سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: کتاب،‌ همیشه محبوب قلب مردم دانش دوست بوده و خواهد بود. کتابخوانی ریشه در عمق وجود ایرانیان دارد. کتاب، نه تنها چراغ راه دانش است،‌ بلکه مونس همیشگی مردم در خلوت و جلوت بوده و خواهد بود. شرایط در حال حاضر به گونه‌ای رقم خورده است تا انس بین مردم و کتاب کمرنگ شود. اگر فاصله‌ای بین علاقه‌مندان به آگاهی با کتاب افتاده، هیچ تقصیری متوجه مردم و کتاب نیست، بلکه بر عهده کسانی است که با ندانم کاری و برای کسب درآمد غیرمعمول چنین فاصله‌ای را ایجاد کرده‌اند. در زمانی نه چندان دور، کتاب‌هایی مفید و خواندنی چاپ و منتشر می‌شد و مردم با خرید آنها به کتاب فروشی‌ها رونق می‌دادند. امروز، کمتر شاهد چاپ چنین کتاب هایی هستیم،‌ اگر هم منتشر شوند با تیراژ بسیار پایین و خجالت‌آوری است.

به نظر چنین می‌نماید چاپ محدود این‌گونه کتاب‌ها نیز تنها به خاطر خالی نبودن عریضه است، نه انتشار علم و ادب! در این میان هستند ناشرانی قدیمی و معتبر که سعی دارند همچنان حامی کتاب و کتابخوان‌ها باشند، اما تعداد آنها، حتی به اندازه انگشتان یک دست هم نیست. نبض بازار کتاب در حال حاضر در دست سودجویانی است که تنها به جیب خود فکر می‌کنند، نه نشر علم و ادب. چاپ کتاب‌های کمک درسی، آن هم در تیراژهای چند ده و چند صد هزاری برای انتشار علم و کمک به دانش آموزان نیست، بلکه برای پر کردن جیب‌هایی است که هیچ‌گاه پر نمی‌شوند. انباشت پول‌های سرگردان در جامعه باعث شده برخی،‌ خارج از چارچوب‌های مناسب اقتصادی،‌ برای کسب درآمد بیشتر وارد عرصه‌های مختلفی چون: بساز و بفروشی، خرید و فروش سکه و طلا و متأسفانه چاپ کتاب‌های کمک درسی غیر اصولی شوند. در سال های اخیر بر تعداد ناشران کتاب به شدت افزوده شده، اما بازار کتاب دچار رکود شده است. متهم ردیف اول این مشکل کسانی هستند که مجوز بی‌رویه به برخی اشخاصی که با هنر نشر کوچک‌ترین آشنایی نداشتند داده‌اند. مطمئناً وقتی بحث سهمیه کاغذ و سوبسید دولتی پیش می‌آید، تقاضاهای دریافت مجوز انتشارات نیز افزایش خواهد یافت. باتوجه به سوبسیدهای دولتی که به موسسات انتشاراتی داده شد،‌ قیمت کتاب بیش از حد معمول بالا رفته و آن گونه که از شواهد پیداست کسی یا سازمانی هم قصد نظارت ندارد.

درست است که قیمت کتاب بسیار بیشتر از آنچه که باید بالا رفته، اما دلیل اصلی رکود بازار کتاب و دوری مخاطب از خرید کتاب پایین آمدن کیفیت کتابهاست. مطمئناً اگر کتابی ارزش خواندن داشته باشد، دوستدار کتاب از شکم خود خواهد زد و آن را خواهد خرید. امروز ناشران به خاطر کسب درآمد، هر کتابی را با هزینه شخصی نویسنده یا سراینده، بدون توجه به کیفیت آن چاپ و منتشر می‌کنند. چون ناظری هم نیست به این جریان نظارت کند، بازار اشباع شده است از این دست کتاب‌های بی‌محتوا. اکثر این کتاب‌ها در شمارگان پایین چاپ شده و بیشتر بین اقوام و دوستان پخش می‌شود تا در بازار کتاب. قصد چنین نویسندگانی تنها این است که نام‌شان روی کتابی بخورد، حتی اگر شده کلی پول خرج برآورده شدن این خواسته شود.

متأسفانه شمارگان پایین چاپ کتاب منحصر به این گونه کتاب‌ها نیست، بلکه اکثر کتابهایی که در این چندسال چاپ می شوند دچار این معضل هستند. بسیاری از ناشران کتاب ها را تنها برای خالی نبودن عریضه و دادن بیلان چاپ می‌کنند، اگر این نبود هرگز کتابی را در این اوضاع و احوال منتشر نمی‌کردند. شمارگان 2000-1000 جلد برای یک کتاب، آن هم در یک کشور 75 میلیونی نشان دهنده چیست؟ حتی قطره‌ای از دریا هم محسوب نمی‌شود. اگر کتابی مخاطب ندارد، چرا باید چاپ شود؟ تنها کتاب‌هایی که فروش آنها هنوز رونق دارد کتاب‌های درسی و کمک درسی است، آن هم به دلیل اجبار روزگاری نه چندان دور در مراکز فروش کتاب مخاطبان کتاب‌های خریده را زیر بغل داشتند، اما امروزه این صحنه‌های زیبا کمتر به چشم می‌آید، چرا؟ یکی از دلایل بی سوادی اطلاعات عمومی و ادبی در بین جوانان این نسل دوری اکثر آنان از کتاب است. درگذشته با اینکه قیمت کتابها به مراتب بسیار پایین‌تر از امروز بود، باز عده‌ای نمی‌توانستند آن را بخرند، اما کتاب‌ها دست به دست و خوانده می‌شد. وقتی در اخبار می‌آید فلان کتاب خارجی چاپ اول آن یک میلیون نسخه بوده، عرق شرم بر پیشانی ما و عرق سرد بر جبین کتاب می‌نیشیند!

کشور ما یک مملکت فرهنگی است با قدمت دیرین که همواره کتاب چون گنجینه‌ای گران‌بها در خانه‌ها از آن حفاظت و استفاده می‌شد. چه اتفاقی افتاده که بین مردم، به خصوص جوانان ما و کتاب این قدر فاصله افتاده است؟ تنها با خواندن کتب درسی نمی‌توان به اطلاعات جامع دست یافت، بلکه خواندن مجموعه‌ای از کتابهاست که می‌توان علم و ادب را تکمیل کرد.

همه و همه، از مسؤول، ناشر و مخاطب کتاب باید دست به دست هم دهند تا رونق را به بازار کتاب باز گردانند، اگر این رونق به بازار کتاب بازنگردد و جوانان از کتاب بیش از پیش فاصله بگیرند، حفظ دانش و فرهنگ و اشاعه آن به خطر خواهد افتاد.

انتهای پیام/

سید رضا اورنگ