سرویس سینما هنرآنلاین: این نمایشگاه مروری دارد بر مراحل ساخت، آهنگسازی و طراحی انیمیشن "خانومگل میخکی" به کارگردانی سارا طبیبزاده؛ همچنین در این نمایشگاه مجموعهای از فریمها و نیز اتودهای اولیه این انیمیشن در معرض نمایش عموم قرار گرفت.انیمیشن "خانومگل میخکی" تاکنون بیش از 40 بار نامزد دریافت جایزههای جهانی و موفق به دریافت 12 جایزه جهانی شده است.
سارا طبیبزاده متولد سال 1363 کارشناس گرافیک از دانشگاه تهران و کارشناس ارشد انیمیشن از دانشگاه تربیت مدرس است. همچنین این هنرمند، عضو رسمی انجمن تصویرگران ایران، مؤسس و مدیر "محصولات فرهنگی و هنری سارا" است و سابقه شرکت در نمایشگاههای گروهی تصویرگری وکاریکاتور داخلی و خارجی را نیز در کارنامه هنری خود دارد. به این بهانه با این هنرمند جوان گفت و گویی داشتیم.
خانم طبیب زاده از ایده ساخت این اثر بگویید.
ایده و طرح "خانوم گل میخکی" براساس واقعیت است. واقعیت برای من سطوح گوناگونی دارد، درسطحی از آن زندگی پیرامونم با دنیای ساختگی و فانتزی این فیلم تطابق دارد. برای طراحی شخصیت وفضای پس زمینه ازتجربهام درتصویرسازی کمک گرفتهام. فضای آبرنگی و رنگ چرک را برای نمایش ملال زندگی خانم گل میخکی مناسب دیدم. این زن در جبر دچار اتفاقاتی است و به دلیل وجود گلهای بالای سرش زندگی سختی را سپری میکند. او عاشق گلهایش است و خود را به شکل ریشه برای آنها تبدیل میکند. او تنها خود را به خاک میسپارد تا گلها تکثیر شوند و حیات جاودانه پیدا کنند.
هرانسانی مایل است دیده شود و وجه تمایزهرانسان منجربه دیده شدن او میشود، حتیاگر او رادراقلیت قرار دهد. زیبایی درون ولطافت روح زمانیکه نمود بیرونی پیدا کند زندگی ما را تحت تأثیر خود قرار میدهد. حفاظت از زیبایی مسئولیت سنگینی دارد. خانوم گل میخکی زنی است چهل ساله که روی سرش گلهای میخک روییده است. او از کودکی زندگی متفاوتی را تجربه کرده است و اکنون تنها زندگی میکند. دل مشغولی او گلهای سرش هستند اما این همزیستی ناهمگون خیلی هم آسان نیست و گاهی به ناچار باعث آزار یکی از آن دو میشود. این انیمیشن ماجرای این تضاد و تصمیم نهایی زن بر سر ترجیح یا عدم ترجیح خود بر گلهای میخک را به نمایش میکشد. شکلگیری این شخصیت دو وجه دارد یکی به شدت ما به ازای بیرونی در زندگیام دارد و بخشی نیز افکارم است که انگار به بهانه آن واقعیت بیرونی که پیدا کرده، فضای بیان یافته است.
چرا چنین شخصیتی سوژه کار شما شد؟
رجعت این شخصیت به خودم بود به عنوان یک انسان و اتفاقاً نه به عنوان یک زن؛ خب من تصادفاً زن هستم. شاید بیشترین چیزی که باعث شد این دو جنس نامتجانس را به هم وصل کنم، شیوه فکر کردن و زندگی است که من و امثال من داریم و خواهیم داشت که در این شخصیت چون انیمیشن هم هست به صورت یک نماد بیرونی به شکل آن گلها بر روی سرش دیده میشود. گویی یک چیزی ظاهراً نابهجا روی فرد رشد کرده است. برای خانم گل میخکی هم ناخواسته بوده است. او در جوی قرار گرفته است که انگار چیزی به زیبایی گل که همه ما دوست داریم، اگر همیشه همراهت باشد حتی به آن زیبایی، میتواند تو را در معرض خطر قرار دهد و دیگر زندگیات نمیتواند شبیه به بقیه باشد. آن زمان فرد نه تنها متفاوت است بلکه زندگی فضای بسیار متفاوتتری را نیز بر او اجبار میکند.
