به گزارش سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین ؛ جایزه کافکا که هر ساله توسط بنیاد کافکا در جمهوری چک برگزار می‌شود از سال 2001 شروع به فعالیت کرد. از سال 2001 تا سال جاری میلادی، جایزه کافکا 14 برگزیده داشته است که به ترتیب عبارتند از فیلیپ راث از آمریکا، ایوان کلیما از چک، پیتر ناداس از مجارستان، الفریده یلینیک از اتریش، هارولد پینتر از انگلیس، هاروکی موراکامی از ژاپن، وس بونوفوی از فرانسه، آرنوست لوستیگ از چک، پیتر هانتکه از اتریش، واکلاو هاول از چک، جان بانویل از ایرلند، دانیلا هودراوا از چک، آموس اوز از رژیم اشغالگر قدس و یان لیانکه از چین که روز شنبه هفته جاری برنده این جایزه شد.

فهرست مذکور نشان‌دهنده چند نکته است: نخست اینکه در میان 14 برگزیده جایزه کافکا نویسندگان بزرگی از جمله فیلیپ راث، موراکامی، هانتکه، یلینیک و هارولد پینتر حضور دارند که 2 نفر آخر برنده جایزه نوبل ادبیات هم بوده‌اند. جالب است هر دو در سالی که برنده جایزه نوبل ادبیات شدند - یعنی سال‌های 2004 و 2005- برگزیده جایزه کافکا هم بوده‌اند.

نکته دوم تعداد برگزیدگان کشور چک است؛ کشوری که برگزارکننده و موسس این جایزه است. در میان 14 برگزیده، چهار تن از برندگان جایزه فرانتس کافکا، چکی هستند که عدد قابل توجهی است. جمهوری چک در میان کشورهایی که در این جایزه سهم داشته‌اند و البته در میان بسیاری از کشورهایی که تا به امروز در این جایزه سهم نداشته‌اند هرگز سرآمدترین نیست، اما خب می‌توان اینگونه پنداشت که چکی‌ها در جایزه‌ای که خود بنیان گذاشته‌اند کمی میانجیگری (شما بخوانید پارتی بازی) کنند.

بعضی از نویسندگان صاحب جایزه کافکا از جمله فیلیپ راث، موراکامی، هانتکه، هارولد پینتر و آموس اوز در زبان فارسی نویسندگان نام آشنایی هستند، اما مخاطبان فارسی زبان عمدتا با دیگر نویسندگان مزبور آشنایی ندارند.

در این میان بد نیست نگاهی بیندازیم به چند نویسنده‌ مطرحی که صاحب این جایزه شده‌اند.

اگر ترتیب زمانی را در نظر بگیریم باید اول به سراغ فیلیپ راث برویم. فیلیپ راث در سال 1933 در نیوجرزی آمریکا به دنیا آمد. به زعم بعضی از منتقدان، فیلیپ راث بزرگ‌ترین نویسنده زنده آمریکا است که البته کلکسیونی از جوایز ادبی را هم همراه خود دارد: جایزه ملی منتقدان کتاب، جایزه پن یا فاکنر، جایزه ملی کتاب آمریکا، پولیتزر، من بوکر، پرنس آستوریاس و نهایتا جایزه فرانتس کافکا. شاید تنها جایزه مهمی که او صاحب آن نشده باشد جایزه نوبلی است که به کرات نامزد آن شده است. راث در ایران کاملا شناخته شده است؛ یکی مثل همه به ترجمه پیمان خاکسار، خشم به ترجمه فریدون مجلسی و ... از آثار ترجمه شده فیلیپ راث در ایران هستند.

الفریده یلینیک نویسنده زن اتریشی در سال 2004 برنده این جایزه شد. او در سال ۱۹۴۶ از پدری اهل چک و مادری رومانیایی در اتریش متولد شد و اگر بخواهیم چک بودن پدرش را در دریافت جایزه فرانتس کفکا دخیل بدانیم زیاده از حد بدبین هستیم چرا که او در همان سال برنده جایزه نوبل هم شد. او در ادبیات آلمانی زبان نویسنده کاملا شناخته شده‌ای است و جوایز دیگری همچون هاینریش بل، گئورک بوشنر و هاینریش هاینه هم در فهرست جوایز او دیده می‌شود. رمان پیانیست او در سال 2001 توسط میشائیل هانکه مورد اقتباس قرار گرفت.

برنده جایزه سال 2005 فرانتس کافکا هارولد پینتر است که شهرتی جهانی دارد. او را بیش از همه به واسطه نمایش‌نامه‌هایی می‌شناسند که نوشته است. آثار اولیه پینتر را می‌توان در گروه تئاترهای ابزورد و پوچی طبقه‌بندی کرد اما رفته رفته پینتر صاحب زبان و بیانمندی ویژه‌ای شد تا نتوان به راحتی او را در زمره این یا آن مکتب ادبی گنجاند. او سه سال بعد از دریافت جایزه نوبل و کافکا درگذشت.

هاروکی موراکامی نیز همچون هارولد پینتر در زبان فارسی نویسنده‌ شناخته شده‌ای به حساب می‌آید، به خصوص در این چند سال اخیر که تب موراکامی حسابی در ایران فراگیر شده است. کسانی که کافکا در کرانه او را نخوانده‌اند احتمالا سرشان کلاه رفته است. از دیگر آثار مطرح او پس از تاریکی، تعقیب گوسفند وحشی و سرزمین عجایب بی‌رحم و ته دنیا ست. او را بیش از همه به واسطه سبک رئالیسم جادویی‌اش می‌شناسند.

بالاخره پیتر هانتکه را می‌توان آخرین نویسنده برجسته‌ای دانست که صاحب جایزه کافکا شد (2009). او با اینکه در ادبیات آلمانی زبان و البته جهانی جایگاه ویژه‌ای دارد اما در زبان فارسی آنچنان به او پرداخته نشده است. هانتکه را به عنوان نویسنده و نمایشنامه‌نویسی آوانگارد می‌شناسند که نویسندگان زیادی را تحت تاثیر خود قرار داد. همچنین آثار زیادی از این نویسنده توسط فیلمسازان بزرگی همچون ویم وندرس مورد توجه قرار گرفته است. آخرین جایزه فرانتس کافکا در روز شنبه هفته جاری به نویسنده چینی؛ یان لیانکه تعلق گرفت.

انتهای پیام/

گزارش از ندا رضا حسینی