه "فرهنگ" میخوانیم، میتوان به تعاریفی رجوع کنیم از این واژه ارائه دادهاند. در بخش کوچکی از تعاریف این واژه چنین آوردهاند:
1.فرهنگ نظم بخش رفتار افراد و تقویت کننده همکاری میان آنهاست. 2.فرهنگ یک امر اجتماعی است یعنی نمیتوان آن را به یک فرد نسبت داد. مضافالیه فرهنگ همواره یک گروه، یک قشر، قوم و غیره است. 3.فرهنگ مهمترین و اصیلترین وسیله و ابزار حفظ یک جامعه یا پایدارترین وجه آن است و بنابراین تغییرات آن کند است و هرگز یک شبه فرهنگ جامعه تغییر پیدا نمیکند. 4.فرهنگ دو کارکرد اجتماعی و روانی دارد: کارکرد اجتماعی آن جمعآوری تعدادی افراد و اشخاص در یک جماعت مشخص است، و کارکرد روانی آن قالبریزی شخصیت افراد است. 5.فرهنگ یک امر تحقق یافته است. فرهنگ یک جامعه، ناظر به کیفیت موجود در آن جامعه است.
در تعاریف اول و دوم از واژه فرهنگ به وجه اجتماعی این واژه اشاره شده است. در این تعاریف نه تنها "فرهنگ" را امری اجتماعی میبینیم، بلکه متوجه آن میشویم که " فرهنگ نظم بخش رفتار افراد و تقویت کننده همکاری میان آنهاست". لب کلام تعریف سوم اشاره به سیر تکاملی این امر دارد و این که نمیتوان انتظار تغییرات یک شبه را از آن داشت؛ نکتهای که به نوعی در تعریف آخر نیز به آن تاکید شده است: "فرهنگ یک امر تحقق یافته است". و نهایتا در چهارمین تعریف میبینیم که به شکلی دیگر بعد اجتماعی و البته روانی این امر برجسته میشود.
اما با تمامی این احوالات آنچه همیشه در جامعه ما در قبال این امر روی داده است در تضاد با تعاریف فوق الذکر است.
فرهنگ در جامعه ما برآمده از یک وضعیت اجتماعی نیست و به همین دلیل آن را نمیتوان نظم بخش رفتار افراد دانست همچنان که فرهنگ آپارتماننشینی، رانندگی یا تماشای فوتبال ما ناقض این رفتار است. جامعه ما روی چرخ پیمایشی فرهنگی حرکت نمیکند؛ به این معنا که روند فرهنگی اجتماع ما کاملا غیر خطی و نامتوازن است و از این جهت اتفاقا امری تحقق نایافته است. و در آخر اینکه ممکن است ما توانسته باشیم در بُعد روانی این مسئله و قالبریزی شخصیتی بخشی از افراد موفق عمل کرده باشیم اما در منظر اجتماعی همچنان نمیتوانیم مدعی پایه ریزی یک ساختار هماهنگ را داشته باشیم.
انتهای پیام/
ندا رضاحسینی