گویی زیبایی ای در تو است که نمیتوانی آشکارش نکنی و یا نتوانی پنهانش کنی، آن زمان باعث فشارهایی در زندگی خواهد شد. کما اینکه در مورد این شخصیت به آن وصله ناجوری که به سرش وصل است آنقدر علاقه دارد که عملاً این زن ریشه آن گلها محسوب میشود و در انتهای فیلم اتفاقی که میافتد دو پهلو است، گویی هم به خودش عشق ورزیده است. البته من در ساخت این کار تحت تأثیر چند فیلم از جمله ایثار تارکوفسکی بودهام و مطمئن بودم که کاراکترم میخواهد چه کاری را انجام دهد.
پس بیشتر با دغدغه اینکه انسان بر اساس چه تصادفی چطور به وجود میآید و چیزهای منحصر به فردی میتواند در وجودش باشد و اینها از نگاه دیگران چگونه تعبیر میشوند، به کار پرداختهاید؟
بله، دقیقاً.
این کاراکتر که با دغدغه ای که گفتید شکل گرفته، میخواهد چه چیزی را نشان دهد؟
عملاً یک روند زندگی است؛ او یک تصمیمی میگیرد که از او یک چیزی شبیه به قهرمان میسازد و شاید ما داریم نشان میدهیم که چطور یک آدم میتواند قهرمان شود و چطور به او حق میدهیم که چنین تصمیمی بگیرد. این زن که روی سرش گل دارد خودش را زنده به گور میکند؛ خب برای این کار من طراحیهای زیادی برای از بین بردن جسم کردم. اینکه این تصمیم بزرگ را چه انسانی، با چه خصوصیتی و در چه روندی میتواند بگیرد؛ در واقع خط داستانی من بوده است.
پس یکی از ابعاد ماجرای این فیلم، نابودی است؟
از نظر من شاید، جاودانگی است و فقط شکل تعریفها از ماجرا متفاوت است. من به شدت این کار را تأویل پذیر ساختم و به همین دلیل تقریباً هر کس هر نظری راجع به آن بدهد، میتوان گفت درست است. خیلیها در انتهای فیلم اشک ریختهاند و برخی دیگر هم برداشتهای مثبت و خوشبینانه ای از فیلم داشتهاند با اینکه ظاهراً مردن یک انسان همیشه به نظر تلخ میآید ولی این مرگ به صورتی اتفاق میافتد که میتواند از نظر بعضیها شیرین و قهرمانانه باشد.
یک زن کارگردان انیمیشن و یا انیماتور بودن در ایران، چه سختیهایی دارد؟
قسمت زن بودنش مشکلی ندارد؛ اما انیمیشن ساختن در ایران به طور کلی سخت است و مشکلاتش در مورد مردان و زنان مشترک است. من دختران جوان زیادی میشناسم که فیلمهای خیلی خوبی میسازند ولی متاسفانه شاید چون قدرت عرضه آن را نداشتهاند، این فرصت را پیدا نکردهاند که آثارشان را به نمایش عمومی درآورند. یکی از دوستان من از شبکه "آرته" سفارش ساخت دارد، بسیار کار خوبی است ولی در ایران کسی او را نمیشناسد، یک دختر ایرانی که باید مایه افتخار کشور باشد. در حال حاضر خدا را شکر، سینمای "هنر و تجربه" به عنوان مثال حدود 3 ماه کار من را به نمایش درآورد که به شدت رویداد خوش آیندی برای انیمیشن است زیرا حداقل اگر کسی میخواست یک فیلم کوتاه هنرمندانه را ببیند، این فرصت برایش فراهم بود. این نمایشگاه و پخش همزمان فیلم در خانه هنرمندان ایران هم که یک فرصت مغتنمی برای من بود اما به صورت عمومی این امکانات برای همه همکاران من فراهم نیست.
