سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: "گئورگ بوشنر" نویسنده‌ای است که در طول عمر کوتاه اما پر بار خود سه نمایشنامه و یک داستان نوشت و در بیست و دو سالگی پس از دفاع از رساله خود که درباره سیستم‌های عصبی جمجمه بود موفق به اخذ مدرک دکترا و همچنین کسب کرسی استادی دانشگاه زوریخ شد. "کارل گئورگ بوشنر" در سال 1813 در یکی از روستاهای آلمان به دنیا آمد و 23 سال بعد در سال1837 چشم از دنیا فرو بست.

"بوشنر" علاوه بر داستان کوتاهی به نام "لنتس" سه نمایشنامه به نام‌های "مرگ دانتون"، "لئونس و لنا" و "ویتسک" نیز در دوران حیات خویش به نگارش در آورد. منتقدین به دو نمایشنامه دیگر نیز اشاره می‌کنند که هیچ وقت نسخه خطی یا دست‌نویسی از آنها پیدا نشد. از این میان نمایشنامه "ویتسک" را می‌توان مهمترین اثر او نامید که چهل سال بعد از مرگ "بوشنر" و به صورت دست نوشته‌هایی پراکنده و پوسیده پیدا شد. بعد از منتشر شدن نمایشنامه "ویتسک" است که به یکباره آثار "بوشنر" اهمیتی فوق‌العاده می‌یابند و زمینه‌ساز تجربه‌های تازه در تئاتر اروپا می‌شوند.

کسی که سال‌ها پیش از شکل گرفتن" تئاتر اکسپرسیونیسم" عناصر آن را به کار گرفته. در این نمایشنامه "بوشنر" دریچه‌ای به ذهن شخصیت اصلی نمایشنامه یعنی "ویتسک" می‌گشاید و خواننده برای اولین بار راهی به دنیا درونی شخصیت پیدا می‌کند. موضوعی که یک قرن بعد از "بوشنر" در تئاتر تجربه می‌شود. به طور کلی عناصر به کار گرفته شده و نگاه مولف به این عناصر مختلف در "ویتسک" را می‌توان در شکل‌ها و رویکردهای مختلف تئاتر در قرن بیستم مشاهده کرد و "ویتسک" را به راستی می‌توان به عنوان نمونه‌ای زودرس و پیش هنگام از تئاتر مدرن قرن بیستم مورد بازخوانی و نقد قرار داد.

ساختار اپیزودیک و به ظاهر نامنظم این نمایشنامه پیش از این در تاریخ ادبیات نمایشی سابقه نداشته و منطق وحدت‌های سه‌گانه ارسطو را که تا پیش از این بر تئاتر سیطره داشت به بازی می‌گیرد. اما زبان مهمترین عنصر این نمایشنامه است که از دو جنبه قابل بررسی‌ست؛ یکی زبان این اثر در رابطه با نمایشنامه‌های دیگر و جنبه دیگر زبان این نمایشنامه در رابطه با خود اثر است. تا پیش از این زبان نمایشنامه‌ها به تاسی از کاراکترهای آن که از طبقات بالا دست جامعه و اشراف بودند، زبانی فاخر و ادبی انتخاب می‌شد زبانی که برای توصیف و نشان دادن زندگی آدم‌های معمولی و پیچ و خم‌های دراماتیک زندگی آنها مناسب نبود.

اما "بوشنر" با استفاده از زبانی که به زبان مردم فرودست جامعه نزدیک است برای اولین بار آنها را در ادبیات نمایشی و تئاتر تصویر می‌کند و همانطور که منتقدین می‌گویند "بوشنر" برای نخستین بار پای آدم‌های معمولی کوچه و خیابان را به دنیای تراژدی باز می‌کند. جملات ناقص، تکرار کلمات، لکنت، کلمات عادی و روزمره از مشخصات این زبان هستند.

زبان در این نمایش‌نامه نیز نقش مهمی ایفا می‌کند و این موضوع شاید مدرن‌ترین جنبه از عناصر به کار گرفته شده در این نمایشنامه باشد. از همان ابتدا نمایشنامه در پرده نخست و گفت‌وگوی بین"ستوان" و"ویتسک" معلوم می‌شود که شخصیت‌های نمایشنامه در به‌کارگیری زبان به منظور برقرار کردن ارتباط با دیگری شکست می‌خورند . حرف همدیگر را نمی‌‎فهمند و دچار سوءتفاهم می‌شوند.

آشفتگی و پریشانی ذهن "ویتسک" انگار از دنیای او نشات می‌گیرد. از شخصیت‌ها هم انگار سایه‌ای به جا مانده و دیگر حرفی برای گفتن ندارند.

انتهای پیام/

محمد قاسمی