به گزارش هنر آنلاین، همایش "دور از سایه" مفهوم سینمای تجربی از صبح چهارشنبه 28 آذرماه در جزیره ابوموسی با کاروانی 100 نفره از سینماگران برگزار شد. گزارش عملکرد و برپایی جلسات و آنچه در این همایش رخ داد در ادامه میآید:
به گزارش مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، در اولین روز همایش تخصصی "دور از سایه" در ابوموسی، با حضور اساتید، کارشناسان و صاحبنظران این حوزه، دستیابی به تعریف "سینمای تجربی" مورد بررسی برگزار شد. در این جلسه، ارائه راهکارهای بنیادین جهت ریلگذاری جدید سیاستهای اجرایی و حمایتی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی از سینماگران در حوزه سینمای تجربی، طی دو نوبت صبح و عصر در دانشگاه پیام نور جزیره ابوموسی برگزار شد.
* سینمای تجربی نیازمند هماهنگ شدن با سرعت تغییرات جامعه معاصر
مهدی مسعود شاهی مدیر فرهنگی و دبیر این کارگروه در ابتدای نشست، با اشاره به فراز و فرودهای صورت گرفته در سیر تکوین سینمای مستند و تجربی طی 30 سال اخیر گفت: اینکه ما با تعریف سالهای ابتدایی آغاز به کار این مرکز بخواهیم در عصر حاضر نیز به برطرف ساختن نیازهای خود اقدام کنیم، بدون شک حرکتی غیرمنطقی است چرا که شرایط و تغییرات به وجود آمده در زمان حاضر در قیاس با گذشته به هیچ وجه قابل مقایسه نیست.
وی خاطرنشان کرد: امروز با توجه به گسترش رسانههای مختلف در تمامی عرصهها، شکل تولیدات آثار تجربی و مستند کاملا از نظر ساختاری و محتوایی تغییر کرده و ضرباهنگ تولیدات سینمایی نیز باید خود را با شکل تغییرات تطبیق دهد. بر همین اساس در نخستین گام ما نیازمند ارائه تعریفی جامع برای شکل حمایت و تولید از آثار سینمایی هستیم که در شاخه تولیدات تجربی تعریف میشوند.
* سینمای تجربی امروز متعارف تجربه کردن و آموختن فیلمساز نیست
در ادامه سیدمهدی طباطبایی نژاد تهیه کننده سینما با بیان آنکه خمیرمایه سینمای تجربی به دلیل شکل اجرایی آن با حمایت دولتی گره خورده است، امروز نیز نیازمند حضور مستمر کمکهای دولتی برای ادامه حیات خود است و این در حالی است که سینمای مستند و داستانی ما میتواند بدون حمایتهای دولتی به مسیر خود ادامه دهد.
وی ادامه داد: سینمای تجربی در معنای امروز به معنای تجربه کردن و آموختن مسیر فیلمسازی و تربیت نیروی متخصص در حوزه فیلم نیست، بلکه در شکل نوین سینمای تجربی نباید به این مسئله نگاه کرد که یک فیلم ساخته نخست کارگردان است و یا ساخته بیستم و یا سی ام او، مهم آن است که او با شناخت دقیق از کار حرفهای به یک ساختار شکنی جدید و تجربه تازه و بکری در اثر سینمایی دست بزند.
این تهیه کننده با تاکید بر این مهم که ایستادگی و پافشاری برای حفظ تعریف قدیمی سینمای تجربی نمیتواند راهگشای مشکلات این گونه سینمایی در زمان حاضر باشد اظهار داشت: امروز اگر از سینمای تجربی صحبت می کنیم، مرادمان تجربه کردن و آموختن نیست، امروز سینمای تجربی به افرادی نیاز دارد که تجربه هایشان را پیش از این کرده اند و به زبان سینما مسلط هستند و حال می توانند با دانش کلاسیک دست به ساختار شکنی در فرم و محتوا و روایت یک اثر سینمایی با مفهوم تجربه گرایی بزنند.
* ساختار متفاوت و خلاقیت بکر، محور اصلی تولیدات سینمای تجربی است
مرتضی ندایی مستندساز حاضر در این کارگروه با تاکید بر این مسئله که سینمای تجربی در شاخههای مختلف قابل تعریف نیست گفت: باید در قالب و شکل مفهومی اینگونه سینمایی حرکت کنیم و این شکل مفهومی با تغییر نسل ها و رشد ابزار تکنولوژیک و دانش بشر باید به شکل مستمر به روز شود.
