سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: مجموعه "جوی و دیوار و تشنه " نام خود را از شعری از" مولوی" وام گرفته است: بر لب جو بود دیواری بلند / بر سر دیوار تشنه دردمند مانعش از آب آن دیوار بود/از پی آب او چو ماهی زار
این اثر مجموعهای مشتمل بر 10 داستان است که در ابتدای کتاب قبل از فهرست همین شعر "مولوی" به صورت کامل آمده است. انتخاب نامی که از سوی خود نویسنده کاملا آگاهانه صورت گرفته و دارای تفسیر ضمنی و کنایهآمیزی برای خود کتاب در کل و داستانهای موجود به صورت مجزا ست.
کندن کلوخ و انداختن آن در آب را که در شعر ابتدای کتاب آمده میتوان همان تجربه کردن و استفاده" گلستان" از شیوههای مختلف و راههای متنوع داستانگویی دانست.
نوعی تجربه و آزمایش که برای رسیدن به فرم و شکل نهایی انجام میپذیرد . از همین رو "جوی و دیوار و تشنه " مجموعهایست با داستانها و فرمهای مختلف، زاویه دید و تمهای گوناگون. "گلستان" در پیگیری همین رویکرد و روش، گاه از نوشتن یک داستان کوتاه کلاسیک طفره میرود و عنصری از عناصر داستان را به بازی میگیرد که نتیجه این تجربهگرایی شاید از داستان به معنای کلاسیکش فاصله بگیرد. مثلا داستان کوتاه چند صفحهای "بعد از صعود" به محملی برای پرسش از خود داستان تبدیل میشود و در این میان زبان این داستان بین زبانی داستانی و زبانی توصیفی (غیر داستانی) اما شاعرانه و زیبا در رفت و آمد است.
یکی از مهمترین جنبههای داستانهای "گلستان" و "جوی و دیوار و تشنه " زبان داستانها است."گلستان" با استفاده از دینامیک کلمات و ایجاد وقفه، لحن و مودهای مختلفی به فراخور فضای داستان میآفریند.
یکی از مشخصههای داستانهای "گلستان" که در همان داستان اول مجموعه یعنی "عشق سالهای سبز" به بهترین شکل نمود پیدا میکند پاراگراف و جملهبندی بسیار دقیق نویسنده است که روایت را به بهترین روش شکل میدهد و پیش میبرد. تمام داستانهای این مجموعه با روش یکسانی شروع میشوند: با یک پاراگراف که متشکل از چند جمله است و در پایان بند، خواننده را به بهترین شکل وارد داستان میکند.
در همان چند جمله و با ایجازی مثالزدنی خواننده را با فضای کلی داستان، شخصیت داستان و احتمالا راوی داستان آشنا میکند. بهترین مثال میتواند همین داستان "عشق سالهای سبز" باشد یا همچنین داستان "باپسرم در راه". تمام داستانهای این مجموعه با همین شیوه آغاز میشوند اما هر کدام از داستانها فضایی متفاوت دارند و "گلستان " برای ایجاد تغییر در لحن و بازسازی فضای داستان از جملات کوتاه، حتی یک کلمهای ، ایجاد وقفه و مکث با استفاده از علائم سجاوندی (مثل کاما و نقطه و...) و استفاده از ضرباهنگ طبیعی کلمهها برای ایجاد احساسات مختلف در خواننده از جمله غم، شادی،عصبانیت و... استفاده میکند.
رویکرد "گلستان" در فضاسازی ، شخصیتپردازی و حتی توصیف موقعیتهای داستان مینیمالیستی است و این موارد با ایجاز خاصی در داستان توصیف میشوند. مثلا داستانهای "صبح یک روز خوش" ،"با پسرم روی راه"، "ماهی و جفتش" "درختها" از هر نظر با ایجاز خاصی نوشته شدهاند و میتوان گفت داستانهایی مینیمالیستی هستند.
"گلستان" اما به فراخور فضای داستان از طنز نیز در داستانها استفاده می کند و طنز را به خصوص در دیالوگها ایجاد میکند که موفقترین نمونههایش را در داستان "طوطی مرده همسایه من " میتوان خواند.
در مجموع این مجموعه را میتوان یکی از مهمترین کارهای "گلستان" - نویسنده نسل دوم بعد از "هدایت"، "جمالزاده" و "چوبک"- دانست که نوآوریهایش در آن زمان ، کتاب را به اثری نو در ادبیات داستانی ایران بدل کرده است. این کتاب هنوز هم خواندنیست و احتیاج به نقد و تحلیل تازه دارد.
انتهای پیام/
محمد قاسمی