سرویس نمایش هنرآنلاین //

"جیهان" درباره انقلاب مصر است. یک نمایش متکی بر مولتی‌مدیا که هدفش القاگری یک حس و تقکر است نه از طریق حضور زنده بازیگران و ارائه یک وضعیت دراماتیک. به همین خاطر هم هست که تماشاگر ایرانی غر می‌زند و نمی‌خواهد پای این کار بنشید. تماشاگر ایرانی عادت به دیدن تئا‌تر کلام محور دارد و از درک و دنبال کردن ماجرا‌ها بدون کلام و تکنولوژیک ابراز بیزاری می‌کند. بنابراین تا حد زیادی حق با گروه اجرایی است که مخاطبش را این گونه از کف بدهد.

مولتی‌مدیا ابزاری فرمالیستی است برای القاگری فضایی بدون اندیشه. البته ضد اندیشه هم نیست نوعی تناقض و پارادوکس که نیاز به درکی متقابل از یک وضعیت دارد. هدف ایجاد فضایی شکل‌گرایانه است تا بشود این شکل را بر اذهان عمومی تثبیت کرد حالا اگر اندیشه‌ای رد و بدل شود چه بهتر.

گروه ایتالیایی هم در اینجا برای تلفیق دو امکان تصویری و صوتی بر آن بوده تا از دستگاه نمایش فیلم یا تلویزیون و دستگاه پخش صوت و میکروفن غایت بهره‌وری را پیش روی مخاطبان "جیهان" قرار دهد. حالا انقلاب مصر یک فرصت و بستر است که باید این امکانات را سمت و ‌سویی هنرمندانه بدهد. از سوی دیگر مولتی‌مدیا هنر چند رسانه‌ای است و در آن نمایش فیلم، موسیقی، روایت‌گری و نقالی، رقص و نقاشی به کار گرفته می‌شود. باید از دل این مواد و ابزار وضعیتی دیدنی و شنیدنی خلق شود. یک نمایش تکنیکال که قصدش نوعی مواجهه غریب به مقوله درام است و شاید به همین دلیل ساده است که مخاطب آن را نمی‌پذیرد. منظورم مخاطب ایرانی است که هنوز هم ذائقه‌اش نمایش کلام محور است و چندان دلبستگی به حرکت و بیان بدنی بدون همراهی کلام ندارد و اصلا دلبسته وضعیت‌های تکنولوژیک نشده است. شاید ترک عادت موجب مرض باشد اما به ناچار باید مخاطبان به چنین امر به روز و نوینی عادت داده شوند. شاید یکی از وظایف جشنواره‌ها هم همین باشد.

جیهان هم توسط دو راوی نقل می‌شود و ابزارهای تکنولوژیک هم در خدمت این روایت هستند. دقایقی هم هست که حس‌ها و حالت‌ها بازی می‌شود. مثل کوبیدن طبل و پخش موسیقی رپ و هماهنگی این دو که نوعی ویرانگری یا خشونت و سرکوب را تداعی می‌بخشد. یا پایکوبی زن بر شیء دایره شکل که باز هم چنین تصوری را ممکن می‌سازد. یعنی لحظاتی که حضور دو بازیگر کمی بار نمایشی و فیزیکال به خود می‌گیرد و از آن حالت روایی بیرون می‌آید.

"جیهان" می‌توانست اثری انقلابی باشد مشروط بر آنکه حضور زنده بازیگران و رقصندگان در صحنه محسوس می‌بود. یعنی ماهیت تئا‌تر و هم نفسی‌های بین مخاطب و گروه است که پیامدش تحرکات و حس‌های بارز‌تر خواهد شد. اما با حذف انسان و اتکای به رسانه است که ماهیت فرمالیستی تکنیک سوار بر همه چیز خواهد شد. حتی همان معانی ابتدایی نیز در دل اثر باقی خواهد ماند. یعنی هیچ حس و حالی از آن بیرون نخواهد تراوید و ارتباط دقیقا مبتنی بر شکل و تصوری است که دیده می‌شود. آن هم در فضای تاریک و نیمه تاریک که چشم را تنگ و دیدن را سخت می‌سازد. اما شنیدن با توجه به بالا بودن ولوم و گوشخراش شدن صدا‌ها، برخی از لحظات مدام درگیر با آن خواهد بود. اما صد افسوس که القای معانی یا اتفاق نمی‌افتد و یا محدود به حداقل‌هاست.

"جیهان" در فرم و اتکای تکنولوژیک می‌ماند و از ایجاد رابطه حسی و انسانی بازمی‌ماند. حالا می‌خواهد این تحرک به حمایت از اخوان المسلیمن یا هر جریان سیاسی باشد چون آنچه باید اتفاق نمی‌افتد. در حالی‌که ما در ارائه مسائل سیاسی اغلب توده‌های مردمی را در نظر می‌گیریم و برشت سرآمد چنین خاستگاه و جریانی است اما در اینجا جیهان نه تنها به توده‌ها نیاندیشیده است بلکه در جذب مخاطب خاص هم توجیهات درستی را پیش روی ندارد. حالا هر چقدر این ماجراجویی‌ها می‌خواهد جنبه بارز تکنیکی به خود گرفته باشد.

"جیهان" را نمی‌شود اثری موفق و جهان‌شمول در نظر گرفت هر چند در آن سه زبان انگلیسی، عربی و ایتالیایی به کار گرفته شده باشد و مساله انقلاب مصر و کودتای نظامی تیمسار‌ها علیه جریان دموکراسی خواهانه مردم مصر اتفاقی مهم در جهان تلقی شود. ما به ازای یک برداشت درست و توانایی در القای آن است که هدفمندانه جهان را تسخیر خواهیم کرد وگرنه بازی با فرم و رسیدن به بیان ظاهری یک اتفاق مسیر را برای جهانی شدن باز نخواهد کرد.

انتهای پیام/

رضا آشفته