یکی از مشکلات این کار سرمایه گذاری و هزینه و بازگشت سرمایه است.
دقیقاً همینطور است چون این کار در واقع در ایران بازگشت سرمایه ندارد خب طبیعتاً بودجه فرهنگی خیلی کمتری هم به آن اختصاص پیدا میکند.
صدا و سیما هم که سراغ خرید این آثار نمیآید؟
نه، اصلاً.
چند نفر در ساخت این فیلم با شما همکاری داشتهاند؟
حدود 12 هنرمند از جمله شهریار بیرام وند، محمدحسین اعظم پور، سارا فومنی صابری، منا شاهی، بهروز شهامت، سروناز سهی، کاظم نادریان، بهرنگ شگرف کار، آروین ایل بیگی، مریم طباطبایی، ملائکه فرهنگ ادیب اما شاید باید از هزار نفر تشکر کنم.
ساخت این کار چقدر زمان برد؟
از سال 1390 تا 1392 که بیشترین زمان روی فیلمنامه صرف شد تا آن تاثیری که امروز شاهد آن هستیم، اتفاق بیفتد.
"خانوم گل میخکی" جایزههای زیادی هم از سراسر جهان برد.
بله، 13 جایزه کسب کرده و در خیلی از فستیوالها نیز به نمایش درآمده است.
در شرایطی که درباره ساخت انیمیشن در ایران گفته شد، دلیل این موفقیت را در چه می دانید؟
به نظرم یک بخش زیادی به کاراکتر افراد بستگی دارد؛ من آدمی هستم که میتوانم ارتباطات زیادی در حوزه اجتماعی برقرار کنم که البته این نباید واقعاً اینطور باشد که به شخصیت فرد بستگی داشته باشد اما در مورد من اینطور بوده است. از طرف دیگر این کار را چون با هزینه شخصیام ساختم، تنها امیدم این بود که این فیلم دیده شود زیرا صرف ساخته شدنش من را راضی نمیکرد و بارخوردهایی که از مردم و به خصوص در خارج از ایران گرفتم واقعاً برایم ارزشمند هستند.
برای جوانهایی که تازه این راه را شروع کردهاند بگویید که چطور اثر را در این همه فستیوال شرکت دادید؟
پخش کنندههای فیلم وجود دارند هم برای فیلم کوتاه و هم فیلم بلند؛ یک هزینه میپردازی و این کار را برایت انجام میدهند. البته کاری است که هر آدمی میتواند انجام بدهد ولی خب هم وقت گیر است و هم آشناییهای خاص خودش را میطلبد.
مهمترین جایزه ای که گرفتید، کدام بوده است؟
به رنکینگ فستیول کاری ندارم اما برای خودم جایزه ای که در بی ینال انمیشن در تهران گرفتم، خیلی برایم جذاب بود زیرا اولین جایزه ای هم بود که دریافت میکردم و به هر صورت وقتی داری اینجا کار میکنی به عنوان کسی که کارش دیده شده و اسمش شناخته شده، حس خوبی پیدا میکنی البته جایزههای جهانی هم فواید و جاذبههای خودش را دارد.
کار دیگری در دست دارید؟
یک کلیپ برای گروه "پالت" ساختم که هنوز رونمایی نشده اما یک جایزه از کشور ایتالیا گرفته است. یک انیمیشن 4 دقیقه ای است که چون کار سفارشی است حال و هوای طربناک تری دارد با اینکه ممکن است از نظر تصویری شبیه به کار قبلیام باشد. یک فیلمنامه دیگر هم در دست دارم که باز هم به زندگی و اخلاق مربوط است و باورپذیر است و روی زمین اتفاق میافتد.
فرین روحانیان