نغمه ثمینی یکی از نویسندگان جوان ماست که در دهه 70 و 80 خورشیدی توانست متون در خور تاملی را برای صحنه بنویسد که "شکلک" هم یکی از آنهاست. این متن یک کمدی-تراژدی است که متاسفانه در اجرای اخیر کیومرث مرادی وجه کمدی اش غالب است و در این چیره مندی به ناچار، تراژدی هم کاملا خوار و خفیف و بی رنگ شده است. شاید هم این مساله تئاتر خصوصی که باید مشتری پسند باشد بیش از هر چیزی، مرادی را واداشته که این بار با تاکید بر کمدی بتواند تماشاگران -آن هم در تالار شمس- را پای تماشای "شکلک" بنشاند وگرنه به کل او در کارگردانی نسبت به سال 82 و 83 که این متن را در جشنواره تئاتر فجر و اجرای عمومی کار کرد، دو سه گامی رو به پیش است.

"شکلک "بر اساس سبک رئالیسم جادویی در ادبیات داستانی سروسامان گرفته است. یعنی مابین رئالیسم و سوررئالیسم است اما از آنجا که در آن باورمندی های متافیزیکی در شکل گیری اش مداخله می کند، فضا اصطلاحا جادویی است. تاریخ در آن به شکل موازی در دو مقطع امروز و دیروز (کودتای 28 مرداد 32) متوقف است. شاید هم این دو جهان موازی در یک جا با هم تلاقی و برخورد کرده اند. جوانی به نام شریف که دانشجوست و همسر پا به ماهش را در خانه خرابه ای مستقر کرده، برای گریز از نداری و آوارگی، سر از خیابان و شورش عمومی درآورده و چوب و چماق خورده و لباس پاره شده به سر پناهش می آید. حالا در آمیزش دو زمان و برداشتن گسست زمانی، شریف باید حسن (امیر جعفری) و عالیه (پانته آ بهرام) را ببیند. اما نرگس (ستاره پسیانی) از نظر پنهان است چون حسن چماق دار شعبان بی مخ، ضد کودتا و مصدق، می پندارد نرگس همان نقره است. نقره بازیگر تئاتر است که به اجبار همسر شعبان شده و به دلیل سر پیچی از فرمان همسرش طلاق داده شده و حسن محلل است تا بعد از طلاق یک شبه او را عقد کند و بعد طلاق دهد تا دوباره شعبان بستاندش! اما حسن نقره را طلاق نداده و با این کار او را از چنگ شعبان فراری داده است.

"شکلک" به اعتبار پیچش این متن، ارزش و اعتباری در خور تامل می یابد. اینکه نقره در تئاتر عبدالحسین نوشین فعالیت می کرده و بعد از سوزاندن تئاتر روشنفکری سعدی، گروکشی شده و به اجبار زن شعبان شده است، اینکه حسن معرکه گیر و به ظاهر پهلوان دوره گردی است که شعبان او را به میان هوادارانش خوانده است، اینکه عالیه به اجبار زن حسن شده که بی دست و پا و عقب مانده است، اینکه نرگس خانواده در هم ریخته و شریف دانشجوی شهرستانی است، اینکه این داستان ها و آدم ها جایی به هم گره خورده اند، از جمله مواردی است که ذهن را بیشتر و بیشتر دچار آن می کند. حالا باید شریف خود را به عالیه و حسن اثبات کند، چالش بزرگی است که درام به واسطه این پیچ و خم شکل می گیرد. کار مرادی هم سخت بوده که توانسته به واسطه استفاده از پرده خوانی و معرکه گیری و دکور حیاط این خانه قدیمی گسست زمانی را نمایان کند. تا اینکه نرگس زایمان می کند و صاحب فرزندی عجیب می شود. پسری با صورت چروکیده و ریش های انبوه و سفید که صد سال را نشان می دهد.

داستان همین چهره صد ساله که باعث می شود هم حسن و هم شریف پایشان را پس بکشند و خود را از مقام پدری مبرا کنند، می تواند وجه تراژیک اثر را تضمین کند که متاسفانه کل گروه از آن؛ چه به واسطه جنس بازی ها و چه میزانسن کارگردان از آن غفلت کرده بودند و همین باعث می شد که متن ثمینی در صحنه به شکل بارزی معنا نشود. همین رمزگشایی از چهره یک کودک صد ساله می توانست مصائب تاریخی و اجتماعی ما را فاش سازد. در حالی که برخورد با آن سطحی و قشری است تا آن که نگاه ژرف اندیشی بخواهد توجه ما را به آن متمرکز سازد.

بازیگران تابع شرایط یک ماجرای کمیک هستند و دیگر فرصتی برای برجسته سازی نقش خود به اعتبار لحظات اندوهبار و تراژیک نداشته اند. در حالیکه این نکته ای است که هم می تواند مطلوبیت بازی را بالاتر ببرد و هم متن را به لحاظ همان ابعاد متافیزیکی و جادویی و اندوهبار برجسته تر سازد. در حالیکه بازیگران سعی کرده اند بر خنده سازی فقط متمرکز باشند. این هم در نوع خود لازم بوده اما اصل و اساس نبوده است. یعنی مشکل به هدایت بازیگران برمی گردد تا خود بازیگر چون آنها بنا بر توصیه کارگردان تا اینجا درست عمل کرده اند و اگر کم دارد بازی شان و در آن وجوه تراژیک لحاظ نشده، حتما از آنها چنین چیزی درخواست نشده است.

پانته آ بهرام بازیگر بسیار موفقی در این کار است. با آنکه تیپ می سازد اما مشخص است که کارش سخت بوده است. یک صدای سر زبانی، با چهره اصلاح نشده و صورت سبیل و ریش دار، چادر گلی، بازی با انگشت و دماغ، و رقص مطربی و آواز کوچه بازاری اعتبار بازی اش را تضمین می کند. نوید محمدزاده هم جولان می دهد و بسیار با مزه و دقیق نقش را در صحنه عیان می کند. پیش و پس از کتک خوردن بازی اش متفاوت می شود و این یعنی به درک درست از لحظه دست یافتن. یک بازیگر با همین نکته هاست که در صحنه می تواند بازی اش را شکل بدهد وگرنه بیش از این فرصتی برای حضور و بازی نیست. امیر جعفری هنوز هم باید در صحنه هدایت شود وگرنه دُز حسی اش بالاست و کار را به انحراف می کشاند.

کیومرث مرادی در طراحی صحنه و لباس بر آن بوده تا همه چیز گویای زمان و گسست تاریخی باشد و همین روند اجرا را با کمترین نشانه ها پیش می برد. یعنی همه چیز شکل درست و قابل پذیرشی به خود گرفته است. موبایل یا تلفن همراه هم یک عامل اساسی برای ایجاد اختلاف نگاه و گذر از زمان است.