حضور و بازی در نقش یک فرمانده جنگ برایتان چه ویژگی داشت؟
اکبر کاظمی را نمی توانیم در رده فرماندهان جنگ ارزیابی کنیم. او آدمی است که به صورت داوطلبانه به جبهه آمده و در یک شهر خلوت و دور افتاده در مغازه جوشکاریش فعالیت می کرده است. اکبر اصلا روحیه فرمانده بودن ندارد ومثل خیلی ازهموطنان دیگر که دیدند استقلال کشورشان به خطر افتاده، وارد این عرصه شدند، او هم وارد جبههها شد و از آب و خاک کشور دفاع کرد.
خیلی از فرماندهان جنگ مثل شهید باقری چنین روحیاتی داشتند؟
بله ، در صحبت هایی که پیش از شروع فیلمبرداری با کیومرث پور احمد داشتم .ایشان تاکید داشتند که اکبر آدمی نیست که اهل فرماندهی باشد و برای خودش ایدئولوژی خاصی دارد. تخصصش شناسایی در عملیات جنگی بوده است. آدم شجاعی است که اهل خطر پذیری است وهمواره به تنهایی دردل شب عملیات شناسایی را درعمق مواضع دشمن انجام می داد.
آیا اکبررا می توانیم آدم عارف مسلکی بدانیم؟
همیشه در مورد نقشی که قراراست بازی کنم صحبت می کنم ودرکل هربازیگری برای نقشی که بازی می کند ویژگی هایی درنظرمی گیرد، مانند اینکه این نقش چه بوده و چه کاری قرار است در روند قصه فیلم انجام بدهد. همه کسانی که در آن سال ها در جبهه فعالیت می کردند به خاطر فضای خاصی که در جبهه حکمفرما بود دارای روحیه عارفانه، البته نه در معنای غیر متعارفش بلکه در مسیر دیانت خود بودند والبته مناسک خاصی به جز مناسک آدم های عارف معمولی داشتند واز زوایه دید متفاوتی زندگی را نگاه می کردند .هر آدمی موقعی که در شرایط جدید قرار می گیرد تغییرروحیه می دهد و روش زندگی این آدم ها در زمان جنگ درسنگر دفاع دستخوش تغییرمی شود .این روش به این خاطرکه یک رویه ای در دوران جنگ تحمیلی حکمفرما بود و همه آدم ها روحیه بی تکلف و صمیمی داشتند خاص و متفاوت بود.
در فرهنگ ایرانی ازدوران کهن طی طریق وعبورازموانع همواره مورد توجه و رویکرد انسان ها بوده است چقدراین روحیه در زمان جنگ بین بچه های رزمنده حاکم بود؟
اشاره خوبی داشتید. البته من به دلیل سن و سالم در جبهههای دفاع مقدس حضور نداشتم و آن موقع کودک بودم. اما بر اساس مطالعات فردی و خاطراتی که از پدرم - که در آن زمان خلبان نیروی هوایی بود - میتوانم این گونه بگویم که این طی طریق را بچه های جنگ تحمیلی به شیوه خاص خودشان انجام می دادند. این رویه باعث شد که به گونهای اهلی جبههها شوند. درست مثل شازده کوچولو که در داستان مشهور اگزوپری اهلی شد. سبک زندگی این بچه ها درست عین منش و زندگی انسانهای عارف شده بود .خوردن وآشامیدن این بچه ها هم در عین قناعت و سادگی بود و با خرما و تکه نانی خشک رفع گرسنگی می کردند و حیاتشان را این گونه ادامه و تزکیه نفس و روح انجام می دادند. به هرحال اراده این آدم ها باعث شد که چنین مسیری را در زندگی مادیشان در پیش بگیرند.