شهرام حیدریان کارگردان انیمیشن هم در ادامه این نشست، یکی از اصلیترین مبانی بازتعریف و توسعه سینمای تجربی را در شکل بازاریابی و اکران این گونه آثار، تمرکز بر رشد اقتصادی آن و تاکید بر توسعه آموزش با اتکا به آخرین دستاوردهای علمی و عملی جهان دانست و گفت: بهترین تعریف برای سینمای تجربی عبارت است از سینمایی که محتوا، فرم و اجرای خود را در قالبی از مکان و زمان مناسب با رویکردی ساختارشکنانه به مخاطب ارائه می کند.
محمدعلی صفورا انیمیشن ساز و مدرس دانشگاه نیز در تعریف خود از سینمای تجربی گفت: سینمای تجربی در حقیقت تولید فیلمی است که به لحاظ ساختار در مقابل جریان اصلی تولید قرار می گیرد.
وی ادامه داد: سینمای تجربی چه در بطن محتوا و چه در روش تولید و ارائه به مخاطب، باید تفاوتی ساختاری با سینمای رایج داشته باشد و از گونه ای ناب و بکر از خلاقیت هنرمندانه و زیبایی شناسانه بهره ببرد.
در ادامه این جلسه ضمن رد و بدل شدن آرا و نظرات مختلف از سوی حاضران در نشست چون سعید توکلیان مدرس و انیمیشن ساز، روانبخش صادقی انیماتور، حسین طاهری تهیه کننده مستند، مهناز مظاهری مستندساز و رامین رحیمی پخش کننده مستقل آثار سینمایی، این کارگروه تخصصی در گام نخست به تعریفی در باب سینمای تجربی مبنی بر این رسید که "سینمای تجربی فیلمی است با بیان هنرمندانه ، تازه و بدیع در کل و یا هر یک اجزای ساختار خود چون روایت، فرم و ..."
همچنین در این نشست تاکید شد که برای انسجام تولیدات سینمای تجربی باید به یک تعریفی جامع دست یافت تا تعدد آرا و تعاریف در این زمینه باعث فاصله گرفتن شکل تولیدات سینمای تجربی با اصل و سنگ بنای اینگونه آثار نشود.
* در کارگروه مستندسازان چه گذشت؟
جلسه کارگروه مستندسازان نیز در این همایش برگزار شد، رحیم مرتضی وند با بیان اینکه سینمای تجربی مفهومی گسترده است، اظهار داشت: مخاطب باید با تجربه تازه روبرو شود اما این تجربه مکانیزه شده باشد و نباید به سردرگمی رسید. سینمایی که شکوفایی داشته را نباید دچار تشویش کرد. سینمای تجربی در ابتدا گلخانه ای می شود و نمی توان از بدو امر دچار تولید انبوه شد.
مرتضی شاملی نیز با اشاره به اینکه سینمای تجربی به نفس زبان برمیگردد، گفت: هر کسی نمی تواند وارد این مقوله شود و مسائل زبان شناسی جریانی دارد و تاریخی دارد که به قدمت تاریخ برمی گردد و اینکه مفهوم تجربه چیست به قرن 19 باز می گردد و باید زبان خود را پیدا کند. مفهوم تجربه به معنای زبان سینما است که نیاز به آدمهای خاص خود دارد، افرادی که مقوله تجربی برای آن ها ارزشمند باشد. چون تجربه کافی زبان سینما را نمی سازد.
سیدحسین صافی هم تصریح کرد: سینمای تجربی در هر زمینه ای از فیلم و در هر کدام از عناصر تشکیل دهنده فیلم، چه در صورت و چه در معنا، باید نوآوری داشته باشد، به شرطی که تاثیر و انعکاس مستقیم در چیزی که مخاطب می بیند آشکار باشد. مثلا ممکن است فقط در سیستم تولید نوآوری داشته باشیم اما رد پایی از کارگردان در فیلم نبینیم؛ این سینما، تجربی نیست.
در ادامه این نشست، محمد صدری بیان کرد: به نظرم ما در سینما دو مدل آدم داریم، یکی فیلمساز و یکی صاحب سینما. صاحبان سینما همیشه نگاه نو وارد می کنند و بر آن اساس فیلم می سازند، اما خیلی اوقات فیلم نساخته اند. اما دیگران بر اساس تفکر او فیلم ساخته اند. از دهه 60 به بعد ما در سینمای داستانی نگاه نو نداشته ایم و آن نوع سینما مخاطب ندارد. در واقع صاحبان سینما معمولا مخاطب ندارند.
