سرویس مد و لباس هنرآنلاین: راحله حیدری، متولد 1362 از آن دست هنرمندان طراح مد و لباس است که کارنامه پرباری در حوزه فعالیت هنری خود تاکنون به ثبت رسانده است.
پژوهش در زمینههای مختلف تاریخ و فلسفه پارچه و لباس، تحصیل در دانشکده هنر و معماری دانشگاه علم و فرهنگ، شرکت در جشنوارههای متعدد در حوزه مد و لباس، برپایی نمایشگاههای انفرادی و گروهی، تدریس در کارگاههای آموزشی، مدیریت مزون خود با عنوان "حله" و طراحی لباس تئاتر از جمله فعالیتهای اوست.
به همین بهانه با این هنرمند جوان در خبرگزاری هنر ایران به گفتوگو نشستیم که مشروح آن را در ذیل میخوانید:
خانم حیدری فعالیت هنریتان را از چه زمانی آغاز کردید و بزرگترین مشوقانتان در این مسیر چه کسانی بودند؟
از سالهای پیش از این، کارهای متنوع زیادی مانند نقاشی، طراحی و عکاسی انجام میدادم که بسیاری از آنها منتهی به برگزاری نمایشگاه در تهران، اصفهان و کیش هم شد اما یک روز دوست عزیزی نصیحتی به من کرد که شاید بسیاری از داشتههایم را مدیون نصیحت او هستم. ایشان به من گفت که یک حوزه را به شکل تخصصی دنبال کن و شاید تلنگری بود که من به شکل متمرکز طراحی پارچه و لباس را انجام دهم. البته از تجربیات سایر این هنرها در کار طراحی پارچه و لباس استفاده کردم. مثلاً تجربه عکاسی در ایدهپردازی بسیار به من کمک کرد. یکی از امکانات من داشتن یک آپارتمان مستقل در خانه پدری بود که بزرگترین امکانات من در ادامه این مسیر بود، اما ذاتاً فردی خوشذوق بودم؛ هر یک از دوستان من که مهمانم میشدند با یک پذیرایی کافی پاشی مواجه بودند و البته برای تأمین هزینه فعالیتهای هنریام کیک درست میکردم و در کافیشاپها میفروختم تا هزینه تجربیاتم را پرداخت کنم.
از خانوادهتان بگویید و اینکه در برابر این دیدگاه هنری شما چه رویکردی داشتند؟
خانواده من دارای یک سابقه علمی طولانی هستند، مثلاً خانواده من در ریاضیات بسیار قوی هستند و دلیلش نقاشی آزادانه در دوره کودکی است. هرچند که در خانواده مادری شغل تخصصیشان از نسلهای قبل فرش نائین بود؛ از طراحی گرفته تا رنگرزی و کارگاههای قالیبافی که البته این روزها خوشبختانه یا متأسفانه قضیه اقتصادی این هنر برایشان خیلی اهمیت پیدا کرده است. در چنین خانوادهای بازهم ورود من به عرصه هنر یک انقلاب عظیم بود و به واقع تا سی سالگی رضایت پدر و مادرم را از ته دل ندیدم.
از چه زمانی کار طراحی لباس را آغاز کردید و نخستین تجربهتان به کجا بازمیگردد؟
در سال سوم دبستان و روز تولد یکی از دوستانم برای اولین بار به تماشای تئاتر عروسکی رفتم که بعدها در کار "سیندرلا" با یکی از همان هنرمندان از نزدیک همکار شدم؛ زمانی که به سن دبیرستان رسیدم ریاضیاتم خیلی قوی بود. به یاد دارم که حتی سالهایی که من هنوز به مدرسه نمیرفتم دفتر ریاضی داشتم پس با این تفاسیر مدرسه خیلی تأکید داشت که به رشته ریاضی بروم اما من به هنر علاقه داشتم و بعدها درباره زیرمیزیهایی که مادرم پرداخت تا من به سمت هنر نروم بسیار شنیدم؛ سر آخر وارد رشته انسانی شدم اما در زمان پیشدانشگاهی از یک بیماری آنچنان سو استفاده کردم که با تغییر رشته و رفتنم به رشته هنر موافقت کردند و کار طراحی لباس را در همان دوران شروع کردم. خواهر یکی از دوستان دبیرستانم خیاط حرفهای بودند و از طرحهای من در کارهایشان استفاده میکردند. البته اولین تجربه جدی من در کار طراحی لباس در سال اول دبیرستان و با تئاتر دانشجویی رقم خورد و جالب اینکه دانشجویان هم تصور این را داشتند که من دانشجو هستم و من هم با تیپ و ژست دانشجویی با آنها ارتباط برقرار میکردم.
