در دورانی نه چندان دور سینمای ما حیات خود را با بودن قهرمان هایی تمام عیار - در استانداردهای سینمای خودی - تضمین می کرد . نمونه های قبل از انقلاب را که کنار بگذاریم ، بعد از تحول بزرگ اجتماعی نظیر انقلاب و با بروز واقعه ای ملتهب مانند جنگ تحمیلی ، شکل و شمایل داستان گویی در سینمای ما عوض شد و با پرهیز آشکار اما اعلام نشده مسئولین سینمایی از چهره سازی و ستاره پروری ، کار برای سینماگران از همیشه سخت تر شد .

در سال های ابتدایی دهه شصت هر بازیگری که دو فیلمش پشت سر هم پرفروش می شد ، عملا در لیست سیاه قرار می گرفت و مجبور بود مدتی را در بیکاری سر کند ! از همان روزها بود که سینماگر ایرانی یاد گرفت سراغ قصه های خنثی و کم دردسر برود و به جای پیش بردن داستان در قامت قهرمان واحد ، تن به فضاسازی و قصه پردازی بر مبنای قهرمان جمعی و کمی بعدتر بی قهرمانی مطلق بدهد. این گونه بود که با آغاز دهه هفتاد عملا سینمای ایران بدون قهرمان و با تکیه بر ضدقهرمان ها و یا وقایع داستانی ساخته شدند و به استثنای تلاش هایی محدود و معدود هرگز شخصیتی محکم و کامل در تنه داستان یک فیلم ،مسئولیت پیش بردن داستان و ایجاد جذابیت را عهده دار نشد . دیری نگذشت که فاجعه بعدی اتفاق افتاد و با ظهور پدیده ای موسوم به سینمای اجتماعی - شبه ژانری بی شباهت به نمونه های اصلی و با آثاری اکثرا تقلبی و بی هویت - و رواج یافتن سینمای آپارتمانی ، فیلم ها عملا در چنبره داستان هایی با کمترین جذابیت در فضاهایی شخصی و انتزاعی گرفتار شدند و دستاورد این روند مخرب ، از دست رفتن مخاطب سینمای ایران و زوال تدریجی فرهنگ فیلم دیدن در سالن های تاریک بود .

در اولویت بندی که سازمان سینمایی برای فیلمسازی در سال جاری اعلام کرده و نوعی صدور دستورالعمل مستقیم و صریح البته به شکلی مودبانه است ، دو نکته روشن به چشم می خورد . فارغ از این نکته که اساسا سینما توصیه بردار نیست ، توجه سازمان به حمایت از فیلم های قهرمان محور و قصه گو و نیز هشدار دادن درباره پدیده آزارنده "پایان باز" بسیار امیدوارکننده است . واضح است که روند استفاده از داستان های فرسایشی مینیمالی در سال های اخیر قصه گویی در سینمای ما را به محاق فراموشی کشانده ، فیلمنامه نویسانی که مینیمالیست تر از ریموند کارور ( بنیان گذار روایت مینیمال ) و البته بدون درک درست از قواعد استفاده از مینیمالیسم در روایت سینمایی با حذف اصلی ترین نکات داستان و با پیش بردن قصه در سطح ذائقه قصه دوست مخاطب ایرانی را نادیده گرفتند باید زنگ خطر را حس کرده باشند .

در سال های اخیر توجه به مفاهیم کلیدی سینما از جمله جذابیت ، ساختار متناسب ، پرداخت قهرمان و قصه گویی جای خود را به بحث هایی کلی و به شدت شعاری مانند ضعف فیلمنامه نویسی در ایران و مقصر بودن فیلم های دولتی و .. داده است . دیگر کسی انگار دغدغه سینما ندارد و بیشتر بحث ها و انرژی سینمایی ها مصروف حاشیه رفتن و بحث های تند و داغ بی فایده می شود . نگاهی به روند تولیدات سال های اخیر و مشخصا فیلم های حاضر در آخرین دوره جشنواره بین المللی فیلم فجر نشان می دهد مدت هاست به بیراهه می رویم و اصلی ترین شناسه هر اثر سینمایی را فراموش کرده ایم ، عنصر کلیدی و بسیار مهمی به نام جذابیت .

در اوضاع فعلی دستورالعمل نویسی سازمان سینمایی به رغم این که به ظاهر رفتاری کهنه و بازگشتی ناخوشایند به سینمای دستوری دهه شصت به نظر می رسد ، عملا اقدامی دلسوزانه است برای نجات دادن کشتی سینمای ایران از توفان سهمگینی که دچارش شده است . مثل پزشکی که عوارض ناخوشایند شیمی درمانی را می داند ، اما برای نجات جان بیمارش چاره ای جز تجویز این نوع درمان ندارد . در این میانه اما سازمان سینمایی باید خود را مکلف به اقدامات جانبی متعددی بداند . نخست و مهم تر از همه ، فروکاستن از مشکلات اکران و ایجاد شرایط برای رقابت برابر فیلم ها که البته با روند سپردن مدیریت سینماها به حوزه هنری عملا به نظر نمی رسد اتفاق خوشایندی در این باب درانتظارمان باشد . همچنین سازمان سینمایی می تواند - و باید - با رفع موانع متعدد فعالیت گسترده بخش خصوصی و با جلوگیری از فعالیت نهادهای بزرگ دولتی نظیر حوزه هنری و شهرداری و ... در زمینه تولید آثار ، دوباره سینمای ایران را به سوی غیردولتی شدن ، پویایی و سرزندگی پیش براند .

حالا که دوباره شورای عالی سینما داریم و شخص رییس جمهور در دسترس سینماگران است ، فرصت مناسبی است تا یک بار برای همیشه ساختار معیوب حرفه سینماگری در ایران را به سمت استحاله ای خوشایند سوق بدهیم و روند فعالیت حرفه ای را بر توانایی و مهارت اشخاص معطوف کنیم نه بر روابط خویشاوندی و دوستانه .

سینمای ایران درختی دیرپاست با سایه ای گسترده . حیف است که این درخت هنوز سبز زیبا اسیر دام دشمنانی شودکه گاه از ارزش ها دم می زنند ، گاه از لزوم توجه تمام و کمال به مخاطب ، گاه از هزینه های تولید و نیاز به بودجه های دولتی و گاه از هر بهانه و دستاویز دیگری تا سهم خواهی و باج گیری غیرفرهنگی خود را در پوششی از لغات فرهنگی پنهان کنند . باید صبور ماند و دید آیا سازمان سینمایی می تواند با صلابت و مهارت گردنه دشوار کمبودهای اقتصادی را از سر بگذراند و سینمای ایران را به ساحل آرامش برساند یا ...