محمود رحمانی هم تصریح کرد: بیایید تعریف را کنار بگذاریم و بگوییم ویژگی سینمای تجربی چیست و چگونه یک مدیر می تواند تشخیص دهد فیلم تجربی کدام است. فیلم تجربی روی کاغذ معنی نمی دهد، چون زبانش تصویر است. ما از هرگونه الگو سازی باید پرهیز کنیم. ماندگاری هم یکی دیگر از المان های فیلم تجربی نیست.
محمدتقی فهیم هم ابراز عقیده کرد: تفاوت، سینمای تجربی را تشکیل می دهد. هر فیلمی را که مخاطب بر پرده یا در تلویزیون ببیند و احساس کند این فیلم با اثر قبلی یک نفر یا با اثر دیگران تفاوت دارد، این سینمای تجربی محقق می شود. حال ممکن است خود کارگردان به تفاوت توجه نکرده باشد، اما منتقدان و کارشناسان و گاهی مردم این تفاوت را تشخیص می دهند.
وی ادامه داد: فیلمساز اگر در الگوها بماند مشکل ایجاد می شود. در غرب در الگوها باقی نمی مانند و به هر نحوی ساختارشکنی می کنند.
بنا براین گزارش اعضای کارگروه تخصصی کمیته فیلمسازان همایش «دور از سایه» طی نشستی در ابوموسی، با تاکید بر نقش نظارتی دولت در بدنه کلان سینما، بر سیاستگذاری اجرایی و مدیریتی سینما توسط سینماگران تاکید کردند و از مفهوم و مولفه های سینمای تجربی سخن به میان آوردند.
* سینما برای رسیدن به بلوغ نیازمند تجربهگرایی است
بنا براین گزارش، در کارگروه تخصصی کمیته فیلمسازان همایش دور از سایه مطرح شد، مباحث مختلف مطرح شد و محمد درمنش کارگردان سینما و دبیر این کارگروه در بازتعریف سینمای تجربی گفت: سینمای تجربی، سینمایی است که به دنبال اجرای بستر، زبان و نگاهی تازه برای طرح مسائل خود می گردد و در عین حال تلاش می کند با جذب مخاطبان خاص خود به معنای واقعی کلام به سینمای آرمانی نزدیک شود.
وی در ادامه پیرامون خصوصیات سینمای تجربی آرمانی خاطرنشان کرد: حمایت از تولید یک اثر نباید معلول این مسئله قرار گیرد که آن فیلم نخستین ساخته کارگردانش است یا چند دهمین آن، بلکه باید به این مهم توجه شود که ساخت آن اثر تا چه اندازه می تواند به عاملی برای به جلو راندن سینمای ایران تبدیل شود.
این کارگردان افزود: همچنین در بحث تولیدات ناب و آرمانی سینمای تجربی نباید از جذب مخاطب به عنوان بخش غیرقابل حذف چرخه اکران و تقویت اقتصادی سینما غافل شد، همچنین نباید از خاطر دور داشت که جذب مخاطب نیز نباید به مهمترین اولویت اینگونه سینمایی بدل شود.
درمنش با اشاره به آنکه سوژههای خاص برای شفاف سازی سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی باید برای سینماگران صادق و نه سیاهنما تعریف شود، تا آنها برای ثبت واقعیتهای مستند دست به کار تولید آثار سینمایی بزنند، گفت: هر چند امکان اکران و عرضه آنها برای بازه زمانی کوتاه مدت مهیا نباشد، این سوژهها به خودی خود ظرفیت بالایی برای تولید آثار ناب تجربی در بدنه تولیدات سینمایی را دارا هستند.
وی همچنین با تاکید بر این مسئله که هیچ تردیدی در این زمینه وجود ندارد که سینما در مفهوم کلان خود برای رسیدن به بلوغ نیازمند تجربهگری است گفت: اما در ابتدا ما باید در فیلم تجربی به یک قوام و دوام قابل اعتنا برسیم و بعد به سراغ تحقق مسیر توسعه سینمای تجربی و سینمای داستانی گام برداریم.
* آثار سینمایی از رنگ هویتی ایرانی بیبهره هستند
حبیب کاوش سینماگر و سخنگوی شورای صنفی نمایش در این نشست با بیان آنکه تجربه اندوزی و کار تجربی در سینما را باید با هوشمندی سیاستگذاری کرد، گفت: سینمای تجربی باید در اختیار خبرگان این حرفه و استخوان خردکردههای سینما قرار گیرد؛ آنچنان که در تمام جهان رسم بر این است ولی ما در اینجا برداشت مان از سینمای تجربه، حمایت از اولین فیلم بلند یک کارگردان جوان است که بدون شک با این هدفگذاری به نتیجه مطلوب دست پیدا نخواهیم کرد.
