سرویس سینمایی هنرآنلاین: قضاوت در مورد فیلمها از زمان ساختهشدنشان آغاز میشود و برای همیشه ادامه مییابد.
آزمون زمان به بعضی فیلمها اعتبار بیشتر میدهد و بعضی را در جایگاه پایینتر مینشاند. کارنامه فیلمسازان هم پر از فراز و نشیب است. مرگ پرونده فیلمسازان را میبندد. فیلمسازان مرده تکلیفشان معلوم است و راحتتر میشود در مورد کارشان داوری کرد چون برگ تازهای به دفترشان اضافه نخواهد شد. از انبوه فیلمهایی که هر سال ساخته میشوند تعداد انگشتشماری در حافظه سینما جاودانه میشوند، شماری به پستوها میروند و بقیه محو میشوند. در مورد فیلمسازان هم همینطور است و زمان قضاوت خواهد کرد. حالا سؤال اصلی این است که: قلههای سینمای دوران ما چه کسانی هستند؟ مخاطبان جدی سینما هر یک لیستی از قلههای احتمالی دارند. لیستی که همواره در حال دگرگونی است. هر سال نامهایی حذف میشوند، نامهایی اضافه میشوند و رتبهها تغیر میکنند. سالها پیش که "آیداهوی خصوصی خودم" از گاس ون سنت را دیدم، او را در ردیف قلهها بهحساب آوردم. بعد از آن گریزهایش به سینمای تجاری و عدم انسجام مسیر فیلمسازی اش او را به رتبههای پایین کشاند. تقریباً همه کسانی که امسال فیلم آخرش "دریای درختان" را در جشنوارهی کن دیدند نامش را از فهرستشان خط زدند. بسیاری همان ده سال پیش پس از دیدن روزهای آخر از او قطع امید کرده بودند. لارس فون تریه با سهگانه اولش خیلیها را شگفتزده کرد. وقتی او و رفقایش مانیفست دگما 95 را منتشر کردند و نخستین فیلمهای این جریان را ساختند هنوز خیلیها به دیدهی تردید نگاهشان میکردند. ولی با "رقصنده در تاریکی" آفتاب آمد دلیل آفتاب. جشنواره کن همیشه محل اختلافنظر بوده است و در مورد جایزه اصلی همیشه بحث و جدل وجود داشته، ولی سال 2000 از معدود سالهایی بود که همه بر سر نخل طلای "رقصنده در تاریکی" توافق داشتند. بااینحال فون تریه در سالهای اخیر با تکرار و تصنع فیلمهایش آن جایگاه پیشین را از دست داده است. هرچند فیلمهای نبوغ آسایش هیچگاه فراموش نخواهند شد. خیلیها روی ایناریتو حساب باز کردهاند. "بردمن" (مرد پرندهای) از بهترینهای سال بود ولی سروصدایش بیش از میزان اهمیتش بود. این سروصداها در زمان گم میشوند و فیلم تکوتنها در معرض قضاوت قرار خواهد گرفت. اما همینکه ایناریتو با پنج فیلم چنین اعتباری کسب کرده خیلی معنادار است. در مورد پائولو سورنتینو چه میتوان گفت؟ او هم کمابیش گزیده کار است. اگر فیلمهای کوتاه و فیلمهای تلویزیونیاش (که هنوز به ساختنشان ادامه میدهد) را در نظر نگیریم، جایگاه کنونیاش را با هفت فیلم به دست آورده که آخری را ما هنوز ندیدهایم. سال 2004 با فیلم دومش "پیامدهای عشق" در عرصه جهانی شناخته شد. شاید عجیبترین فیلمی باشد که دربارهی مافیای ایتالیا ساخته شده است. سبک بصری و قدرت فضاسازیهای این فیلم که بخش عمدهاش در فضای بستهی هتل میگذرد درواقع نویدبخش فیلمهای بعدی سورنتینو بود. موفقیت "پیامدهای عشق" باعث شد سورنتینو برای ساختن فیلم بعدی دست بازتری داشته باشد. دوست خانوادگی مهر مخصوص