سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: از فرزانه طاهری، مترجمی که عمدتا در دست کار بر آثار تئوریک و نظریه ادبی است چند وقتی بود کتابی روانه ویترین مغازه‌ها نشده بود، تا این که "مرد صد ساله‌ای که از پنجره فرار کرد و ناپدید شد" پدیدار شد. این کتاب را نشر نیلوفر منتشر کرده است: چاپ نخست:1393.

یوناس یوناسن کیست؟

اما یوناس یوناسن کیست و آیا در ایران اثر دیگری نیز از او ترجمه شده است؟ ابتدا به سوال دوم بپردازیم. جواب این است: بله، ترجمه شده است. "مرد صد ساله‌ای که از پنجره فرار کرد و ناپدید شد" را شادی حامدی آزاد نیز (نشر به نگار) ترجمه کرده است اما اثر دیگری از یوناس یوناسن به فارسی برگردانده نشده است. رمان دوم این نویسنده سوئدی "دختری که پادشاه سوئد را نجات داد" نام دارد.

اما سوال اول. درباره یوناس یوناسن نوشتند که پارل اولا یوناس یوناسن با نام اصلی پر اولا یوناسن متولد 6 ژوئیه 1961 است1. این نویسنده و روزنامه نگار سوئدی به واسطه همین اثر یعنی"مرد صد ساله‌ای که از پنجره فرار کرد و ناپدید شد" به عنوان پرفروش ترین کتاب شناخته می‌شود2.

در پشت جلد کتاب ترجمه شده توسط طاهری نیز می‌خوانیم که یوناس یوناسن در سال 1961 در جنوب سوئد به دنیا آمد. نوشتن را با روزنامه‌نگاری در چند روزنامه سوئد آغاز کرد. بعد مشاور رسانه‌ای و تهیه کننده تلویزیون شد. شرکت رسانه‌ای او بسیار موفق شد. 20 سال تمام 16 ساعت در روز کار کرد. در 47 سالگی شخصیت رمان را در ذهن خویش ساخت و در خلال سال‌ها گاه صفحه‌ای از رمان را می‌نوشت تا بتواند با فشار عصبی خردکننده‌ کنار بیاید. این فشار سرانجام او را بر آن داشت تا خسته و افسرده کار را رها کند. شرکتش را فروخت و همراه با پسر 5 ساله‌اش به نقطه دورافتاده در جزیره گوتلاند سوئد نقل مکان کرد. حال می‌توانست تمام وقت به نوشتن اولین رمانش بپردازد.

گفته‌های مترجم در لابه‌لای مطبوعات

فرزانه طاهری سال پیش در حالی که این کتاب هنوز به بازار کتاب نیامده بود، به ایسنا گفت: این رمان در سوئد در سال 2009 منتشر شده و بعد به زبان‌های مختلف ترجمه شده و یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های چند سال اخیر بوده است. فیلمی هم سال گذشته قرار بود بر اساس آن ساخته شود که از سرنوشتش بی‌خبرم. رمان مفرحی است با شوخ‌طبعی‌ای که انتظار نداریم در آثار اسکاندیناویایی‌ها و "نوآر"نویسی معمول‌شان ببینیم. قهرمان کتاب که از سیاست بیزار است، ناخواسته در مهم‌ترین رخدادهای قرنی که در آن زندگی کرده، شرکت داشته است و حال با فرار از خانه‌ی سالمندان چند ساعت مانده به جشن صدمین سال‌روز تولدش، وارد ماجراهای دیگری می‌شود و زندگی گذشته‌اش لابه‌لای وقایع کنونی که در آن‌ها شرکت دارد، نقل می‌شود.

طاهری به خاصیت سرگرم کننده و خوش خوان بودن اثر هم اشاره کرده بود."در واقع مشغول ترجمه‌ی کتابی دیگر بودم که از دوستی رمانی خواستم به من معرفی کند که مفرح باشد. معرفی کرد و خواندم و ترجمه‌اش را شروع کردم. برای به اصطلاح تنفس در میان چند کار سنگین که این سال‌ها ترجمه کرده‌ام."