وی خاطرنشان کرد: عامل اصلی که باعث به وجود آمدن آسیب شده، دخالت مستقیم دولت در امر سیاستگذاری در سینما است، در حالی که دولت وظیفه نظارتی دارد و سینما باید توسط فعالان این عرصه برنامهریزی و هدایت شود.
کاوش با اشاره به گذشت بیش از سی سال از انقلاب اسلامی گفت: متاسفانه سینمای ما دچار عامیگرایی شده است و از اصالت و هویت ایرانی فاصله گرفته است، ما حتی امروز یک فیلم نداریم که به واسطه آن انقلاب اسلامیمان را برای جهانیان معرفی کنیم و این مسئله فقر آثار سینمایی در تاریخ معاصر کشورمان نیز به وضوح قابل رصد است.
این کارگردان با تاکید بر این مسئله که نیاز، تجربه را به وجود می آورد گفت: اگر امروز به جایگاهی رسیدهایم که احساس میکنیم جنس تجربهگری در سینما باید بار دیگر تعریف شود، به این دلیل است که تاکنون نسبت به بسیاری از نیازهای اساسی مان نگاهی مقطعی داشتهایم و حالا که با آسیبی به نام هویت رو به رو هستیم به فکر کار بنیادین افتادهایم.
* سیاست اصلی فیلم تجربی تسلط بر روح و جسم مخاطب است
در ادامه جهانگیر الماسی بازیگر و کارگردان سینما با بیان آنکه مهمترین راه توسعه سینمای تجربی یافتن دریچههای تازه برای ارتباط پویا و موثر با مخاطبان این گونه آثار است، گفت: در جهان معاصر توجه به زیباییشناسی فیلم تجربی تمامی ساحتهای زیباییشناسی را در برگرفته و از فرم روایت و موضوع که هنوز ما بر آن متمرکز هستیم، فاصله گرفته است.
وی خاطرنشان کرد: تسلط بر روح و جسم مخاطب، سیاست اصلی فیلم تجربی است اما تمرکز اغلب فیلمسازان تجربی ما تنها درگیر کردن ذهن مخاطب است و به ابعاد روحی و روانی اثر خود بی توجه هستند.
حسن آقاکریمی نیز با انتقاد از گردش مالی سینمای ایران که حتی یک دهم آموزشگاههای کنکور در کشور را نیز شامل نمیشود، گفت: سینما پدیدهای منفک از سایر شقوق فرهنگی جامعه نیست و اگر ما خواستار توسعه سینمای تجربی و سایر گونههای آن هستیم، باید ابتدا به توسعه فرهنگی در کشور در مفهوم کلان آن متمرکز شویم.
وی گفت: مسیر توسعه سینمای تجربی با نظریهپردازی هموار نمیشود، بلکه باید با مقتضیات و بضاعت سینمای جمهوری اسلامی ایران به ترسیم چشماندازها و افقهای پیش رو بپردازیم تا دستیابی به خواستها و نیات امکانپذیر باشد.
* ساختارشکنی در سینمای تجربی باید مختص فرهنگ ایرانی باشد
احمد کاوری دیگر کارگردان حاضر در این نشست نیز گفت: جنس تجربه گری با اقتصاد نامطلوب سینماگران محقق نخواهد شد و امروز مهمترین هدف سینماگران تنها ماندن در این فضا و جریانات تولید به هر شکل ممکن است، در حالی که نفس تجربه گری به ذهنی آزاد، باز و لبریز از مطالعه نیازمند است.
وی خاطرنشان کرد: با تمام وجود اعتقاد دارم که راه برون رفت از بنبست گرفتار شده در بدنه سینمای داستانی تمسک به سینمای تجربی است، اما ارتقای فیلمسازان مهمترین شرط تولید آثار فاخر در این زمینه است که امروزه کمتر چنین ایدهآل هایی را در آثار کارگردانان تجربی کشور شاهد هستیم.
پناه برخدا رضایی نیز با بیان آنکه هویت و بازگشت به اصل مضامین آمیخته با فرهنگ ایرانی رمز موفقیت در بدنه تولیدات تجربی و داستانی در عرصه سینمای کشور است، گفت: سینمای ایران نیازمند یک تعریف کلان منطبق با اصالت فرهنگ بومی است و در صورت تحقق این مهم میتوانیم به تربیت سینماگرانی دست بزنیم که هویت تجربهگری ایرانی را در آثار خود مورد کنکاش قرار دهند.
