سرویس بین الملل // حسین سینجلی
به تایید اهل فن، بهترین وصف از ˝رومن پولانسکی˝ اینست که؛ شاید او از آدمهای تنهایی باشد که میلی به ارتباط با دیگران ندارند و با فاصله از آنها روزگار میگذراند اما اگر بیشتر وقتها سکوت میکند؛ به این خاطر نیست که چیزی برای گفتن ندارد، که در پس سکوتش ماجراهای بسیار و دردناکی نهفته که دیگران از درکش عاجز هستند.
امروز سالروز تولد، بازیگر و کارگردانی است که معتقد است؛ "یک فیلم به واسطه هیچکس بهترین نمیشود، مگر کارگردان آن."
"رجموند رومن تیری پولانسکی" معروف به "رومن پولانسکی"، کارگردان، فیلمنامهنویس و بازیگر برجسته سینمای جهان، در 18آگوست سال 1933، از پدر و مادری لهستانی در پاریس متولد شد. در سال 1936 او به همراه خانوادهاش به شهر کراکوف در لهستان مهاجرت کردند. بعد از آغاز جنگ جهانی دوم و حمله آلمان به لهستان، زندگی پولانسکی از این رو به آن رو شد.
رومن با کمک یک خانواده کاتولیک لهستانی توانست اسم "رومِک ویلک" را موقتا برای خود انتخاب کند. بعد از پایان جنگ، او به کراکرف برگشت و آنجا به پدرش ملحق شد. رومن از همسر جدید پدرش دل خوشی نداشت و همین باعث شد روابط پدر و پسر برای همیشه رو به تیرگی رود. در دهه 50 میلادی پولانسکی وارد مدرسه بینالمللی فیلم در لودز لهستان شد و اولین نقشاش به عنوان بازیگر را در فیلم "یک نسل" تجربه کرد. در سال 1955، پولانسکی اولین فیلم کوتاه خود را با عنوان "دوچرخه" ساخت که راجع به ماجرای واقعی درگیری رومن با یک فروشنده دوچرخه در کراکوف که پول وی را دزدیده بود میشد.
از جمله دیگر فیلمهای کوتاهی که او در زمان تحصیل ساخته میتوان به "دو مرد و یک کمد لباس" و "وقتی فرشتهها به زمین میافتند" (1959) اشاره کرد. پولانسکی با بازیگر لهستانی "وقتی فرشتهها..."، باربارا لاس، ازدواج کرد. آنها در سال 61 از هم جدا شدند. در سال 1962، پولانسکی اولین فیلم بلند خود را با نام "چاقو در آب" ساخت. این اولین فیلم مهم غیر جنگی لهستانی بود، و شهرت زیادی بین منتقدان برای پولانسکی به همراه داشت. او اولین نامزدی جایزه اسکار خود را در بهترین فیلم خارجی، برای این فیلم دریافت کرد. شاید بتوان طرز تفکر پولانسکی نسبت به جامعه سیاه و ظالمی که شناخته بود را در این فیلم به وضوح دید. داستان درباره یک زوج مرفه است که تصمیم به سفر با قایقشان دارند. آنها در حین رانندگی به سمت دریاچه مرد جوانی را به عنوان مسافر سوار میکنند و در ادامه سفرشان او را با خود همراه میکنند. هرچه بیشتر میگذرد حسادت عشقی و دعوای بر سر قدرت بین این سه نفر شدت میگیرد و سرنوشت تاریکی را برای آنها رقم میزند.
