به گزارش خبرگزاری هنر ایران، از آذربایجان شرقی و جاذبه های تاریخی و طبیعی و دیدنی زیبایش گذر می کنیم؛ به آذربایجان غربی می پردازیم؛ از شهر ارومیه، شهر تاریخی با طبیعتی وصف نشدنی، شهری که مانند دیگر نقاط کشور زیبایمان پر است از مکان های تاریخی که نشان دهنده تاریخ غنی و کهن این سرزمین است. آثار به جا مانده از بناهی قدیمی، سنگ نوشته ها، قلعه و باروها همه و همه از گذشته ی پر فراز و نشیب این شهر می گویند. از آنجا که تبریز دارای مکان های تاریخی و جاذبه های طبیعی فراوانی است در دو بخش از این شهر سخن می گوییم، بخش اول جاذبه های تاریخی و بخش دوم جاذبه های طبیعی.

بخش اول "تاریخ کهن"

استان آذربایجان غربی یکی از ۳۰ استان ایران است که در شمال غربی این کشور قرار دارد و مرکز آن شهر ارومیه است. در کنارهٔ غربی این استان،دریاچه ارومیه قرار دارد. این استان دارای جاذبه‌های گردشگری، تاریخی و طبیعی بی‌شماری است که امروز به معرفی جاذبه هاب تاریخی و طبیعت دیدنی شهر ارومیه مرکز استان آذربایجان می پردازیم.

شهرستان ارومیه یکی از مهم ترین مناطق آذربایجان است که وجود جاذبه های متعدد طبیعی و تاریخی، آن را از نظر گردشگری برجسته و قابل توجه کرده است. پارک ملی دریاچه ارومیه، چشمه های متعدد منطقه که خاصیت درمانی دارند، مناطق حفاظت شده، کوه های سر به فلک کشیده، مراتع ییلاقی و از همه مهم تر دریاچه ارومیه به همراه جزایر متعدد داخل آن و زیستگاه های پرندگان عمده ترین جاذبه های طبیعی شهرستان ارومیه هستند. هم چنین پیشینه ی غنی و تاریخ پر فراز و نشیب منطقه نیز باعث ایجاد اماکن و بناهای تاریخی متعددی در این ناحیه شده است.

واژه "ارومیه" مشتمل از دو کلمه "اور" و"میه" است. زبان های باستانی اور به معنای شهر، جا، مکان و قلعه است، مانند اورشلیم. و "میه" یا "میا" نیز به معنای آب است و این شهر را به سبب وفور آب "شهر آب" نامیده اند.

از شواهد و آثار باستانی منطقه؛ معلوم می شود که ارومیه در زمان دولت ماد نیز آباد و مسکون بوده است. از برخی آثار عتیقه و ابنیه ی تاریخی این منطقه و اطراف آن مانند قلعه حسنلو، گوی تپه، صورت حجاری شاه ساسانی، بنای مسجد جامع و کلیسای ننه مریم و بعضی آثار دیگر به درستی مشخص می شود که این منطقه از گذشته های دور با کمی تغییر محل (گوی تپه - تویراق قلعه - چیچکلو و نیز محل فعلی) وجود داشته است. همین طور از روی نبش قبوری که کشف شده؛ قدمت این ناحیه را تا چهار هزار سال پیش از میلاد مسلم می دانند. باختر دریاچه ارومیه همواره بیش از سایر نقاط ایران مورد توجه ملل ما قبل تاریخ قرار داشت.

آثار مکشوفه از تپه های تاریخی گوی تپه و حسنلو گواه بارز این ادعا است. انتساب چند زرتشتی که در هنگام تولد عیسی (ع) به بیت الحم رفته بودند و در ارومیه مدفون اند؛ حاکی از آن است که این شهر یکی از بزرگ ترین کانون های مذهبی و اجتماعی گذشته های دور بوده و سرداران و امپراطوران روم جهت دست یابی به ‌آتشکده یا آذرخش بزرگ زرتشتیان (آذرگشسب) و پایتخت تابستانی ساسانیان ( گزنا) یا تخت سلیمان، بارها از آن عبور کرده اند.

