سرویس تجسمی هنرآنلاین: از لحاظ نفس هنری، قریحه تخیل برای خلاقیت در هنر، حقیقتی لازم است. اما، هنرمندی که خلاقیت خویش را به بازیهای ساده و جهشهای طبیعی به قدرتهای غریزی بسپارد، هیچگاه به کمال هنری دست نخواهد یافت. عقل باید که خیال هنرمند را ارشاد، راهنمایی و یاری کند و حتی زمانی که هنرمند از طبیعت دوری میجوید، باید قوانین عقلانی را محترم بشمارد. چرا که رعایت این اصل سبب بقای او در عرصه امور مقرون به حقیقت است. مکتب کلاسیک در هنر، حوزه عینی صورت و معنی را تصوری محض میپندارد و وحدت زمان و مکان در یک اثر هنری، ارائهای است عالی و در غیراین صورت، ارائه معنی در یک اثر هنری در حد امری جسمانی و یا مادی است که ساخته ذهن است و صورت بیرونی ندارد و شکل انتزاعی میگیرد و هنرمندانه نخواهد بود. و از دیگر ویژگیها و نقش تخیل در آثار هنرمندانه بازآفرینی تصورات و کاوشهای متفاوت در نظرات سابق و کلاسیک است.
هرگاه، قلم یک هنرمند بدیعپرداز از زمین سترون اندیشه، بهار گلبار میرویاند و تصورات کلاسیک گونه را شکلی گنگ و مبهم مینمایاند. از این به بعد مفاهیم و نظریههای هنرشناسان منتهی به قرن هیجدهم را میتوان تا مرحله ظهور این اندیشه جدید دنبال کرد. "میلتون" شاعر انگلیسی در نظریه مرجعیت و حیثیت انسانی هنرمند، متوسل شده است به موضوعات و تألیفات ادبی و هنری خارقالعاده بشر که با شگفتی معنی بهتدریج اهمیت بیشتری پیدا کردهاند و مفهوم حقیقت را زیر شاخ و برگ خود پوشاندهاند و این نظریه جدید در آثار بزرگترین شعرای معاصر نیز متجسم گردیده است.
"شکسپیر" توصیف تخیل در نزد هنرمند را تابع نظریه فوق دانسته و آن را تشریح کرده است. او معتقد است که عاشق و هنرمند زاده خیال هستند، یکی از آنها آنقدر دیو و ابلیس و اهریمن است که جهنم عریض و طویل هم یارای گنجایش آن را ندارد. این آدم، هنرمند و یا عاشق هرچه باشد، انسان نیست، دلباخته است و نابینا، یعنی زیبایی را بر پیشانی معشوق میبیند.
نگاه هنرمندی که به زیبایی اینگونه باشد، مثل هذیانی است که زیبا مینماید. خیال او، به اشیاء ناشناخته، شکل میبخشد و قلمش، نیز به اشیا ناشناخته شکل و صورت میدهد و در عمل، برای رفع خلاء نسبیت در زمان و مکان تدارک میبیند و به او نام و نشان نمیبخشد. با این همه، نمیتوان گفت که "شکسپیر" تنها مداف رمانتیک در هنر است. اگر برای اثبات این ادعا که عالم هنرمند صرفاً جهان خیالات است. احتیاج به دلیل میداشتیم، شاهدی کلاسیکتر از شکسپیر نمیتوانستیم داشته باشیم.
چراغی که در پرتو آن "شکسپیر" طبیعت و انسان را مینگرد، دیگر آن روشنایی خیالی نیست که قوه مخیله آن را یافته باشد. اما صورت دیگری نیز از قوه خیال وجود دارد که هنر مطلقاً به آن وابسته است.
هنر، نه تابع منطق که، مبتنی برخیال است و چنانچه بر این مفهوم شاهد بخواهیم، در بازگشت به عالم اساطیر صورت پذیرفته و دارای سه دوره متفاوت است. دوره "خدایان"، "پهلوانان" و دوره "انسان"، تکه منشاء "حقیقت هنر" را در دو دوره اول باید جستجو کرد. ابتدای کار انسان، باهنر بوده است و با اندیشهای انتزاعی که مبتنی بر هنر بوده است و استدلال هم نداشته است و جبر هم نداشته است و زبانش زبان اسطورهای بوده است و از مرحله نمادی (سمبولیک) یعنی اسطوره در هنر گذشته است. اولین اقوام انسانی تفکر را نه با کمک مفاهیم و تصورات، بلکه با تصاویر هنرمندانه انجام دادهاند و نمونههای باارزش آن، ارائه مطالبی در قالب "داستان" و "شعر" و "تجسمهای شکلی" است. البته، شکل، جای خط را داشته است و حقیقت آن است که سخن سرا و شکلگرا در یک جهان واحد زندگی میکنند و هر دو از یک نیروی بنیادی که قوه تجسم است برخوردار هستند.