وی یادآورد شد: ساختار شکنی مهمترین رکن دستیابی به شکل صحیحی از سینمای تجربی است، اما شکل ساختار شکنانه ما نیز باید منحصر و مختص فرهنگ خودمان باشد، نه آنکه تقلیدی از مولفههای سینمای تجربی غرب را در آثار ایرانی شاهد باشیم.
*منتقدان سینما در ابوموسی از سینمای تجربی گفتند
به گزارش مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، کارگروه منتقدان سینمای همایش دور از سایه، با حضور علی علایی، شاپور عظیمی، سعید قطبی زاده، مازیار فکری ارشاد، عزیزالله حاجی مشهدی، سعید الهی، رضا کاظمی، مریم پوریامین، محمدرضا باباگلی و امیرحسین فرض اللهی در جزیره ابوموسی برپا شد.
در این برنامه منتقدان سینما در زمینه ارائه مفاهیم و چارچوب های نظری مفهوم سینمای تجربی به بحث و تبادل نظر پرداختند.
سعید قطبی زاده با بیان اینکه بدعت در سینمای تجربی اهمیت زیادی دارد، اظهار داشت: منبع سینما هرچه باشد، دارای ظرفیت های زیادی است. باید به زبان جدیدی در سینما رسید و بازآفرینی نوینی از آن داشت. البته مدل های زیادی از تجریه گرایی وجود دارد که در سینمای ایران این موضوع تجربه نشده است.
وی ادامه داد: در سینمای ایران و حتی در جهان، تجربه گرایی در ابتدا پس زده می شود، چون مردم به برخی موارد عادت کرده اند و اگر نهاد دولتی پشتوانه سینمای تجربی نباشد، اتفاقی نمی افتد. مخاطب فیلم های تجربی هم بیش از آنکه مردم باشند، خود سینما و سینماگران هستند و رفته رفته این نوع سینما در جامعه بسط پیدا می کند.
قطبیزاده با بیان اینکه مشکل سینمای تجربی در کم دانایی است، گفت: عدهای از جهل دیگران استفاده می کنند و از مدلهای تکراری بهره میبرند؛ خلاقه بودن فیلم به معنای تجربی بودن آن نیست. خلاقیت شرط لازم است اما کافی نیست.
شاپور عظیمی با یادآوری اینکه وظیفه هنر آشناییزدایی است، تصریح کرد: سینمای تجربی باید مخاطب داشته باشد و سینما بدون مخاطب معنا ندارد. یکی از دلایل نداشتن مخاطب در سینمای تجربی اینست که کارگردان دغدغه آن را ندارد و به مسائل دیگری توجه می کند.
وی ادامه داد: نوگرایی به معنای کار عجیب و غریبی نیست و فیلم تجربی میتواند فیلم عادی باشد و در 24 سینما نمایش داشته باشد. فیلم تجربی فیلمی است که مخاطب را بیان می کند اما به آن باج نمی دهد، ولی محصول در نهایت باید با مخاطب ارتباط برقرار کند. اگر فیلمساز در جامعه ما نگاه مثبتی داشته باشد، این به نوعی نوگرایی است چون بیشترین افراد به سوی سیاه نمایی رفتند.
مازیار فکری ارشاد نیز در این نشست گفت: امکانی که در ما در حوزه دیجیتال داریم را در گذشته نداشتیم، لذا می توان خوانش های متفاوتی داشت تا به رشد سینمای تجربی کمک کند.
وی ادامه داد: فیلم تجربی، فیلمی نیست که در تمام ساختار آن تجربه گرایی را شاهد باشیم. سینمای تجربی می تواند فقط در برخی از ساختارها تجربی باشند. در سینمای پست مدرن خالق اثر باید فرصت خوانش شخصی را به مخاطب بدهد.
محمدرضا باباگلی هم اظهار داشت: میان سینمای آوانگارد و سینمای تجربی تفاوت زیادی وجود دارد. فیلم تجربی یک تمرین هنری برای برجسته کردن ابعاد هنری است. امروز از فرم، معنا زاییده می شود و فرم برای فرم و هنر برای هنر معنایی ندارد. وجود تکنولوژی کمک می کند تا تجربه با صراحت بیشتری اتفاق بیفتد و فیلمساز تجربی هم می تواند از هنرهای دیگر وام بگیرد و مخاطب را به تفکر وا دارد.
عزیز الله حاجی مشهدی هم در این زمینه ابراز عقیده کرد: تجربه گرایی منجر به تغییر ذائقه مخاطب در درازمدت می شود. بازگشت سرمایه در سینمای تجربی به صورت شخصی و خصوصی اتفاق نمی افتد و باید از آن حمایت شود. حرکت خلاقانه همیشه بر مبنای عزم و آگاهی جدی سینماگر است. ضمن اینکه استفاده از سخت افزارها و نرم افزارها هم تسهیل کننده کار فیلمساز است.