آثار تاریخی ارومیه/

بازار ارومیه/

بازار قدیمی‌ شهر ارومیه‌ در مجموعه‌ بافت‌ قدیمی‌ و در گوشه‌ جنوب‌ شرقی‌ شهر قرار دارد. در بازار ارومیه‌ هر راسته‌ و بخشی‌، از سبک‌ و شکل‌ خاص‌ دوره‌ ساخت‌ خود پیروی‌ کرده‌ است‌. علیرغم‌ تنوع‌ شکل طاق‌ها، چشمه‌ها و گنبدها، مجموعه‌ بازار سادگی‌ ویژه‌ای‌ دارد. قدیمی‌ترین‌ بخش‌های‌ باقیمانده‌ این‌ بازار از دوره‌ صفویه‌ به‌ یادگار مانده‌ است‌. حمام‌های‌ آن‌ نیز به‌ دوره‌ زندیه‌ و قاجاریه‌ مربوط‌ است‌.

عمارت چهار برج/

این‌ عمارت‌ ساختمان‌ بزرگی‌ است‌ که‌ به‌ دستور رضا قلی‌ خان‌ بیگلر بیگی‌ (فرزند موسی‌ خان‌) بنا شده‌ است‌. این‌ عمارت‌ اتاق‌های‌ مزین‌ متعددی‌ از جمله‌ اندرونی‌ و بیرونی، حمام‌ و ... دارد. درچهار گوشه‌ آن ، چهار برج‌ احداث‌ شده‌ و عمارت‌ را بصورت‌ قلعه‌ای‌ مجهز به‌ وسایل‌ دفاعی‌ در آورده‌ است.

سنگ کاظم خان/

سنگ‌ کاظم‌ خان‌ یا قیرخلار (محل‌ سکونت‌ چهل‌ نفر) صخره‌ای‌ سنگی‌ است‌ که‌ بیش‌ از۳۵۰ متر ارتفاع‌ دارد. دورتا دور این‌ سنگ‌ را با بریدن‌ بدنه‌ آن‌ به‌ شکل‌ راهی‌ باریک‌ در آورده‌اند که‌ تنها راه‌ دستیابی ‌به‌ بالای‌ سنگ‌ است‌. بر روی‌ این‌ صخره‌ قراول‌ خانه‌ مستحکمی‌ با دری‌ از سنگ‌ مرمر احداث‌ شده‌ است‌. این‌ قلعه‌ دو طبقه‌ زمانی‌ مورد استفاده‌ خانواده‌ کاظم‌ خان‌ بوده‌ است‌. این‌ قلعه‌ فقط‌ یک‌ در دارد که‌ به‌ جاده‌ سنگی ‌باز می‌شود. در قرن‌ ۷ هجری‌ قمری‌ به‌ دستور هلاکوخان‌ قلعه‌ قیر خلار را تجدید بنا کرده‌اند. شایع‌ است‌ که‌ مدفن ‌او نیز در اینجاست‌ و از اینرو آنرا گور قلعه‌ نیز می‌گویند.

بخشی قلعه/

بخشی‌ قلعه‌ برفراز کوه‌ مخروطی‌ شکل‌ ناقص‌ در نزدیک‌ ساحل‌ دریاچه ارومیه مشرف‌ به ‌جلگه‌ای‌ سبز و خرم‌ ساخته‌ شده‌ است‌. در قسمت‌ شرقی‌ کوه‌ مذکور سنگی‌ با خطوطی‌ شبیه‌ به‌ خط‌ عیلامی‌ وجود دارد. بر قسمت‌ فوقانی‌ کوه‌، بعد از استیلای‌ عرب‌ها، کلمه‌ الله را نوشته‌اند. در کاوش‌های‌ این‌ قلعه‌ مقادیری‌ ظروف‌ سفالی‌ و اثاث‌ و آلات‌ مفرغی‌ و مسی‌ کشف‌ شده‌ است‌. خمره‌های‌ بزرگی‌ نیز بدست‌ آمده‌ که‌ گویا مردم‌ آن‌ عصر مردگان‌ را در آن‌ها قرار می‌دادند و دفن‌ می‌کردند.

قلعه روستای بردوک/

این‌ قلعه‌ در ۶ کیلومتری‌ روستای‌ بردوک‌ درسه‌ بخش‌ حصار تدافعی، دیوار میانی‌ و ابنیه‌ مرکزی‌ تشکیل‌ شده‌ است‌. در بخش‌ مرکزی‌ قلعه‌ بقایای‌ چند ابنیه‌ وجود دارد که‌ یک‌ واحد آن‌ فعلاً سالم‌ مانده‌ است‌. برنوک‌ قله‌ کوه‌ نیزبقایایی‌ از یک‌ برج‌ دیده‌ بانی‌ دیده‌ می‌شود.