هنر و هنرمند تشخصی مقابل و برابر دارند و نمیتوانند در شیئی تأملی جداگانه داشته باشند و به تنهایی به آن حیاتی و باطنی شخصی بدهند.
هنرمند عصر تمدن، وقتی به ادوار عارفانه الهی و پهلوانی و انسانی مینگرد گویی که به نوعی بهشت گم شده نگاه دارد و این احساس را در منظومهای بلند بیان میدارد و میل دارد که خدمت هنر و بشر را با عشق به معنا باز گفته باشد که اسطوره است و استعارهای را میان تهی نگذاشته که حکم نیروی زنده را داراست.
هنرمند، حسرت این عصر طلایی را میکشد که جهان هنوز پر از خدایان اندیشه است و هر گوشهای جایگاه ربالنوع اندیشههاست و هر درختی مقر ربالنوع جنگل، اما بهنظر نمیرسد که شکایت هنرمند معاصر از عصر خویش نباشد که اساس تو پایداری را بر آن استوار نمیداند. چرا که یکی از بزرگترین امتیازات هنر این عصر، آنست که هیچگاه نتواند از خویش به دوره الهی برسد و یا آن را از دست دهد.
در این دوره، چشمه آفرینندگی هنر و تخیل هیچگاه به خشکی نمینشیند و آن منبع فوران اندیشه ضایعشدنی نیست. که همواره لایزال است. و در هر عصر و هر زمان بزرگی اندیشه و هنرمند، بزرگی فعلیت و فعالیت قوه تخیل به صورتهای گوناگون است، چه در این حد، تجدید نظر صورت پذیرد.
در نزد هنرمند متعالی، هنر تعزلی میتواند شاهد یک دسته از فعالیتهای هنرمندانه مشحون از عناصر حیات باطن بشر باشد. همه موجودات طبیعت، سنگ و میوه و گل و حتی سنگریزهها که شاهراههای جهان را میپوشانند، اینها نسبت به خود، آگاهی انجام وظیفه دارند و با آنها به احساس میپیوندیم، توده آنها در وسط روح جان افزا شکل و هستی دارند، و تمام عالم مرعی، معنای پوشیده خود را، بروز آنها میدادند.
اما، اینگونه نیروهای خودانگیزنده و نو آورنده که تحرک عالم معنی را به عالم وجود سبب میگردند در واقع نه خود هستی که حکم دهلیزی هستند که به هنر منتهی میگردند و هنرمند نه تنها معنی مستور و مخفی این جهش ذهنی است. بلکه، احساسات خود را در پهنه هنر بیان و ظاهر میدارد. و در همین عمل است که عظیمترین و مشخصترین تواناییهای تخیل هنری در هنرمند بروز مییابد.
نقل هنر از باطن به ظاهر به معنی تجسم کردن امور مرئی و محسوس است که نه تنها در عناصر مادی خاص مثل گلرس و نوع و یا مرمر، صورت میپذیرد، بلکه در صورتهای محسوس در اوزان و الوان و خطوط و طرحها و اشکال تجسمی نیز متجلی است که در یک اثر هنری ساختمان و تعادل مییابد.
اینگونه آفرینشهای هنری در مخاطب تأثیر مطلوب دارد و از زبان شیوایی برخوردار است که زبان هنر قابل خلط و اشتباه نیست و بهجای آن نمیتوان معنی دیگری را نشاند. البته میتوان این زبانها را با یکدیگر جمع و تفریق کرد، یعنی مثلاً یک قطعه شعر یا یک تابلوی نقاشی یا یک نت موسیقی را یک پندار و باور دانست و یا یک قصیده را نقاشی کرد. اما یک زبان هنری را به زبانی دیگر ترجمان نیازی نیست.
یعنی زبان تئاتر قابل تبدیل به زبان معماری نیست. هر زبان باید نقش خود را در مواد و مصالحی که بکار گرفته میشود از راه مطالعه بهدست آورد که فرایند همان زبان نیز باشد و هر مبدل به یک واحد هنری تبدیل شود. وقتی که ما از خصلت تقلیدی در هنر سخن به میان میآوریم میگوییم منظور همان مواد و مصالحی است که به طریقه مذکور هنوز دگرگونی نیافته است و به علت تغییرات مترتب بر شاکله ساختمانی هنر تجسمی بهخصوص مجسمهسازی و نقاشی که حوزه فکری طبیعتگرایی هم دارند و درحوزه حقیقی هنر نیز داخل گردیدهاند که امری است بدیهی.