در جایی خواندم که شما با زبانهای انگلیسی، فرانسوی و ایتالیایی آشنایی دارید؛ این آشناییها تا چه اندازه به کار طراحی پارچه و لباس مرتبط است؟
زبان انگلیسی را خیلی دوست نداشتم و با سختی به سمتش رفتم اما یکی از مشوقانم در یادگیری زبان انگلیسی تماشای سریال "لاست" بود و زبان انگلیسی از طریق این سریال وارد ضمیر ناخودآگاه من شده بود. دایی من زبان فرانسه زبان اصلیشان است و من عاشق زبان فرانسه بودم پس سعی کردم زبان انگلیسی را به جایی برسانم و بعد آموزش زبان فرانسه را در برنامه قرار دادم تا اینکه تلخترین اتفاق و بزرگترین شوک زندگی من یعنی فوت پدرم رقم خورد و من چیزی نزدیک به یک سال از همه فعالیتهایم فاصله گرفتم؛ مدتی پیش هم در دو ماه تمرکزم را روی یادگیری زبان ایتالیایی گذاشتم. به نظر من مهم است که یک طراح لباس حداقل به دو زبان انگلیسی و یک زبانی مثل ایتالیایی یا فرانسه مسلط باشد و دلیل آن هم مطالعه بهتر مد دنیاست.
نام هنری "حله" که در حقیقت برند شما محسوب میشود از کجا آمده است؟
یکی از کسانی که من برای همیشه مدیون ایشان هستم مهندس امیرهوشنگ اردلان است که معمار و نقاش هستند و من افتخار دخترخواندگی ایشان را دارم. یکی از لطفهای مهندس اردلان انتخاب اسم هنری برای من بود. ترمه و یسنی از گزینههای خودم بود اما ایشان با بیان یکی از اشعار مولانا نام حله را انتخاب کردند که البته بخشی از نام من یعنی راحله هم هست. حله در لغتنامه دهخدا نوعی جامه و پوشش در ایران باستان بوده که بر روی همه لباسها به شکل مربع استفاده میشد و این همان چادر و عبایی است که امروز روی همه لباسها استفاده میشود. در حقیقت پوشانندهترین لباسها حله است و در لفظ و آوا هم حرف ندا و به معنای هلهله و شادی است.
انتخاب این عنوان هنری و برند چه تأثیری در پیشرفت کارتان داشت؟
گذاشتن اسم روی کارهای من یک انقلاب بزرگ در فعالیتم بود.
از دیگر فعالیتهایتان در این مسیر بگویید؟
در سال سوم دبیرستان یک نمایشگاه لباس شامل کارهایی که خودم طراحی کردم و خواهر دوستم هم آنها را دوخته بودند برگزار کردم و در همان دوران طراحی زیورآلات و کیف و کفش هم انجام میدادم و اینها همزمان بود با دورهای که در حوزه هنری دورههای داستاننویسی را پشت سر میگذاشتم. در حین گذراندن این دورهها با شخصی آشنا شدم که به من گفت تو یک روز رخشان بنی اعتماد میشوی و من در پاسخ به ایشان متنم را روی میز گذاشتم و گفتم من راهم را اشتباه رفتم و من باید یک روز فقط و فقط راحله حیدری بشوم. برای خانم بنی اعتماد خیلی احترام قائلم اما معتقدم زمانی انسان موفقی هستم که خودم باشم و نه تکرار دیگران.
دانشگاه تا چه اندازه در موفقیتتان مؤثر بود و به شما جهت داد؟
زمانی که برندم ثبت شد تصمیم گرفتم برای کنکور بخوانم و با رشته طراحی پارچه و لباس در چند گزینه دانشگاهی آشنا شدم و دیدم که در دانشگاه علم و فرهنگ تنوع کاری بسیار زیادی در یک ژوژمان به چشم میخورد و فهمیدم این همان دانشگاهی است که من باید به آنجا بروم و این اتفاق هم افتاد. اساتید بسیار خوب و بینظیری در دوره دانشگاهی داشتم که از آنها جهت گرفتم و مدیونشان هستم.
امروز در طراحی پارچه و لباسهایتان بیش از همه از چه الهام میگیرید؟
موضوع پایاننامه من بررسی پوشاک زنان صفوی در دوران پایتختی اصفهان بود و از آنجا که شهر فرایبورگ آلمان با اصفهان پیوند خواهرخواندگی دارد از سوی یک انجمن در فرایبورگ آلمان برای برپایی یک شوی زنده لباس دعوت شدم ولی قبل از رسیدن به مصاحبه سفارت با بیماری پدرم مواجه شدم و این برنامه هم کنسل شد. عمده کارهایم در نقاشی، عکاسی و طراحی مد و لباس ایران است؛ تاریخ هنر ایران، آثار باستانی، نقوش اشیا باقی مانده و ...
من عجیب عرق به ایران دارم؛ از نقوش سوزندوزی گرفته تا کاشیکاری سلجوقی، سفالها، نقوش فرش و گبه همگی ردپایی در کارهای من دارند. پژوهش و مطالعه زیادی هم در این حوزه داشتهام. البته سعی میکنم آنچه ایرانی است کمی مدرن شود و تغییر پیدا کند. من طراح مد و لباس باید تاریخ هنر جهان را بدانم اما من هر اندازه بخواهم مثل آنها باشم معتقدم آن آثار برای اروپاییان است که در آن ریشه دارند مثل هنر پاپ آرت. هنر ایرانی با گوشت و استخوانم عجین شده و من هرگز از آنها تقلید نمیکنم. من باید خودم باشم و اگر کار اروپاییان را تقلید کنم هیچ حرفی برای گفتن نخواهم داشت.