قلعه دم دم/

این‌ قلعه‌ در سال‌ ۱۰۱۸ هجری قمری برفراز کوه‌ دم‌ دم‌ در ۱۸ کیلومتری‌ جنوب‌ غربی‌ ارومیه ساخته‌ شده‌ است‌. ارتفاع‌ قلعه‌ بسیار زیاد و از پنج‌ قسمت‌ تشکیل‌ شده‌ است‌: قسمت‌ اصلی ‌، قسمت‌ پایین ‌، قسمت‌سولوق‌ ، قسمت‌ بوزلوق‌ ، و بیرون‌ دروازه‌ شرقی‌. در قسمت‌ شرقی‌ قلعه‌ ، برجی‌ عظیم‌ بنا شده‌ است‌. در قسمت‌ شمالی‌ قلعه‌ چشمه‌ و حوضی‌ قرار دارد که‌ با گنبدی‌ پوشانیده‌ شده‌ است‌ و برای‌ حفاظت‌ از آن‌ نیز برجی‌ احداث‌شده‌ که‌ آنرا سولوق‌ (جای‌ آب‌) می‌نامند. در قسمت‌ جنوبی‌ داخل‌ قلعه‌ نیز گودالی‌ احداث‌ شده‌ که‌ زمستان‌ها با یخ‌ و برف‌ پر می‌شد. برای‌ محافظت‌ این‌ قسمت‌ نیز فضای‌ قلعه‌ مانندی‌ بنا شده‌ بود که‌ آنرا بوزلوق‌ (جای‌ یخ‌) یا قارلیق‌ (جای‌ برف‌) می‌گویند و راه‌ آن‌ نیز مانند سولوق‌ مخفی‌ بوده‌ است‌. این‌ قلعه‌ در داخل‌ حصار قرار دارد.

قلعه اسماعیل آقا/

این قلعه بر فراز کوهی در ۱۸ کیلومتری غرب ارومیه و در حاشیه رودخانه نازلوچای قرار دارد و در نیمه دوم قرن ۱۹ میلادی ساخته شده است. آثار موجود آن عبادتند از ۱- دخمه سنگی اورارتویی متعلق به هزاره اول قبل از میلاد با حجاری منظم و با ایوان ورودی ، سردر قاب بندی شده سنگی و اتاقی که طاق های محراب مانندی دارد و در انتهای آن دخمه ای از سنگ یکپارچه تراشیده شده است. ۲- بقایای دیواره ها و مقبره های دوران صفویه 3- آثار قلعه اسماعیل آقا که به دوره قاجاریه مربوط است و قسمت اعظم دیوارهای آن هنوز پابرجا مانده است.

مقبره سه گنبد/

این‌ بنای‌ تاریخی‌ در جنوب‌ شرقی‌ ارومیه‌ قرار دارد. در مدخل‌ بنا، سه‌ کتیبه‌ به‌ خط‌ کوفی‌ و به‌تاریخ‌ محرم‌ سال‌ ۵۸۰ هجری‌ قمری‌ وجود دارد. احتمالاً برج‌ آجری‌ سه‌ گنبد در قرن‌ ششم‌ هجری‌ ساخته‌ شده‌ ومشتمل‌ بر سکوی‌ بلند و مدور دو طبقه‌ است‌. درگاه‌ ورودی‌ این‌ بنا در میان‌ طاق‌های‌ سطحی‌ واقع‌ شده‌ و زینت‌ خاصی‌ به‌ آن‌ بخشیده‌ است.

آتشکده تمر/

آتشکده‌ تمر در ۲ کیلومتری‌ قریه‌ تمر از محال‌ انزل‌، بخش‌ حومه‌ ارومیه واقع‌ شده‌ است‌. این‌ آتشکده‌ به‌ دوره‌ سلاطین‌ هخامنشی‌ مربوط‌ است‌ و احتمالاً در فاصله‌ سال‌های‌ ۵۵۰ - ۵۳۰ قبل‌ از میلاد ساخته‌ شده‌ است.