رضا کاظمی ضمن تاکید بر وابستگی مستقیم سینما به سرمایه اظهار داشت: تجربه گرایی در فضای کشور ما که نیاز به تصویب قانونی دارد، بی معنا است! چون شیوه ها و شگردهای روایی تازه باید در سینمای تجربی وجود داشته باشد. سینمای تجربی جایی شکل می گیرد که گسستی از قواعد معمول و مسلط به عمل آید.
مریم پوریامین نیز با اشاره به اینکه سینما فقط تبلیغات و اکران نیست، تصریح کرد: سینمای تجربه گرا به دنبال گیشه نیست و باید برای مخاطب خاص خود به نمایش درآید.
در پایان این جلسه، نقاط مشترک صحبت های مطرح شده جمع بندی شد. در بخشی از این موارد آورده شد: در سینمای تجربی مواردی مانند جنبش سینمای ارزان، پرهیز از کاربرد الگوهای سینمای جریان اصلی (تجاری)، نوآوری و بدعت در روایت، فرم و محتوا، توجه به مخاطب، اهمیت نقش کلیدی کارگردان به عنوان صاحب اثر، تجربه گرایی، پیوند خلاق با هنر و ادبیات و دغدغه مندی مضمونی، از مواردی است که در سینمای تجربی وجود دارد.
* سینمای تجربی نیاز به خلق رویا دارد
بنا براین گزارش، در کمیته اساتید و صاحباننظران «همایش دور از سایه» که در جزیره ابوموسی برگزار شد، تمامی اعضا تلاش کردند تا به یک تعریف واحد و جامعی از سینمای تجربی نزدیک شوند.
دهقان پور دبیر این نشست طی سخنانی به ذکر تاریخچهای از سینمای تجربی پرداخت و در ادامه گفت: اگر سینماگری بخواهد فیلمی بسازد که با ساختار جهانی همخوانی نداشته و از نوع فیلم تجربی باشد - البته به شرطی که سینما را به درستی بشناسد- مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی باید امکان ساخت را برای وی بوجود آورد.
محمد شهبا نیز در این نشست گفت: باید سینمای تجربی به معنای تجربه عملی یعنی کسب خبرگی فنی باشد؛ سینمای تجربی مورد نظر من «چند وجهی» است و میزان تجربه ورزی هر فیلم تجربی وابسته به میزان استفاده از این وجوه چندگانه خواهد بود.
اکبر حر معاون پژوهشی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی هم اظهار داشت: در پشتوانه معنایی سینمای غرب به عنوان تکیه گاه یا چتر حمایتی، تمام قد ایستاده است، اما این سینما و پشتوانه صد و چند ساله آن به سینمای مطلوب، ارزشی و حتی سینمای تجربی در فرهنگ و هنر ما پاسخ شایسته ای نمی دهد.
وی تاکید کرد: پیشنهاد میشود که ما به جای چتر حمایتی سینمای موجود جهان، «معارف و داشته های دینی» و کلام وحی را پشتوانه قرار دهیم؛ قطعا این روش ما را به فضای جدیدی در عرصه سینمای کشور و دیگر ملل مسلمان رهنمون خواهد کرد.
حر افزود: ارزش و جایگاه این نگاه ارزشی در سینمای فعلی ما را می توان از نمونه هایی مثل «برادر خورشید، خواهر ماه» اثر فرانکو زفیرلی، «آهنگ برنادت» ساخته هنری کینگ و فیلم ماندگار «عروج» به راحتی به معرض دید مخاطب قرار داد.
دکتر فرشاد فرشته حکمت استاد دانشگاه تهران و مستندساز سینمای ایران نیز در این ارتباط گفت: تاریخ نشان داده که سینمای تجربی از دل یک جریان سینمایی بیرون آمده است. بخشی از سینمای تجربی می تواند ضد روایت باشد، بخش دیگر آن می تواند داستان داشته باشد و باز هم سینمای تجربی محسوب شود.
وی یادآور شد: فیلم تجربی وابسته به مخاطب نیست و حتما نباید مخاطب را راضی کند، فیلم تجربی باید در آزادی کامل ساخته شود تا موفق به ایجاد جریان شود. اکسپریمنتال فیلمی است که جهان ما را می شکند و یک نوع سینمای ضد خرد محسوب می شود. فیلم تجربی یک فیلم کامل نیست و حسن آن هم همین است و باید مخاطب با ذهنیت خودش آن را کامل کند.
