سرویس نمایش هنرآنلاین //

دراماتورژی انگار کار را برای همه آسان کرده تا هر طور دلشان می‌خواهند متون دیگران را کار کنند. شاید ویلیام شکسپیر یکی از سوءقصدشدگان است که بار‌ها مورد تعرض واقع شده است اما گاهی این حریم‌شکنی‌ها لازم است چراکه زمانه قداست‌گرایی ورچیده شده است. اما این هم دلیل می‌شود که هر بلایی سر آثار دیگران بیاوریم مثلا اجرای فرزین ریحانی‌راد از هملت هر چیزی بود الا خود هملت. به قول امیررضا کوهستانی متن را داخل چرخ‌ گوشت می‌ریزند با یک سری مواد دیگر البته و خروجی خمیرمایهٔ تازه‌ای خواهد شد. یعنی هر چیزی الا متن دیگران!

آرش دادگر انصافا اهل مطالعه و درایت است و اجرا را به کفایت می‌شناسد. یعنی باری به هر جهت نیست و نمی‌شود بی‌تدبیر آزمون و خطا‌هایش را رد کرد. این بار هم هملت چون شاه‌لیر قابلیت بالایی یافته است و دست‌کم یکبار دیدنش بی‌ضرر است حالا اینکه برخی به مذاق و سلیقه‌یشان این نوع داستان‌ها نمی‌خورد بحث دیگری است. با نگاه و چیدمان آرش موافقم و البته دقایقی هملت بدآهنگ می‌شود و یا یکباره در دقایق پایانی کار طنز می‌شود که باید از ابتدا همطرازی کمدی-تراژدی برقرار باشد. این‌ها ایرادات قابل رفع شدن است. می‌دانیم اجرای جشنواره اولین اجرای گروه است و هماهنگی با همه‌چیز مستلزم وقت و تمرین بیشتری است.

اما طراحی لباس الهام شعبانی یک واسطه دیداری است برای نوین جلوه کردن همه چیز. گورکن لازم نیست لباس چرک و ژنده بپوشد در اروپای امروز. بقیه هم به تناسب نقش‌ها لباس‌های متنوع پوشیده‌اند. افلیا در لباس عروس معنا می‌شود و ناکامی‌اش در همین لباس رقم می‌خورد، لایرتیس مدام دست و پا شکسته است، پلونیوس در لباس کشیشان فرو شده، و... طراحی صحنه به گونه‌ای است که بشود فضای پر تحرک را در آن تصویر کرد. اینکه بازیگران از پلکان و یک ایوان وسیع رفت و آمد کنند و از طرفی میدان دید ایجاد شود و تنوع بصری برقرار باشد این‌ها نشانه‌های کارآمدی اثر است. همچنین بستن دایره‌های نوری متنوع خود زمینه‌ساز لحظه‌های تصویری است. همچنین ورود مردگان به جهان بالادست که‌‌ همان ایوان است، خود نمادی بیانگر دو وضعیت زمین و جهان پس از مرگ (برزخ) است. بازیگران هم در دو سوی تالار نشسته‌اند تا بنابر شرایط صحنه فراخوانده شوند و یا خود پا به میدان بگذارند و هر دو پیش برندهٔ بازی‌اند.

هملت آرش دادگر متفاوت با هملت ویلیام شکسپیر است چون آدم‌هایش به اقتضای زمان متفاوت شده‌اند و البته در مسیر حوادث هم تغیراتی اتفاق افتاده است. اثر بین تراژدی و کمدی سرگردان است و برای آنکه مساله روح را حل کرده باشد، پذیرش آن را در گفت‌گوی هملت پسر و گورکن طوری حل و فصل می‌کند که امری ذهنی و شخصی به شمار آید. البته در تجمیع مردگان در آن ایوان نوعی نگاه متافیزیکی غالب بر کار می‌شود که از حالت شخصی‌نگری بیرون می‌آید. در اینجا شاهد استیلا و چیره شدن نگاهی بر کلیت متن اجرایی خواهیم بود و می‌شود شهود حاصل از این نگرش را درک کرد. پلونیوس کشیش و سانسورچی است و مانع از توسعه مسیر اصلاحات می‌شود. دوستان هملت سرگردان و بیچاره‌اند و این نکته‌ای افزوده بر متن است چنانچه حضور گورکن هم در اجرا با اضافاتی همراه شده است. صحنه نمایش تبدیل به فیلم شده و البته این بار کلادیوس، عموی هملت هیچ عکس‌العملی به دیدن صحنه سم ریختن در گوش شاه ندارد و برای همین خود هملت در لباس کشیش اعترافات به قتل برادرش را می‌شنود. یعنی در انجام تغییرات درنگ شده است و با تدبیر تغییرات دراماتیکی در متن انجام شده تا تازگی و طراوت بر متن ویلیام شکسپیر دمیده شود. شاید برخی تا این اندازه دخل و تصرف را نپذیرند و مسیر را منحرف کننده تلقی کنند. اما زبان و بیان نو چنین نگرشی را برمی‌تابد و آن را لازمه یک جریان خلاقه می‌داند، چون در غیر این صورت هیچ چیز قابل تحمل نخواهد شد در تکرار مکررات.

چیدمان و میزانسن دادگر کاملا متفاوت است، آدمی که بر زمین می‌خزد از شدت درد سنگ مثانه، افلیایی که مدام در حال خواندن آوازهای عاشقانه به لهجه هرمزگانی است، روح پدری که از ابتدا تا پایان در خانه سرگردان است، گورکنی که مدام در حال چال کندن و خاکسپای مردگان است، بریده روزنامه‌های ناشی از تیغ سانسور، و نمونه‌هایی از این دست باعث متفاوت شدن حرکات خواهد شد. همه این موارد جهان نویی را بر هملت ویلیام شکسپیر تحمیل می‌کند و این می‌شود خوانشی متفاوت از یک شاهکار جهانی. به همین خاطر هم هست که هملت را می‌شود یک طور دیگر و یک‌بار دیگر هم دید. البته آنهایی که هملت اصل را نخوانده و ندیده‌اند شاید این گونه نتوانند از هملت دادگر لذت ببرند و شاید هم راحت‌تر ارتباط بگیرند و لذت بیشتری هم ببرند. این‌ها احتمالات است اما در نگاه باورمند و زیبایی‌شناسانه می‌شود این اقدامات و تحرکات را به فال نیک گرفت.

انتهای پیام/

رضا آشفته