دگرگونی در شاکله ساختمانی، و حتی در شیوه طراحی آنها نیز تجلی میکند و بدون آن، تقلید یا ابداع در هنر ناب نیز از روح و روان، توان قابل ملاحظهای را میشود یافت. هراسی که در کتاب "دوزخ" دانته است بخش تخفیف یافته همین معنی است و شعف و سروری که در کتاب "بهشت" وجود دارد نیز چیزی جز یک رؤیای عارفانه مجذوب نیست. اگر سحر بیان و شعر "دانته" صورت جدیدی به آن بخشیده باشد. "ارسطو" در نظریهای "که درخصوص سوگنامهی تراژدی" نوشته، درباره ابداع داستان تراژدی پافشاری کرده است و معتقد است که از میان تمام قسمتهای سازنده یک تراژدی یعنی خود نمایش و اشخاص نمایش و بازی و طرح نمایشنامه اهمیت بیشتری دارد. همواره طرز بیان مطالب و نغمهها و اندیشهها مجموعهی اعمال انجام شده هنرمندانه یک اثر هنری است.
تحرک و عمل اندیشه، ذاتاً خمیره هر اثر و ذهنیتی هنرمندانه است، زیرا که تراژدی، موقوف به تقلید از حقیقت است و حقیقت بدون حرکت بیمعنی است و اندیشه برخاسته از حقیقت، خود یک فرآیند حرکت است و حرکت در زندگی یک معنی اساسی است. و بدون حرکت، زندگی خالی از وجود است. این معادل شکلپذیری یک اثر هنری است که تا شکل نگرفته باشد، رؤیت آن قابل قبول و قابل انکار بودن آن شکلپذیر است.
در پی این نظریه میتوان پذیرفت که هرگاه ذهنی به یک اثر هنری مبدل شد معنای اساسی آن، یعنی حرکت که جوهره زندگی است در پیدایش آن اثرگذاری داشته است و این پیدایش، خود منشاء یک انرژی روحی میگردد که تا به آن دسترسی نداشته باشی، خلق یک اثر هنری ممکن نیست.
اگر زبان هنر در انتقال مفهوم آنقدر متأثر باشد که فراتر از یک اندیشه برود میتوان گفت که، خود زندگی، هنر است. نظریه تخیل در هنر در واقع همان نظریه فعالیت انسانی است که جزء حرکت و زندگی است و فقط به منزله یک خیال هنرمندانه یا شاعرانه شکل و نمود پیدا میکند.
"شلینگ" در کتاب "منظومه ایدهآلیسم" گفته است: هنر، ختم فلسفه است و طبیعت، اخلاق فلسفی دارد و تاریخ، هنوز در آستانه مجلل فرزانگی فلسفه واقع نشده است. ابعاد بررسی این نظریه میگوید: "چنانچه تاریخ و هنر و فلسفه آمیخته شوند یک جوهره انسانی پیدا میگردد که شکل و ماهیت آن معمول هر عصر است و اگر چنانچه در بحث تخیل هنرمندانه شکل را مبنای پیدایش هر ذهنیتی بدانیم آن ذهنیت در واقع یک معنای بیرونی مییابد که صورت تازهای از هنر را میجوید.
هنر از هیچ نوع تفکر دیگری که فاقد اندیشه باشد نمیتواند ذات و معنی و جوهر بیابد یا شعری با هیچ تابلوی نقاشی نمیتواند بهوجود آید، مگر آنکه قبل از پیدایش، تصورش در ذهن هنرمند صورت گیرد. چراکه راز هنرها و همه دانشها، کمال و جاودانگی است و در اینصورت، ژرفترین رازها، صورت همه هنرهاست و جاودانهترین دانشها، همان هنر است. شعر قلب فلسفه است و هنر حقیقی، چیزی است که مطلقاً و حقیقتاً واقعیت داشته باشد و اثری بر مبنای واقعیت پیدا میشود که شکل گرفته ذهنیت آن نیست و در محدوده زندگی چشم حقیقت بین داشته باشد و پرده از روی غنا و عمق عالم گرفته باشد.
معذالک، این همه تلاش هنرمندانه و این همه ستایشهای هنری مجذوبوار و فراتر از نظریه تخیل است و مقصودی ماوراء این شکل و این ماده را میجوید و ماورای طبیعت را میگوید و لازمه نیل به این مقصود و اندیشه، فداکاری بزرگ ذهنی است و این، امری است لامتناهی و تصوری است سمبلیک و فقط کسی میتواند بجوید که مذهب و اندیشههای خاص خود را داشته باشد تا تصور بدیع از نامتناهی، در ذهنش وجود یابد. سهراب هادی