آنچه می بینیم در واقع یک تئاتر ایرانی و شرقی است که به قاعده متون برشتی که پیتر وایس هم یکی از دنبال کنندگان شیوه تئاتر اپیک در اروپاست، تنه بر تئاتر اپیک زده است. در واقع تئاتر اپیک برگرفته از شیوه های روایتی تئاتر شرق است که با هدف رسیدن به رابطه ای استدلالی و ارائه آموزش به توده ها شکل گرفته است. رحمانیان هم بر آن بوده در همین قالب و البته با نوآوریهای سنجیده و خلاقه "آرش-ساد" را اجرا کند.
نمایشی که درباره تخریب تیمارستان آزادی است و حالا دو ساعت مانده به این اتفاق، بیماران به همراه پرستارانشان به دنبال اجرای "آرش-ساد" هستند بلکه بشود از این طریق بولدوزرها را از ویرانی اینجا منصرف کرد. اسطوره آرش معرف حضور همگان است. چوپانی که پس از فتح ایران به دست تورانیان و بنابر خواست شاه طهماسب بر آن است تا با گرفتن کمان و رها کردن تیر از چله مرز ایران و توران را تا همیشه معلوم کند. هدف شاه تورانیان تحقیر ایرانیان است و به همین واسطه هیچ ایرانی پهلوان و غیور راضی به اشتباه نیست تا اینکه آرش چوپان نمایندگی می کند این قضیه را. البته پهلوانی مانند کشواد بر آن است تا ملت ایران به بیداری و جوشش درونی برسند و محتاج قهرمان و نجات دهنده نباشد و با تحرک و پویایی تا همیشه خود را از چپاول بیگانگان برهانند اما آرش باز هم دل می سوزاند و پس از آن دیگر بازنمی گردد. تعلیقی که به گونه ای همان می شود که کشواد پیش بینی می کند. اراده و عزم یک ملت است که می تواند نفوذ و سیطره بیگانه را از مرزهای هر کشوری خنثی کند وگرنه همیشه دسیسه ها و طرح و توطئه ها وجود دارد و در خواب غفلت فرو شدن معادل با نیست و نابودی است.
هویت ملی
بیضایی و رحمانیان نگاهی پویا و استدلالی پیرامون "آرش-ساد" نهاده اند. شاهکاری که کاملا ایرانی است و در آن هویت ملی ما آشکار است و شکل و شمایل اجرا نیز دلالت های مفهومی و نشانه های خلاق را برای به مشارکت گرفتن مخاطب در پی خواهد داشت. نمایشی که پس از اجرا تازه آغاز می شود. ما به آرش فکر می کنیم و این یعنی بیداری. اتفاقی که باید همیشه به دنبالش باشیم. ما در تئاتر به دنبال بیداری و آگاهی مدام می گردیم. تئاتر می بینیم و تئاتر می بینیم تا آگاهانه تر خود را بشناسیم و در حل و فصل مشکلاتمان بکوشیم. تئاتر یعنی غالب شدن بهنجار در جامعه. برای همین آرش-ساد ما را به جامعه متصل می کند و ریشه هایمان را یادآور می شود. ایران کشوری است که همواره مورد تهدید دشمنان بوده و هنوز هم این داستان ادامه دارد. دیگر فصل آرش نیست، باید این چله و کمان پیکان آگاهی را از ذهن مان به گستره دنیا پرتاب کند. وقتی ما بیدار باشیم آن وقت دیگران هم حساب دستشان خواهد آمد که چپاول و ویرانی و سلطه بر ایرانیان ناممکن است. همین که جهل بر ذهن و روان مان سوار شود آن وقت از پس دشمنان کوچک و دست و پا چلفتی هم بر نخواهیم آمد تا چه رسد مقابله و ستیز و ایستادگی در برابر قدرت های بزرگ. برای همین توجه به اصالت های وجودی و ریشه دار و تاکید بر بالا رفتن آگاهی جمعی ضمانت کننده اتفاقات بایسته برای داشتن کشوری آزاد و فرهیخته است.