فرشته حکمت افزود: چیزی که ما در سینمای تجربی به آن نیاز داریم «خلق رویا» است؛ چرا که رویا جهان جدیدی خلق می کند که با جهان طبیعی خود متفاوت است. هر فیلم تجربی فضای یک زندگی دوباره با معیارهای تازه خلق می کند و اگر می خواهیم در مورد فیلم تجربی هزینه کنیم، نباید به دنبال بازگشت سرمایه باشیم.
به گفته این استاد دانشگاه فیلم تجربی سبک و ژانر نیست، اما می تواند آزادانه از همه سبک ها استفاده کند؛ چرا که پرانتز سینمای تجربی خیلی بسته نیست.
احمدرضا گرشاسبی فیلمساز و صاحب نظر سینما نیز در این جلسه گفت: سینمای تجربی 4 ویژگی دارد که دو ویژگی آن مربوط به درون سینما است؛ اول اینکه کسی که خالق یک اثر تجربی است باید آگاهانه به این کار اقدام کند، هرچند که ممکن است از نتیجه آن مطمئن نباشد. دوم اینکه فیلمساز باید به دانش سینما آگاه باشد و آنها را پشت سر گذاشته باشد؛ به عبارت دیگر باید قدرت تفهیم و بیان ایده خود را داشته باشد.
وی با اشاره به دو ویژگی بیرونی سینما ادامه داد: اول باید به گونهای باشد که تجربه را فقط فیلمساز فهم نکند، باید زبانی باشد که مخاطب هم آن را درک کند و دوم اینکه باید فرایندی باشد که توسط دنبال کنندگان قابل پیگیری باشد .
مجید شیخ انصاری هم در این باره گفت: هر تلاشی که کمک کند ما مرزهای بیانی سینما را جلو ببریم، سینمای تجربی نام دارد. سینما مفهوم معلقی است و هر کسی که بتواند شیوه های بیانی را جلو ببرد، به سینمای تجربی نزدیک شده است.
حمید قاسم زادگان مدرس دانشگاه و پژوهشگر سینما و تئاتر نیز پیرامون این بحث تصریح کرد: نگاه تجربی به یک فیلم و ساخت فیلم های تجربی، یک بصیرت بالا و بهره گیری خلاقانه از تکنولوژی های روز دنیا را می طلبد. در این زمینه و با توجه به پیشرفت جامعه علمی و تکنولوژی معاصر، در جستجوی نظریه ای تمام در حوزه های مختلف سینمای تجربی بودن تا حدودی آب در هاون کوبیدن است!
وی اضافه کرد: در جستجوی نظریه بودن مجموعه راه حل هایی نشان نمی دهد، بلکه دورنمای تفکر بیشتر را به رویمان می گشاید. نتیجه هم فرضیاتی این چنین خواهد بود که نظریه در حوزه سینمای تجربی منتهایی ندارد.
عبدالله اسفندیاری یکی دیگر از اعضای کمیته اساتید و صاحب نظران گفت: سینمای تجربی دو معنا دارد؛ یکی تجربه در قیاس با آکادمیک و دیگری تجربه در قیاس با کلاسیک و هر کدام شرایط و تبعات خاصی خود را خواهد داشت.
وی یادآورشد: تجربه برای نوگرایی لزوما می بایست همراه با نظریه پردازی مستمر همراه شود. در این تجربه ها علی رغم همه قالب شکنی هایی که ممکن است به راهی نو منجر شود، همچنان تناسب فرم و محتوا موضوعیت دارد. بنابراین این تجربه ها می بایست از امنیت کافی برای دست یافتن به عرصههای جدید برخوردار باشد و تعهد و تعبیرهایش ناشیانه نگردد.
پوریا جهانشاد هم در صحبت هایی عنوان کرد که سینمای تجربی محدود به تجربه در حیطه سبک و زیباشناختی صرف نیست و نوآوری های سبکی تنها بخشی از کاریست که فیلم تجربی انجام می دهد. سینمای تجربی اگر چنانچه به درستی تبیین شود، دربردارنده کارکردهای سیاسی و اجتماعی فراوانی است.
وی افزود: به اعتقاد من فیلم و اصولا رسانه نوعی فرازبان هستند که به زبان روزمره ما و در نتیجه ارزش های روزمره ما معنادهی می کنند. از این منظر یکی از وظایف سینمای تجربی رمزگشایی از این مساله است. سینمای تجربی از گفتمان هایی استفاده می کند که در گفتمان رایج و طبیعی ایجاد اخلال می کند.