خالقش را بر خود دارد و همچون فیلمهای دیگر او تماشایش تجربهی عجیبی است. ولی گویا چیزی کم دارد. تا یک قدمی قله میرود ولی فتحش نمیکند. "ال دیوو" (به معنای مقدس، الهی، آسمانی) فیلم بلندپروازانهای بود درباره زندگی سیاسی جولیو آندریوتی نخستوزیر ایتالیا. این هم احتمالاً هنریترین فیلمی است که میشود درباره یک سیاستمدار بدنام ساخت. برای کسانی که با تاریخ قرن بیستم ایتالیا آشنایی نداشته باشند فیلم بهغایت فشرده است و بار سنگین اطلاعات بر دوشش سنگینی میکند. جولیو آندریوتی که زمانی رهبر حزب دموکرات مسیحی بود علاوه بر سه دوره نخستوزیری بارها منصبهای مختلفی مثل وزیر کشور، وزیر خارجه و وزیر دفاع را در اختیار داشت. او همواره متهم به ارتباط با سرمایهداران فاسد و روسای مافیا بود. سرانجام در سال 1999 به جرم صدور دستور قتل یک روزنامهنگار به دادگاه رفت و به 24 سال زندان محکوم شد ولی به خاطر مصونیت قضایی این حکم هیچگاه اجرا نشد. "ال دیوو" در بخش اصلی جشنواره کن 2008 حضور داشت و جایزه هیت داوران را گرفت. شان پن که رئیس هیت داوران بود از سبک سینمای سورنتینو خوشش آمد و پیشنهاد کرد فیلم بعدی را با هم کار کنند. "باید همینجا باشد" از آن دسته فیلمهایی است که اجزایش هر کدام بهخودیخود خیرهکنندهاند ولی مجموع آنها در کنار هم آنچه باید باشد نیست. جالب است که شخصیت اصلی هم جایی میگوید: "یه چیزی اشکال داره، نمی دونم چی، ولی یه چیزی اشکال داره." باز هم تا یک قدمی قله میرویم بیآنکه فتحش کنیم. اولین شوک گریمشان پن است که از رابرت اسمیت خواننده گروه د کیور الهام گرفته شده است. سورنتینو مدتها میخواسته درباره جنایتکاران نازی که پس از پایان جنگ از اروپا گریختند و با هویتهای دروغین زندگی میکنند فیلم بسازد. طنز درونی فیلم از اینجا میآید که کاراکترشان پن دقیقاً در تقابل کامل با جنایتکار جنگی فراری طراحی شده است. یک ستاره پانک راک تنبل و افسرده که در میانسالی افول کرده ولی قیافه و سر و وضعش هنوز مثل جوانهای پانک است. او سفری در جستجوی افسر نازی شکنجهگر پدرش آغاز میکند که نوعی سفر خودشناسی هم هست. "زیبایی بزرگ" خوشبختانه به مدد جوایز و حضور در صدر بهترین فیلمهای سال 2013 شناخته شده و دیده شده است. ادای دین سورنتینو به فلینی و زندگی شیرین حاصلش یکی از نابترین فیلمهای این سالهاست. ایرادی که به پائولو سورنتینو میگیرند افراط در فرم است. قطعاً در مورد "ال دیوو" و مخصوصاً "زیبایی بزرگ" نمیتوان چنین گفت ولی در دیگر فیلمهایش گسست بین فرم و مفاهیم فیلم در جاهایی مشهود است. شاید همین افراط در فرم او را به اینجا رسانده که در زمره بهترین تصویرسازان سینمای امروز باشد. شنیدهها از جشنواره کن امسال حکایت از این دارند که "جوانی" در سطح پایینتری نسبت به فیلم قبلی قرار دارد. اگر این شنیدهها درست باشند نقطهی اوج کارنامهی سورنتینو فعلاً "زیبایی بزرگ" میماند. تا اینجا هنوز یکی از قلههاست. آیا خواهد توانست از "زیبایی بزرگ" فراتر برود؟ آیا ناامیدمان خواهد کرد؟
انتهای پیام/
احسان فروغی