مواجهه زیبایی شناسانه
"آرش-ساد" در یک تیمارستان بازی می شود. ایده ای که از متن ماراساد گرفته شده و به قاعده و زیبا ما را متوجه صحنه می کند. چون به ظاهر دیوانه نمایی ساده است اما در باطن هدایت بازیگران در این قالب و آن هم برای اجرای اسطوره آرش و اتکای بر نقالی، بازی در بازی، پرده خوانی، آوازخوانی و همسرایی گروهی کار را با پیچیدگی های نمایشی مواجه می کند. مواجهه ای زیبایی شناسانه و کارآمد که راه را هموار می¬کند برای درک و فهم بهتر اسطوره. اسطوره بخشی از همان اصالت¬های هر فردی به اقتضای هستی و موجودیتش در یک فرهنگ و جغرافیاست. در میان درام نویسان ایرانی بهتر و بیشتر از هر کسی بهرام بیضایی پی به ماهیت اسطوره های ایرانی برده و به شکل دقیق و کارآمد از آنها در متون نمایشی اش بهره گرفته است. او دقیقا در نوزده سالگی آرش را فهمیده و این یعنی بیداری و خروش نسبت به داشته های وجودی اش. مخزن و گنجینه اسرار ناخودآگاه است و بهرام بیضایی در این ناخودآگاه جمعی غور و تفحص جانانه ای کرده است. نفوذ در ناخودآگاه یعنی دچار خواب و خلسه شدن و چه بهتر از این که بشود در میان خواب ها راه به بیداری گشود.
زیبایی کار محمد رحمانیان از آنجاست که شیوه و تکنیک اش را از نمایش های ایرانی و موسیقی اصیل خودمان می گیرد هر چند بهانه پیتر وایس شده است. این دلالت بر هوش و ذکاوت و فراست کارگردانی می کند که می داند راه به کجا خواهد برد. یک ایرانی زنده دل که باید به اندازه خود و بی ادعا تاثیرگذار باشد! نقالی و پرده خوانی حالا به صورت تک نفره، دو نفره و گروهی انجام می شود. پرده ها تصاویری از داستان آرش را روایت می کنند و به شکل ویدئو پروجکشن پخش می شوند. یعنی آنچه می بینیم با درایت نو و امروزی هم شده است. جایی هم می ماند برای بازی به شیوه رو حوضی و مضحکه و حتی بازی هایی همانند شبیه خوانی های تعزیه که بارها و بارها در آثار اجرایی رحمانیان به کار گرفته شده و استاد این کار همانا بهرام بیضایی است.
بازیگری در "آرش-ساد" بسیار چشمگیر است چون بازیگران به درستی هدایت شده اند. آنها به بیان گرم و گیرا رسیده اند و بدن هایشان برای حرکت در صحنه و پذیرفتن نقش و ارائه اش آماده شده است. به همین خاطر هم نه کم می آورند و نه اعتماد به نفس شان را از دست می دهند. حتا با هم هماهنگ اند و بده و بستان کلامی هم دارند و در ایجاد ترکیب ها و تصاویر و القای یک فضای ناب زیادی می کوشند.
مهتاب نصیرپور هم یک ستاره حقیقی است. او که بیان اش با قابلیت های زیاد در ارائه نقش های متعدد به کار رفته، این بار هم در ارائه نقش یک معلول و مجنون به فراتر از حد انتظارات معمول می رسد. او یکی از بازیگران مقتدر ماست که به واسطه فروتنی و بی ادعا بودن صاحب چنین جایگاهی است. نصیرپور می داند دردمندی آرش را چگونه می شود با دردمندی جسمی و ذهنی یک روان پریش در هم آمیخت، و به قاعده این حس و حالت محسوس و مشهود نقش را چنان بازی کرد که به باورمندی تماشاگران کمک کند که با تخیل در این اسطوره بشود به افق های روشن تر از وجودشان برسند. چیزی که راهگشاست. چشم ها اندوهبار، صدا گرفته و بدن نزار و درمانده و افتاده و ول در ویلچر. او با همین نگاه می خواهد آرش را تداعی کند و موفق هم می شود چراکه رمز و راز دیگری بر آرش می افزاید نسبت به آنچه که کلیشه وار آرش را بشود مقتدر و پهلوان نشان داد. بیگانه سازی راهی دیگر برای رمزگشایی و نفوذ بر ناشناخته هاست. تاکیدی که به تدریج در شکوفایی من ِ گمشده در مسیر زندگی تاثیر می گذارد و این گونه می شود هویت حقیقی و زیبا و متمدن را بازگشایی و بازآفرینی کرد. در واقع یک بازیگر می تواند چنین کند که مخاطب درگیر نقش شود و ساعت ها بیندیشد به آموزه های زندگی اش و در یک بازنگری، درکی والا از این اسطوره در جهان پیرامونی اش، به فراخور حال بیابد.آرش-ساد دیدنی است.
انتهای پیام/
رضا آشفته