سرویس تئاتر هنرآنلاین: بخش عمده ضعفهای یک اجرا همواره به مشکلات، نارسائیها و درمواردی هم، به گمانهزائی و ابهام بیدلیل متن و اساسأ به "بیساختاری" و عدم برخورداری از "طراحی دراماتیک" مربوط میشود. وقتی نویسندهای با ساختار نمایشنامه آشنائی نداشته باشد و درهمان حال رُمان یا داستانی را هم برای اقتباس یا آدابته کردن برگزیند، نتیجه کار چیزی آشفته، بیساختار، غیر قابل تحلیل و تأویل و عاری از هرگونه دادهها و داشتههای نمایشی خواهد بود.
نمایش "چشم برهم زدن" به نویسندگی محمد زارعی و کارگردانی محمد حسین زیکساری، در آغاز با طراحی صحنه ظاهرأ عامدانهای شروع میشود. در این صحنه اعضای یک خانواده کنار هم، در یک خط و با یک حالت همسان که بسیار مصنوعی به نظر میرسد، خوابیدهاند و پیش پای هرکدام هم فانوسی قرار داده شده است. در نگاه اول، ترفند اختصاص دادن یک فانوس به هرکدام از این افراد ذهن تماشاگر را به پی جوئی علت یا علتهائی خاص برای این اقدام ظاهرأ نمایشی و تمثیلی وا میدارد، اما با شروع نمایش ثابت میگردد که این کار صرفأ برای جلوهدهی و آرایهای کردن صحنه نمایش بوده و تحلیل و تأویلی در کار نیست و به جز یکی یا دوتا، بقیه فانوسها اضافی و غیر کارکردیاند. در گوشه همین صحنه یک زن ژاپنی هم وجود دارد که بعدأ معلوم میشود "اوشین" است و نشان دادنش فقط به منظور تأکید و صحنهای کردن سریالی" اوشین" و خود او که تصویرش از تلویزیون روشن کنار صحنه پخش میشود، بوده است.
صحنه فوق ذهن مخاطبان را یاد سالهای گذشته و زمان بمبارانهای جنگ میاندازد و کارکرد دیگری ندارد. وقتی پرسوناژها از خواب بیدار میشوند، تماشاگر فرهیخته و علاقمند به تئاتر آرزو میکند که ایکاش بیدار نشده بودند، چون بعد از بیداریشان آشکار میگردد که همگی بیان و رفتاری بسیار معمولی و سطحی دارند؛ آنها کلأ به بچههای بزرگسالی شبیهاند و از لحاظ پرت و پلاگوئی میتوانند مثال زدنی باشند. کارگردان در اصل آنها را نه برای بیان یک رویداد یا موقعیت اجتماعی، سیاسی یا فرهنگی، بلکه با هدف خنداندن تماشاگران با هر زبان و رفتاری - به صحنه آورده است.
دیالوگهای بازیگران پر از"پرش ذهنی" است. در گفتار و رفتارشان هیج داده نمایشی قابل تحلیل و تأویلی وجود ندارد و دیالوگها برای طول دادن و پُرکردن "ظرف" نمایش از داشتههای اضافی و غیرنمایشی است. اغلب صحنهها همچون "پلان"های بیربط به نظر میرسند. پرسوناژها هم اساسأ پرسوناژ به حساب نمیآیند؛ آنها زیر بمبارانها مشغول متلکگوئیاند و حتی بساط عروسی راه میاندازند؛ انگار همچون نویسنده و کارگردان میدانند که هیچ چیزی از این اجرا واقعی نیست و صرفأ یک نمایش است. مزهپرانیها و دعواهای ساختگی محوریت پیدا کرده است. این آدمهای بیخاصیت و اطوارگرا در پایان نمایش "بمباران نمایشی" میشوند و میمیرند و تماشاگر با ادامه پیدا نکردن نمایش "چشم برهم زدن" که از نظر متن، کارگردانی، بازیگری و کاربری نور و موسیقی چیز خاص و قابل اعتنائی برای تماشاگران ندارد، احساس آسودگی میکند.
حسن پارسائی