پولانسکی در این فیلم انحرافات اخلاقی از جمله میل به برتری را عنصر اصلی تاریکی جامعه میداند؛ نگاهی که او در فیلمهای بعدیاش آن را تکمیل میکند. بعد از ساخت این فیلم، پولانسکی لهستان را (که در آن زمان کمونیستی بود) به مقصد فرانسه ترک کرد اما به چیزی نگذشت که متوجه شد فیلمسازان فرانسه از کارگردان جوان لهستانی مثل او همایت نمی کنند. پولانسکی سه فیلم بعدیاش را در انگلستان و با سناریوی مشترک با "جرارد براش" ساخت. اولین آنها، "انزجار" با بازی "کاترین دنو"، هنرپیشه مشهور فرانسوی بود. این فیلم اولین قسمت از سهگانه آپارتمانی پولانسکی محسوب میشود. پولانسکی در سال 1966 فیلم کمدی سیاه "بنبست" را ساخت، که در آن تمهای روانشناسی جنسی وجود داشت. پولانسکی اولین فیلم بلند رنگیاش را در سال 1967 با عنوان "شکارچیان نترس خون آشامها" ساخت. وی در این فیلم خودش به همراه هنرپیشه جوان و نسبتا مشهور، "شارون تیت"، نقشهای اصلی را بر عهده داشتند. این فیلم یک کمدی هجو درباره داستانهای کلیشهای خونآشامها بود، که پولانسکی در آن علاقه خود را به ورزش اسکی نیز نشان میدهد. پولانسکی در اوایل سال 1968، با همبازیاش "شارون تیت" ازدواج کرد. پولانسکی در 1968، اولین فیلمش در آمریکا را ساخت؛ "بچه رزماری". این فیلم یک موفقیت خوب تجاری و مردمی برای پولانسکی محسوب میشد. بسیاری از منتقدان "بچه رزماری" را بهترین فیلم وی میدانند. "بچه رزماری" دومین قسمت از سری فیلمهای آپارتمانی پولانسکی است. موفقیت "بچه رزماری" برای پولانسکی زیاد دوام نیاورد، چرا که بزرگترین تراژدی زندگی پولانسکی در شرف رقم خوردن بود.
در سال 1969، همسر پولانسکی، "شارون تیت" هنگامی که حامله بود به منزلشان در لسآنجلس برگشت، در حالیکه پولانسکی برای کارگردانی فیلم "روز دلفین" به لندن دعوت شده بود. در شب نهم اوت 1969، تیت و چند تن از دوستانش در خانه به سر میبردند که مورد حمله افراد خانواده مَنسون قرار گرفتند و به طرز فجیعی به قتل رسیدند.
خانواده منسون، گروهی به شدت رادیکال از هیپیهای دهه 60 به رهبری چارلز منسون بودند که افراد از نژاد غیر سفید و خصوصا مربوط به هالیوود را به قتل میرساندند. چارلز منسون فردی روانپریش بود که طبق برداشت شخصی از یکی از ترانههای گروه "بیتلز"، خود را منجی و یک مسیح میدانست که در جنگ نژادی که به عقیده او در شرف وقوع بود، رهبری سربازانش را بر عهده خواهد داشت.
پولانسکی کار روی فیلم "روز دلفین" را رها کرد و در سال 1971 فیلمی برگرفته از اثر شکسپیر، "تراژدی مکبث" را ساخت که شاید به بهترین شکل گویای وضع پولانسکی در آن دوران بود. او در سال 1973 در همکاری دوباره با جرارد براش، فیلم کمدی "چی؟" را ساخت که یک شکست بین تماشاگران و منتقدان بود. پولانسکی در اواخر سال 73 به آمریکا برگشت تا فیلم بعدی خود، "محله چینی ها" را بسازد.
"محله چینیها" در سال 1974، روی پرده رفت و به سرعت در عرصه تجاری و در نزد منتقدین به یکی از بزرگترین آثار سینمای نئو نوآر تبدیل شد. پولانسکی در این فیلم از ستارههای هالیوود مثل "جک نیکلسون" و "فی داناوی" و همچنین کارگردان معروف، "جان هیوستن" به عنوان بازیگر استفاده کرد. فیلم نامزد 11 جایزه اسکار شد که از آنها فقط جایزه بهترین فیلمنامه را گرفت. خیلیها دلیل بد اقبالی "محله چینیها" در اسکار را همزمانی اکرانش با "پدر خوانده2" میدانند.
پولانسکی قسمت سوم و آخر از سری فیلمهای آپارتمانی خود را در پاریس با عنوان "مستاجر" ساخت و خودش به عنوان نقش اول فیلم در آن ظاهر شد.
در سال 1977 پولانسکی متهم به تجاوز جنسی به دختر 13 ساله آمریکایی به اسم "سامانتا گیمر" شد. پولانسکی تمام اتهامات را رد کرد، با این حال توسط قاضی به گذر چند ماه در یک موسسه/زندان روان درمانی محکوم شد. بعد از اینکه آزاد شد، قاضی حکمش را تغییر، و پرونده را دوباره تشکیل داد. احتمال زندانی شدن به مدت طولانی برای پولانسکی زیاد بود، اگرچه او اظهار بیگناهی میکرد. بدین ترتیب پولانسکی در اول فوریه 1978 قبل از جاری شدن حکم جدید قاضی از آمریکا به فرانسه گریخت، جاییکه به عنوان یک شهروند فرانسوی از او حمایت میشد. او بقیه فیلمهایش را در فرانسه و دیگر نقاط اروپا ساخت (البته گیمر در سالهای بعد بازهم از پولانسکی شکایت کرد.)