آیا اگر جنگی صورت نمی گرفت روند تغییراتی این آدمها چه سرنوشتی پیدا می کرد؟
برای هرآدمی در زندگی مرحله ای شکل می گیرد که مسیرش دستخوش تغییر و تحول می شود واین آدم ها در یک مقطع زمانی عزمشان را جزم کردند که با دشمن بجنگند و از کشور خود دفاع کنند. موقعی که مدت زمانی ازهرجنگی می گذرد همه متوجه شرایط بد و دشوار جنگ می شوند و شرایط جنگ ما و جنس آدم ها نشان می دهد این بچه ها آدم های جنگجویی نبودند که بخواهند به سودای تصرف خاک دیگران وارد جنگ و درگیری بشوند.
چگونه برای بازی در فیلم "پنجاه قدم آخر" انتخاب شدید؟
به واسطه آشنایی که با احسان بیگلری دستیار کیومرث پوراحمد داشتم و درفیلم کوتاهش بازی کرده بودم به ایشان معرفی شدم.
آیا به فیلم های کیومرث پور احمد علاقه داشتید؟
همه سینما دوستان ایرانی به واسطه آثار ماندگار کیومرث پور احمد، او را دوست دارند و من بازیگر هم آثار این فیلمساز از جمله "قصههای مجید"، "شب یلدا"، "خواهران غریب" و فیلم ارزشمند "اتوبوس شب" را دوست داشتم و همیشه مشتاق بودم فیلم هایش را ببینم و برایش بازی کنم .آرزوی هر بازیگری است که با بزرگان کارکند.
آیا رابطه بین اکبر کاظمی و شکیبا رابطه استاد شاگردی است؟
نمی شود تعریف دقیقی برای رابطه این دو نفر اعم از مرید و مرادی و استاد شاگردی ترسیم کرد . چون هر دوی این آدم ها به نوعی مراد بودند. هرمز شکیبا به خواسته اکبر کاظمی برای گرفتن کارت پایان خدمتش وارد یک سفر می شود. اکبرکاظمی زودتر از شکیبا وارد این مرحله شده است. همیشه با خودم می گفتم اکبر کاظمی طبق روال کاریش صبح به محل کارش می رفته و با حجله هایی که در مسیر خانه تا محل کارش از شهدا میدیده فکر میکرده است. این اتفاق او را تکان می دهد و به خودش میگوید من هم باید بروم و داوطلبانه میرود. اما هرمز در ابتدا برای گرفتن کارت پایان خدمتش می رود اما به تدریج با فضا عجین می شود.
به سفر اشاره کردید اعتقاد ندارید اگر در طی سفری که هرمز انجام می دهد اکبر کاظمی هم همراهش بود داستان جذاب تر می شد؟
این مسائل در حوزه کارگردانی تعریف می شود وکارگردان است که به کلیت کارش احاطه دارد. کیومرث پوراحمد با علم وآگاهی داستان فیلمش را روایت کرده است .به نظرمن این سفر، سفرهرمز شکیبا است . البته درسفرها همیشه به یک همسفر احتیاج داریم شاید نبود همسفر از یک بخشی به بعد در فیلم به خاطر تغییر پیدا کردن هرمز شکیبا بوده است وخودش باید به تنهایی تغییر پیدا می کرده وقرار نیست همراه آدم هایی که قصد طی طریق دارند کسی همراهشان باشد و به آنها تلنگری بزند.اکبرکاظمی هم چنین سفرهای درونی انجام داده است.
چقدر به لحاظ روحیات شخصی به اکبر کاظمی نزدیک بودید؟
هیچ وقت این امکان وجود ندارد بازیگری نقشی بازی کند که ازخودش خیلی دورباشد . گاهی اتفاق میافتد که ممکن است نقشی آنقدر باور پذیر باشد که تماشاگر نام واقعی بازیگر این نقش را فراموش کند اما نام نقش در ذهنش حک میشود. مثل اتفاقی برای نقشهای هامون خسروشکیبایی، محمد ابن ابابکر یا حاج کاظم پرویز پرستویی و... رخ داد. من هم همیشه دوست دارم مخاطب نام بازیگر را فراموش و نقش دریادش باقی بماند. اظهار نظردرباره این پروسه به نظر مخاطبان بستگی دارد.
احمد محمد اسماعیلی