سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: "عبور از باغ قرمز" رمانی از جواد مجابی است که بار اول به سال 1377 در نشر علم به چاپ رسید و سال 1391 با نام "از قلعه تا سرحد" در انتشارات نگاه منتشر شد. رمانی که مانند دیگر رمانهای جواد مجابی با وجود ویژگیهای ممتاز در سبک نگارش و مفاهیم قابل توجهاش آنچنان که باید مورد توجه قرار نگرفت. شاید شاعری و روزنامهنگاری او بر رمانهایش سایه عظیمی افکند. سایهای که سبب شد رمانهای او کمتر خوانده شوند و کمتر مورد استقبال قرار گیرند یا شاید درونمایههای رمانهایش این بیتوجهی را سبب شد. درونمایههایی که به مسائلی مهم اما حساسیت برانگیز تأکید دارند.
به هر تقدیر رمانهای جواد مجابی و از جمله "عبور از باغ قرمز" کمتر خوانده شده و مورد توجه بودهاند. "عبور از باغ قرمز" شرح زندگانی یک قبیله کوچنشین است. زندگی عشایر در این رمان به تصویر کشده شده است. فلسفه وجودی بیخان و مانی و ریشه اختلاف آنها با روستاییان و شهرنشینها از طرفی و دولت مرکزی از جهتی دیگر بررسی شده است. این جامعه سوم که نقش مهمی در انتقال قدرتها از خود نشان دادهاند و با پایداری و مقاومت، نقش خود را در جابهجایی قدرتها به خوبی ایفا کردهاند در موقعیتی بررسی میشوند که با سیاستهای دولت مرکزی به نقطه پایان حیات و اقتدار خود رسیدهاند. آنچه جواد مجابی در رمان خود ترسیم میکند هرم قدرت در جامعه است.
تعاملات حکومت مرکزی با سران قبایل و استثمار مردم عادی که تنها سهمشان از جنگها و درگیریها و کار بر زمینها تنها رنج و مرگ است. تنها حاصل آنها نانخورشی هر روزی است؛ نه چیزی فراتر. گله و شراب و کباب ازآن خان و خانوادهاش است. حیرتا که مردم عادی تنها نقش آباد کردن مزارع و ازدیاد گلهها را برعهده دارند. نویسنده با سبک همیشگی خود این مسائل را میکاود، اما به شکل زیرمتنی و تنها با نقل قولهایی از شخصیتها.
هر فصل از رمان از دریچه نگاه یکی از شخصیتها بازگو میشود. در این روایتها شخصیت ها به بیان رخدادهایی که پیرامونشان رخ میدهد، نقد و تحلیل شخصیت ها و بررسی گذشته و پیش بینی آینده می پردازند. اینگونه است که دست نویسنده در نگارش برگ های مختلف رمان باز است. گاهی داستان از نگاه خان بابا، که پس از مرگ فرزندانش هوش و حواس درستی ندارد بیان می شود و اوهام و تصورات به دور از حقیقت او ساخته می شود و گاهی از نگاه فرزندان او و دیگران. در این روایت ها، گره افکنی های داستان هم گسترش مییابند و در هر بخش از داستان، علاوه بر تفسیر شخصیتها از یک رخداد واحد، خط داستانی هم حفظ میشود. بدین گونه ریتم داستان کنترل میشود. گاهی فصلها بیشتر توصیف فضاها و شخصیتها را در برمیگیرد و گاهی مونولوگهای طولانی راویهای گوناگون، رمان را شامل میشود.
رمان با روایت فرود آغاز میشود. مجابی همانند دیگر رمانهایش در انتخاب نامها هوشمندانه رفتار کرده است. داستان با روایت او که نامش خلاف اوج و فراز و بلندی است آغاز میشود. در میان این همه شخصیتهای جا افتاده او که نوجوانی خام است روایت را آغاز میکند و خبر از فاجعههای گوناگون میدهد. در آغاز رمان، خدرسرخ همچون جغدی شوم خبر آتش زدن خانه شهباز را میآورد و بار دیگر در پایان داستان خبر فاجعهآمیز و نهایی را اعلام میکند. در پایان داستان، از خانواده تنها فرود و خان جان و ماه بگم و آخان بابا به جا ماندهاند و رمه و چوپان. او در پایان رمان از خود میپرسد که این همه جنگ و کشتار برای چه بوده است و در پی کشف حقیقت پشت پرده ماجرا است. این شیوه جواد مجابی در نوشتههایش است: ایجاد پرسش و انگیزش ارادهای برای یافتن پاسخ این پرسشها در خواننده.
انتهای پیام/
محمد مفتاحی