او در سال 1979 فیلم "تِس" را با بازی "ناتاشا کینسکی" ساخت و آن را به روح همسرش شارون تقدیم کرد. فیلم بعدی پولانسکی در سال 1986 یک کمدی به نام "دزدان دریایی" با بازی "والتر متیو" بود که چندان مورد توجه قرار نگرفت.
پولانسکی در سال 1988 با ساخت فیلم تریلر "دیوانه وار" دوباره به موفقیت تجاری و تحسین منتقدین دست یافت. در سال 1989 پولانسکی با "امانوئل سینیر"، بازیگر "دیوانه وار" ، ازدواج کرد. این زوج تاکنون با هم زندگی میکنند و دو بچه به اسم "مورگن" و "الویس" دارند.
یکی از درخشانترین نقشآفرینیهای همسر پولانسکی، امانوئل، در فیلم بعدی پولانسکی، "ماه تلخ" در سال 1992 بود. در سال 1994، پولانسکی فیلم "دوشیزه و مرگ" را براساس تئاتر "آریل دورفمن" ساخت. فیلم یک تئاتر سه نفره است که درباره یک سردار نازی (با بازی بن کینگزلی) است که در زمان جنگ به زنی (با بازی سیگورنی ویور) تجاوز کرده و او را شکنجه داده و حالا بعد از گذشت چندین سال برحسب اتفاق گذرش به خانه آن زن و شوهرش میافتد، با این تفاوت که این بار این زن است که او را زندانی میکند. پولانسکی در سال 1999 با فیلم "دروازه نهم" به سبک نئو نوآر که در "محله چینیها" آن را تجربه کرده بود برگشت و توانست موفقیت نسبی تجاری کسب کند، اگرچه منتقدان از فیلم راضی نبودند.
او در 2002، فیلم "پیانیست" را بر اساس زندگینامه یک پیانیست یهودی، لهستانی به نام "ولادیسلاو اسپیلمَن" که در زمان جنگ جهانی دوم از دست نازیها در شرایطی بسیار سخت گریخته، ساخت. این فیلم اولین موفقیت جدی پولانسکی در آمریکا بعد از "محله چینیها" محسوب میشود و برای او اولین جایزه بهترین کارگردانی از اسکار را به ارمغان آورد.
"ادرین برادی" که نقش اسپیلمن را بازی کرده، جایزه بهترین بازیگر نقش اول را از اسکار دریافت کرد. پولانسکی به نوعی در این فیلم دوران کودکی خود را به تصویر کشیده و بیشترین عاملی که باعث شده منتقدین و جشنوارههای گوناگون اینچنین از فیلم استقبال کنند، این است که پولانسکی از اسپیلمن یک قهرمان نساخته، بلکه او را یک بازمانده معرفی کرده و شرایط او را بدون اغراق به تصویر کشیده.
پولانسکی در سال 2005 بازسازی "اولیور توئیست" را با بازی بن کینگزلی کارگردانی کرد. داستان ِشخصیتی که از جهاتی شاید شبیه به تمام قهرمان- ضد قهرمانهای فیلمهای پولانسکی باشد.
در 26 سپتامبر 2009، پولانسکی در حالی که برای دریافت جایزه یک عمر فعالیت عازم جشنواره فیلم زوریخ در سوئیس بود، توسط پلیس سوئیس به جرم فرار از حکم دادگاه آمریکا دستگیر شد؛ پولانسکی تا 2009 با پرداخت خسارت به سامانتا گیمر با او به توافق رسیده بود اما با این حال از نظر قانون آمریکا فراری محسوب میشد.
پولانسکی مدتی را در حبس خانگی به سر برد تا در 12 ژوئیه 2010 آزاد شد، چرا که مسئولین سوئیسی مدارک دادگاه آمریکا را برای پرونده رسوایی اخلاقی و فرار وی کافی نمی دانستند. فیلم اخیر پولانسکی، "روح نگار" در فوریه 2010 ، با بازی "اوان مک گرگور" و "پیرس برازنان" روی پرده آمد و برای رومن جایزه خرس نقرهای بهترین کارگردانی را به همراه داشت. پولانسکی فیلمنامه را بر اساس رمان "روح" از رابرت هریس نوشته. پولانسکی خودش برای دریافت جایزه به آلمان نرفت و به شوخی در اینباره گفت: "حتی اگر میتوانستم برم هم نمیرفتم، چون آخرین دفعه که رفتم جشنواره جایزه بگیرم، افتادم زندان!"
انتهای پیام/