طاهری بعد از انتشار اثر نیز در گفت و گویی که سایر محمدی در روزنامه ایران انجام داده بود، به این نکته اشاره کرد: "این رمان آن قدر مفرح و جذاب است که هرکسی می‌تواند آن را بخواند، یعنی جزو آثار سنگین ادبی نیست. سخت خوان هم نیست. ضمن این که شخصیت‌پردازی و دیگر عناصر اصلی که در آثار خیلی جدی پررنگ‌تر است، شاید در این رمان آن گونه نباشد. در این رمان ماجراها مهم است. ماجرا و کشش داستانی و طنزش، در عین حال تخیل عجیب و غریب، رهایی تخیل و طنز در نویسنده فوق‌العاده است. من خودم از ترجمه این رمان خیلی لذت بردم. یعنی این طور نبود که فکر کنم، کتابی است که اگر نخواندم هم نخواندم. به نظرم طیف وسیعی می‌توانند این رمان را بخوانند و از آن لذت ببرند، از پیر تا جوان. این تنها رمانی بود که از ترجمه‌های خودم به پدرم دادم تا آن را بخواند."

او گفت: "رمان "مرد صد ساله..." را در پی یک فراغت روحی و ذهنی ترجمه کردم. یعنی به دنبال ترجمه اثری طنز بودم. ضمن اینکه رمان مذکور یک نمونه خوبی است که نشان دهد چقدر دست نویسندگان در دنیا باز است. شوخی با همه چیز. یعنی این آزادی یک کم حسرت‌برانگیز است. از نخست وزیر سوئد گرفته تا استالین، ژنرال فرانکو، روزولت، ترومن و هیتلر، حتی کره شمالی همه را وارد این ماجرای طنز می‌کند."

اما به بحث داغ ترجمه ادبیاتی که مردم را از ادبیات داستانی دلزده نکند؛ خوش خوان باشد و حسابی مخاطب را سرگرم کند نیز ناخنکی زده شد. به این شکل که فرزانه طاهری در جواب به این سوال محمدی که " در انتخاب کتاب برای ترجمه، مخاطب را اصل قرار می‌دهید یا ذوق و سلیقه خودتان را؟" گفت:" ذوق و سلیقه خودم را. یعنی باید خودم اثری را بپذیرم. کتاب‌هایی که عمدتا من ترجمه می‌کنم خیلی وقت‌ها می‌خواهم خلأیی را پر کنم. یعنی آن موقع مخاطب مورد نظرم هست برای این که رمان و داستان آن قدر ترجمه نکردم که نظریه و نقد. در نتیجه همیشه می‌خواستم نظریه و نقد به یک نیازی پاسخ بدهد. نیازی که در بازار کتاب ایران یا در بین مخاطبان جوان وجود دارد ولی در مورد ترجمه رمان و داستان حتما باید کاری را بپسندم بعد ترجمه کنم. اگر نپسندم ترجمه نمی‌کنم. مثلا کتابی پرفروش شده یا نویسنده برنده جایزه شده یا فیلمی از روی آن ساخته شده و من به این دلیل به سراغ ترجمه‌اش بروم، هرگز!"

داستان از چه قرار است؟

داستان کتاب، در عنوان کتاب نهفته است؛ پیرمرد صد ساله‌ای که یک روز از پنجره اتاقش در خانه سالمندان فرار می‌کند.

اگر پیش‌درآمد کتاب را بخشی از خود اثر بدانیم -که البته گمان بیراهی هم نیست چرا که با متن اثر گفت و گو می‌کند- رمان با این جمله آغاز می‌شود:"کاری است که شده و از این به بعد هر چه قرار باشد پیش بیاید پیش می‌آید". و این جمله از مصادیق تصورات شخصیت اصلی اثر -آلن کارلسن پیرمرد- از زندگی است. او که "هرگز اهل تاملات طولانی نبود" در صدمین سالروز تولدش، در حالی که برایش جشنی تدارک دیدند و قرار است کسانی مثل شهردار، روزنامه محلی و سالمندان دیگر در آن حضور پیدا کنند، به این فکر می‌کند که از خانه سالمندان فرار کند، و البته که چنین می‌کند.

"آلن کارلسن" باز هم بر مبنای آنچه در پیش درآمد کتاب آمد در ایستگاه مترو چمدان شخص جوانی را که امانت به او سپرده بود برمی‌دارد و با یک اتوبوس به سمت مقصدی نامعلوم حرکت می‌کند...

خود کتاب را بخوانید.

پانوشت

1. "Pär-Ola Jonas Jonasson", Ratsit.se. (Swedish) Retrieved 26 September 2012 2. Dalya Alberge, "Swedish bestseller has the last laugh", The Observer, 4 March 2012

انتهای پیام/