سرویس نمایش هنرآنلاین //

"ننه دلاور" برشت درباره جنگ است با این تعبیر که جنگ نوعی معامله و نفع‌طلبی مادی است. ننه دلاور فروشنده دوره‌گردی است که در دل جنگ‌ها به فروش نوشیدنی و ضروریات سربازان مشغول است. او صاحب دو اولاد پسر و یک دختر است و هدفش این است که پسرانش را از چنگال گروهبان سربازگیر برهاند و دخترش را از شهوت بی‌رحم سربازان پیر دور نگه دارد. متاسفانه پسر اول به جنگ می‌رود و کشته می‌شود اما گاری همچنان می‌گردد. پسر دوم هم یک قربانی در جنگ است اما ننه دلاور با گاری‌اش پیش می‌رود تا اینکه دختر لال و گنگ را هم از دست می‌دهد و اما این گاری همچنان در حال گردییدن و فروختن مایحتاج کوچک سربازان است.

زهرا صبری بر آن بوده از منظر خود "ننه دلاور" را به روز اجرا کند، بنابراین از تلفیق دو تئا‌تر صحنه‌ای و عروسکی این مهم را عملی ساخته است. اما ننه دلاور متنی قرص و محکم است و نیاز به بازیگران کارکشته و صرف انرژی زیاد دارد چنانچه برشت اهل عمل و منطق است و چندان به خمودگی و سستی و منفعل بودن اعتقادی ندارد. تئا‌تر از منظر برشت در وهله اول یعنی تفریح و هیجان و رسیدن به لذت و آن وقت برایش در وهله بعدی اندیشیدن به آنچه روایت می‌شود، اصل و اساس خواهد شد. بنابراین بازی زیبا و پر هیجان و فضاهای شاد و پر کشش از مواد پیش‌برنده چنین جریان و تفکر اجرایی است که این موارد تا حد زیادی از سوی زهرا صبری دست‌کم در اجرای جشنواره نادیده انگاشته شده است. او قبلن هم توانسته بود در اجرای خانه برناردا آلبا (اثر لورکا) از تلفیق عروسک و بازیگر استفاده کند و در اینجا هم تکرارش به نحو دیگری است هر چند بازیگران هنوز به درک درست و اولیه از عروسک نرسیده‌اند و برای همین نمی‌توانند در جان‌بخشی به عروسک‌ها موفق باشند.

اما زهرا صبری در ارائه صحنه موفق است و نور و موسیقی هم کمک کننده چنین خواسته‌ای هستند. اینکه گاری به شکل چندگانه دیده شده و تکه پاره‌های گاری امکان بسط موقعیت‌ها را عملیاتی می‌کند، خود نکتهٔ بارزی است. همچنین کوچک و درشت شدن این گاری هم خود حکایت زیبای دیگری است که به لحاظ بصری می‌توانند بیانگر حس و حالت جالبی باشد. مطمئنن ایده اجرایی است که می‌تواند چهارچوب اجرا و ترکیب‌بندی‌ها و چیدمان را به سوی القای فضا و میزانسن در خور تامل و چشمگیر راهبری کند. یعنی مربوط به شخص کارگردان می‌شود که در وجوه دیداری و شنیداری بدون نقص به خدمت اجرا درآمده است. می‌شود حدس و گمانه زد که همین ایده اجراست که زهرا صبری حساس را ترغیب کرده تا بتواند ننه دلاور را اجرا کند. متاسفانه اجرا هنوز به حدوثغور قابل درک و لازم نزدیک نشده است. یعنی هنوز در هدایت بازیگران و میزانسن و ارائه ضرباهنگ و ایجاد فضا مشکل دارد.

فاطمه معتمدآریا در ارائه نقش آنا فیرینگ شاید یکی از گزینه‌های درست باشد اما در شب جشنواره او هم دو گانه بود. در لحظاتی حس و حالت‌های درست را می‌گرفت و موفق بود و در ضمن لحظات اشتباه و ناگیرا هم داشت. بقیه بازیگران هم بر خلاف سوابق تئاتری‌شان متاسفانه هنوز در ابتدای راهند برای بازی در ننه‌دلاور. ستاره پسیانی در تفکیک نقش پسران و دختر هنوز به درک درستی نرسیده تا با حرکت هم بتواند چنین خواسته‌ای را تداعی بخشد. فاطمه نقوی و بهناز جعفری هم در ارائه نقش‌های مرد دچار اشکال عمده رفتاری و بیانی هستند. اینکه نقش‌های بین همین سه بازیگر تقسیم شده، کار اینان را بسیار سخت کرده و باید برای این نوع بازی چاره‌اندیشی کرد وگرنه ننه دلاور در اجرای عمومی هم از هم اینک زمین خورده است و آن ایده ناب هم سرانجامی نخواهد یافت.

در هر صورت زهرا صبری کارگردان در خور تاملی است و وقتی از خود می‌نویسد و اجرا می‌کند بسیار موفق است. این خود اشاره به هویت و فرهنگ و جغرافیای بومی است. اما او حق دارد که دیگران را هم تجربه کند مشروط بر آنکه برشت را بشناسد و اگر مقابل اندیشه‌های او می‌خواهد ایستادگی کند بازهم پیش شرطش همین درک درست و اولیه است. اگر برای برشت نمایش هنر سرگرم کننده و لذت بخشی است و باید بازی‌ها خوش ریتم و هیجانی باشد، این نکته باید در اجرای ننه دلاور نمود عینی بیابد و اگر صبری نمی‌خواهد به چند و چون اصول اجرایی و شیوه بازیگری برشت پای‌بند باشد، در اینجا مبحث دراماتورژی مددرسانش خواهد بود. حالا به ازای این نکته نظر چگونه می‌شود بازهم یک اجرای برپا و دقیق را پیش روی تماشاگر قرار داد؟

زهرا صبری باید مرعوب نام بازیگرانش نشود و از آنان بازی در حد قابل قبول بخواهد. در ضمن این تفکر زنانه شدن "ننه دلاور" هم چندان مصداق منطقی ندارد چون جنگ وضعیتی خشن و مردانه است. حضور زنان نسبتی با این روند و رویکرد حقیقی ندارد مگر آنکه هدف ایجاد جریانی خلاف نظر برشت است که جنگ را پایان ناپذیر می‌داند و هدف برقراری صلح است؛ البته چنین رویکردی فعلا در اجرایش نمود عینی نیافته است و صلح نمایان نیست.

انتهای پیام/

رضا آشفته