سرویس نمایش هنرآنلاین //

شطرنج با ماشین قیامت، یکی از عجیب‌ترین نمایش‌هایی که تاکنون دیده‌ام. واقعا معلوم نیست که این یک نمایش است یا آموزش زبان انگلیسی؟ شاید هم کاری دانشجویی است که متاسفانه هیچ یک از این‌ها نیست. با این تعابیر بودنش در بخش مسابقه بین‌الملل با علامت سوال بزرگی مواجه می‌شود. این‌که کاری با قابلیت‌های اندک و ضعف‌های عمده چگونه است که به یک جشنواره بین‌المللی دعوت شده است در حالیکه پایین‌تر از سطح آثار دبیرستانی است.

شاید این احتمال داده شده است که این گروه با ضرباهنگ کند به دنبال رسیدن به مدلی از اجرا و شاید نزدیکی به ضرباهنگ طبیعی هستند اما جنگ که محل کشتن و زخمی شدن و آوارگی است جایی برای کند بودن نیست. یک ترقه هم آدمی را به تحرک وامی‌دارد به انگیزه زنده ماندن و تداوم زیستن. اما ضرباهنگ شطرنج با ماشین قیامت غیر قابل تحمل است. گاهی فیلم‌هایی مانند طبیعت بی‌جان کار شهید ثالث ضرباهنگ کند دارد و این هم منطبق بر فلسفه زیستن یک زوج پیر است که در دوره بازنشستگی دچار سکون و سکوت شده‌اند اما آدم‌های نمایش شطرنج با ماشین قیامت همگی جوان و میانسال‌اند و این‌ها در دل جنگ به اجبار هم که شده پر تحرک خواهند شد چون باید زنده بمانند. حتا همانند ابزوردنویسان -پینتر و بکت- کندی و کسالت دستمایه اصلی این نمایش آمده از کانادا نیست که بشود از این منظر به آن اعتنایی کرد.

از طرف دیگر معلوم نیست چرا اینان باید غیرطبیعی حرکت کنند بالاخره به قول برشت آدم آدم است و انسان ایرانی هم فرقی با انسان کانادایی ندارد مگر در زمینه فرهنگ و زبان و این خود دلیلی است تا بشود گفت که رفتار هر دو این‌ها باید منطبق بر هم باشند. آدم‌ها غیر متعارف حرف می‌زنند و آنقدر غریب راه می‌روند و نگاه می‌کنند که انگار از کره دیگر آمده باشند. آدم‌ها تقریبا مثل هم حرکت می‌کنند حالا در جاهایی ضرباهنگ و حرکات متفاوت است اما باز هم در کلیت یک گونه هستند. به همین دلیل این آدم‌ها غیر طبیعی به نظر می‌رسند. شاید دلیل این ایراد عمده دو زبانه شدن کار باشد. بازیگران باید به فارسی و انگلیسی دیالوگ‌ها را تکرار کنند هرچند در کل نمایش کم دیالوگ است اما از آن سو باز هم اتکایی بر تصویر و اتفاق هم نشده است که بشود به جریانی پیش برنده امیدوار شد. با این حساب شاهین صیادی زیر سوال می‌رود که چرا خواسته کارشان توهین‌آمیز به نظر برسد. آخر آدم ایرانی که این طور حرکت و سکون ندارد و نحوهٔ حرف زدنش با این حس و حالت‌ها نیست که در این نمایش طراحی شده است. او می‌توانست بازیگران را متوجه رفتارهای صحیح‌تر کند.

نمایشنامه برداشت مناسبی از رمان شطرنج با ماشین قیامت حبیب احمدزاده نیست. در اینجا هدف نشان دادن زندگی یک جوان هفده ساله به نام موسی است که در زمان جنگ و در زمان محاصره شهر آبادان در مقام یک دیده‌بان مشغول جنگیدن است. او می‌خواهد به وطن و مردم خدمت کند اما در این مسیر با حوادث و سوءتفاهمات و برخوردهایی هم مواجه می‌شود اما سرآخر پیروز میدان است. متاسفانه آنچه باید از رمان استخراج نشده و مشکل عمده نحوه اجراست که با نگاه درست و درمانی شکل نگرفته است. انگار کارگردان تئا‌تر را نمی‌شناسد چون ریتم همان دقایق اولیه می‌افتد. طراحی صحنه ابتدایی و چیدمان مکان‌ها سطحی است. نمی‌شود در این نمایش نکته قابل اعتنایی را دید مگر همین خنده‌دار شدن همه‌چیز که البته کار هم کمدی نیست که بشود از این طریق منطقی برای رفتار‌ها در نظر گرفت. دنیایی بر هم ریخته که بی‌منطق اتفاقاتی را پیش روی مخاطبان قرار می‌دهد. شاید هم سبک و شیوه‌ای است که ما ایرانی‌ها بی‌خبریم و اگر هم باشد، چندان زیبا نیست. آخر آدم آدم است و ربطی هم به ربات و آدم ماشینی و این چیز‌ها ندارد. تازه پیکر کار هم به روزهای اول جنگ برمی‌گردد و جغرافیایش هم شهر آبادان در جنوب غربی ایران است و مساله هم جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق بر ایران عزیز ما. با این توصیفات همه چیز معلوم است اما نحوه ارائه کاملا گنگ و نامفهوم است چرایی‌اش بماند به خود گروه. بالاخره این هم از آن عجایبی است که کمتر کسی ازش سر در خواهد آورد.

انتهای پیام/

رضا آشفته