* ماجراجویی سینماگران در جزیره نفتی «سیری»
بیش از 100 کارگردان، مستندساز، استاد دانشگاه، منتقد، نویسنده و کارشناس سینمایی حاضر در همایش پژوهشی - سینمایی دور از سایه، سومین روز از حضور خود در جزیره ابوموسی را با سفر یک روزه مطالعاتی و تخصصی به جزیره نفتی "سیری" پشت سر گذاشتند.
به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، کاروان سینمایی ایران که با هدف شرکت در هماشی «دور از سایه» و ارائه راهکارهای بنیادین جهت ریل گذاری جدید سیاست های اجرایی و حمایتی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی طی چهار روز در جزیره ابوموسی دور هم جمع شده بودند، در سومین روز از سفر خود، صبح جمعه (اول دی ماه) به دعوت شرکت نفت فلات قاره ایران، سفری آبی را با کشتی مسافرتی «پاناما اس تی 150» به جزیره نفتی "سیری" واقع در چهل کیلومتری جزیره ابوموسی تجربه کردند.
طلوع آفتاب اسکله جزیره ابوموسی در صبح جمعه، میزبان بیش از 100 سینماگر حاضر در این مراسم بود که با سوار شدن به کشتی مسافرتی و طی سفری دو و نیم ساعته خود را به جزیره نفتی سیری رساندند.
استقبال گرم مدیر این جزیره نفتی و یگان حفاظتی آن از سینماگران آغازگر این ماجراجویی بود و سینماگران در گام نخست با بخش های مختلف این جزیره نفتی آشنا شدند.
در گام دوم سینماگران با سه دستگاه اتوبوس به بخش های تصفیه نفت، جداسازی گاز از نفت استخراج شده و انبارهای ذخیرهسازی نفت استاندارد و تصفیه شده سفری کوتاه داشتند که در تک تک این بخش ها، کارشناسان ضمن اطلاع رسانی درباره فعالیت های مختلف خود پاسخگوی سوالات متعدد سینماگران بودند.
بخش بعدی برنامه در مجتمع فرهنگی - ورزشی شرکت نفت جزیره «سیری» برگزار شد که سینماگران ساعتی را به ورزش های گروهی چون والیبال، بسکتبال و شطرنج پرداختند و سپس سومین جلسه از سلسله جلسات کارگروههای تخصصی این همایش با هدف پیگیری مطالبات سینمای تجربی در نگاه نوین و سیاست جدید ریل گذاری فرهنگی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی برگزار کردند.
صرف نهار در کنار تعدادی از مهندسان، مدیران و پرسنل شرکت نفت فلات قاره جزیره "سیری" و حضوری کوتاه در "دشت آهو های" جزیره، برنامه بعدی سینماگران بود. وجود طبیعت بکر و حیات وحش در چنین جزیره نفتی و استراتژیک تحسین و تمجید بسیاری از فیلمسازان را با خود به همراه داشت و حتی تعدادی از آنها در مورد شرایط تولید آثار سینمایی، مستند و تجربی در این جزیره با مسئولان به گفت و گو پرداختند.
در پایان این ماجراجویی، غروب آفتاب در نخستین روز از زمستان سال 1391 خورشیدی بر عرشه کشتی "پاناما اس تی 150" و در پهنه خلیج همیشه فارس کشور، پایان بخش برنامه های روز سوم این همایش بود و البته عموم هنرمندان حاضر در این رویداد از تجربه چنین سفری که ممکن است بار دیگر موفق به دستیابی آن نشوند، با رضایت سخن می گفتند و در مسیر بازگشت از دیدگاه های خود پیرامون موفقیت کشورمان در برابر تحریم های دشمنان انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران با غرور و افتخار سخن می گفتند.
همچنین گفتنی است در شامگاه پنجشنبه (30 آذر ماه) به مناسبت آیین ملی و فرهنگی "شب یلدا"، مسئولان برگزاری همایش دور از سایه، ویژه برنامهای را در کنار ساحل نزدیک به اقامتگاه میهمانان این همایش برگزار کردند که طی آن ضمن اجرای برنامه های فرهنگی چون شعر خوانی و اجرای موسیقی، از میهمانان با آجیل، چای، انار و آش رشته پذیرایی کردند که تصویر آیینه گون ساحل جزیره ابوموسی، انعکاس ماه و درخشش شعله های آتش سکوهای نفتی نزدیک این جزیره، جلوه ای خاص و متفاوت را به برگزاری این آیین ملی و ایرانی بخشیده بود.
نخستین همایش دور از سایه با همت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از 29 آذر تا دوم دی ماه در ابوموسی برگزار شد.
پایان پیام/