یخچال دوقوز پله/

یخچال‌ قدیمی‌ دوقوز پله‌ در خیابان‌ و محله‌ قدیمی‌ عسگر خان‌ ارومیه‌ واقع ‌شده‌ است‌. این‌ بنای‌ قاجاری‌ از سنگ‌ تراشدار خاکستری‌ ساخته‌ شده‌ و سقف‌ پوششی‌ آن‌ نیز به‌ صورت‌ طاق‌ وچشمه‌ ، از آجر است‌.

مقبره صخره ای قارلی دام/

این‌ مقبره‌ در شمال‌ دره‌ بند واقع‌ شده‌ و شامل‌ دو اتاقک‌ باریک‌ با یک‌ جلوخان ‌وسیع‌ در روبروست‌. گوشه‌های‌ اتاقک‌ها قوسی‌ است‌. قبر صخره‌ای‌ قارلی‌ دام‌ فاقد تزئینات‌ داخلی‌ است‌ و به ‌اقوام‌ اورارتو در هزاره‌ اول‌ قبل‌ از میلاد تعلق‌ دارد.

کلیسای حضرت مریم/

این‌ کلیسا در باغ‌ نسبتاً بزرگی‌ در محوطه‌ قدیمی‌ چهاربخش‌ ارومیه‌ قرار دارد، درقرن‌ هفتم‌ میلادی‌ و در اواخر دوره‌ ساسانی‌ ساخته‌ شده‌ است‌. ساختمان‌ کلیسا طرح‌ مستطیل‌ دارد. اتاقی‌ درسمت‌ راست‌ ورودی‌ و اتاقی‌ برای‌ تعمید در صحن‌ ضلع‌ جنوبی‌ دارد. حالت‌ اتاق‌ها و گنبد با وجود ارتفاع‌ بسیارکم‌ بسیار جالب‌ توجه‌ است‌. سالن‌ اصلی‌ دارای‌ سه‌ گنبد از نوع‌ کم‌ خیز است‌ که‌ در انتهای‌ آن ‌، محراب‌ کلیسا قرارگرفته‌ است‌. ناقوس‌ کلیسا درسردر آن‌ تعبیه‌ شده‌ است‌.

کلیسای مارقوریاقوس(جهودلر داغی)/

این‌ کلیسا در حومه‌ شهر ارومیه بر دامنه‌ کوه‌ مارقوریاقوس‌ واقع‌ شده‌ است‌. بنای‌ این‌ کلیسا را به‌ دوره‌ ساسانی‌ نسبت‌ می‌دهند. کلیسای‌ مارقوریاقوس‌ به‌ شکل‌ مکعب‌ مستطیل ‌است‌ و حجمی‌ ساده‌ دارد. فضای‌ تاقدار، محراب‌ و اتاق‌های‌ جانبی‌ آن‌ کلاً با آجر ساخته‌ شده‌اند و فاقد هر نوع‌ تزئینات‌ است.

کلیسای مارسرکیس/

این‌ کلیسا در دامنه‌ کوه‌ سیر در ۱۲ کیلومتری‌ غرب‌ شهرستان‌ ارومیه واقع‌ شده‌است‌. کلیسای‌ مارسرکیس‌ در زمان‌ ساسانیان‌، به‌ دستور شیرین‌ زن‌ مسیحی‌ خسرو پرویز پادشاه‌ ساسانیان ‌، بنا شده‌ است‌. این‌ بنا دو سالن‌ دارد که‌ بوسیله‌ دخمه‌ای‌ به‌ هم‌ اتصال‌ یافته‌اند. یکی‌ از دخمه‌ها محل‌ وعظ ‌ و دیگری ‌محل‌ نیایش‌ و دعاست‌.

کلیسای ننه مریم/

این‌ کلیسا که‌ بنام‌ کلیسای‌ شرق‌ آشوری‌ نیز خوانده‌ می‌شود ، بین‌ خیابان‌های‌ قدس، ‌دانش‌، کاشانی‌ و امام‌ ارومیه‌ واقع‌ شده‌ و صحن‌ نسبتاً بزرگی‌ دارد. بخش‌ قدیمی‌ و اکثر ساختمان‌های‌ کلیسا درضلع‌ شمالی‌ صحن‌ واقع‌ شده‌اند. این‌ کلیسا که‌ بارها تعمیر شده‌ است‌. از آثار قرون‌ اولیه‌ میلادی‌ است‌. درسال‌های‌ ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ خورشیدی‌ نیز برج‌ جدیدی‌ به‌ کلیسا اضافه‌ شد و ساختمان‌ کلیسا نیز مرمت‌ شد.