میزان حمایت و رضایتمندیتان از پارچه و لباس اصیل ایرانی به چه شکل است؟
اینجا باید به شما بگویم که متأسفانه خیلی از کارهای من با عنوان کار هندی به فروش میرود. چرا؟ چون وقتی متوجه میشوند که این پارچه یا لباس ایرانی است به ندرت از آن حمایت میکنند. اما من با افتخار در همه آثارم عبارت made in Iran را درج میکنم که این عبارت شامل طرح، متریال، بهترین پارچه ایرانی میشود. وقتی آثارم عرضه میشود شنیدن عبارت اینکه این ایرانی است و خوب نیست آزارم میدهد. یک بخش از کار ما طراحان مد و لباس مردمشناسی و جامعهشناسی است؛ متأسفانه اینروها پارچه ایرانی به اسم پارچه ترک فروش میرود. این دردناک است که ما ایرانیها فکر میکنیم هر چیزی که در آن سوی پنجره دیده میشود بهشت است و اینجا جهنم اما وقتش رسیده که باور کنیم بهشت در وجود ماست.
آیا این بدان معناست که از برندپوشی حمایت نمیکنید؟
معتقدم چرخ اقتصاد باید در کشور خودمان بچرخد؛ من به هیچوجه مخالف شیکپوشی یا پوشیدن برندها نیستم ولی نه اینکه اقتصاد کشور خودمان را فراموش کنیم. من وقتی به نمایشگاه دوستانم میروم حتماً از آنها خریداری میکنم چرا که این ایدئولوژی من است و من با این کار پول به هنرشان میدهم.
نظرتان درباره طرحهای کپی از الگوهای خارجی و اتفاق پرطرفدار بودنشان چیست؟
تا زمانی که منِ طراح از برند خارجی کپی کنم حرفی برای گفتن ندارم؛ کارهای ضعیف و کپی نباید در ویترینهای ما وجود داشته باشد. جوی در مملکت ما هست که یک زمان همه نقاش، گرافیست، عکاس، بازیگر، دکتر و مهندس و حالا همه ایرانیان طراح لباس هستند. من صد در صد معتقدم ماهواره تهاجم فرهنگی است. طراحان و مزون دارانی را میشناسم که از روی سریالهای ترکی جم و سایتهای خارجی بدون گذراندن دورههای تخصصی طرح را کپی کرده و اتفاقاً لباسهای مزونش با بالاترین قیمتها به فروش میرسد که از این نمونهها کم نیست.
تشکیل و حمایتهای کارگروه مد و لباس را چطور میبینید و از نگاه شما تا چه اندازه بنیاد توانسته است نقش حامی و مشوق را ایفا کند؟
در جشنواره مد و لباس اول و دوم شرکت نکردم اما در درههای سوم و چهارم حضور داشتم و شنیدم سطح برگزاری جشنواره در دوره پنجم هم خیلی بهتر از دورههای قبل بوده است. به واقع صنعت مد در ایران نوپاست و من با شکلگیری بنیاد مد و لباس موافقم چراکه موجب گردیده کار ما طراحان مد و لباس جدیتر شود. وزارت ارشاد و بنیاد مد و لباس از کسانی که به واقع تخصصی کار میکنند حمایت کنند آن هم طراحانی که روی آثارشان پژوهش کردهاند و کارهایشان قابل دفاع است. در شرایطی که قدمت مد در دنیا سه دقیقه است پروسه دریافت مالکیت معنوی در ایران زمانبر به نظر میرسد و باید بیش از اینها وقت هنرمندان عرصه طراحی مد و لباس غنیمت شمرده شود.
این روزها و در نقاط مختلف کشور وضعیت پوشش مردمان را در انتخاب طرح و رنگ مناسب چطور میبینید.
اگر تا چند سال پیش این سؤال را میپرسیدید میگفتم که از هویت اصلیمان فاصله گرفته است، اما نزدیک به دو سال است که اتفاقات بهتری در این حوزه افتاده و شاید این اتفاقات خوب را مدیون برندهای خارجی هستیم که به ما تلنگر زدند از پتانسیل ایران بیش از پیش بهره بگیریم. خوشبختانه بازارهای جهانی به ایران ورود کردهاند و من به آینده این حوزه بسیار امیدوارم.
و سخن پایانی...
با همه وجود میگویم که هر چه دارم از پدر و مادرم است؛ از اساتید بسیار ارزشمندم نیز که مستقیم و غیرمستقیم مسیر زندگی من را مشخص کردهاند سپاسگزارم و اگر هزاران بار دستشان را ببوسم باز هم جبران ذرهای از زحماتشان نخواهد شد.
عطیه پژم