سرویس تجسمی هنرآنلاین: ادیسه لطفی در سال ۱۳۵۴ در شهر گرگان به دنیا آمد. علاقه او به نقاشی باعت شد، پس از دریافت دیپلم در سال ۱۳۷۲ راهی تهران شود تا استعداد خود را در این راه به محک گذاشته و راه آینده خود را هموار کند. این هنرمند این شانس را داشت تا در مکتب نقاشان برجستهای آموزش ببیند. آیدین آغداشلو، منوچهر معتبر و بابک اطمینانی از استادان او بودند که در طول تحصیل در دانشگاه، او را با مبانی کاربردی رنگ، طراحی پایه، کمپوزیسیون و شیوههای هنر آبستره آشنا کردند. لطفی تحصیل کرده دانشگاه الزهرا (س) است و همزمان با تحصیل و بعد از فارغالتحصیلی با چند سازمان تبلیغاتی همکاری میکرد. این هنرمند با توجه به نحوه کار نقاشیاش که آن را میتوان دگردیسی فرم نام نهاد، برای دوره کوتاهی و به منظور کسب تجربههای جدید راهی کشور سوئیس شد و در کنار آموختن زبان آلمانی، به دیدن نمایشگاهها، موزهها و گالریها پرداخت و با دنیای جدیدی آشنا شد که در روند کارهای وی تاثیر زیادی بر جای گذاشت. او پس از بازگشت از سفر، با ایجاد یک نگارخانه به نام "ماه گینه" در شهر گرگان کار خود را به صورت حرفهایتر ادامه داد. علاقه او به دکوراسیون داخلی باعت شد که در سال ۱۳۸۶ وارد کالج TAFE NSW در تهران شود و بعد از دو سال موفق به اخد مدرک DIPLOMA از این کالج شود. این هنرمند نقاش نمایشگاههای مختلفی را از سال 76 تاکنون برگزار کرد که از مهمترین آنها میتوان به نمایشگاه گروهی نقاشی در نگارخانه بامداد، نمایشگاه انفرادی نقاشی و عکاسی در نگارخانه فاخته، نمایشگاه گروهی نقاشی اعضای انجمن هنرهای تجسمی شهر گرگان در تالار فخرالدین اسعد گرگانی، نمایشگاه انفرادی نقاشی در نگارخانه بامداد، نمایشگاه گروهی نقاشی اعضای انجمن هنرهای تجسمی گرگان در تالار فخرالدین اسعد گرگانی، نمایشگاه انفرادی نقاشی در نگارخانه هفت آینه، نمایشگاه انفرادی نقاشی در نگارخانه شبنم، نمایشگاههای گروهی نقاشی در ونکوور، مونترال، تورنتو و پاریس و چندین نمایشگاه نقاشی مختلف در آتلیه "ماه گینه" اشاره کرد. با این هنرمند گفت وگویی انجام دادهایم که میخوانید:
خانم لطفی، رویکرد شما به هنر آبستره چگونه بود؟
در ابتدا در مورد مفهوم هنر آبستره صحبت میکنم تا یک مفهوم روشن، مشخص و مشترکی برای صحبت داشته باشیم. معنای لغوی هنر آبستره همان هنر انتزاعی است. اما معمولا وقتی یک اصطلاح را از زبانی دیگر به فارسی ترجمه میکنیم، از بار معنایی آن میکاهیم. بنابراین من از اصطلاح هنر آبستره استفاده میکنم. این اصطلاح در عامترین مفهومش به هنری اطلاق میشود که هیچ شی را در کار هنری مورد نظر نتوان تشخیص داد و عالم واقع را بازنمایی نکند. در هنر مدرن چه آبستره باشد و چه نباشد فرم و رنگ حرف میزنند. به گونهای که نقاشی کاملا مستقل عمل میکند و از ادبیات جدا میشود و دیگر جنبه روایتگری ندارد و این موضوع برای من مهم است.
در نقاشی انتزاعی چه چیز برای شما از اهمیت بیشتری برخوردار است، حس لحظهای خودتان یا ایجاد فرم برای درگیری حسی مخاطب.
در هنر مدرن نقاشی از ادبیات جدا میشود و به مرور کاملا مستقل میشود. همین استقلال برای من اهمیت دارد و من چه در نقاشیهای غیر فیگوراتیو و چه فیگوراتیوم درگیر شی نمیشوم و از فرم و رنگ و خط و سایر المانهای هنرهای تجسمی برای بیان آنچه در درونم است استفاده میکنم و این استقلال و رهایی برای من جداب است. من در انتهای این پاسخ به این نتیجه میرسم که در دوران مدرن هر شخصی نظر خودش را دارد. بدین صورت که من از زاویه دید خودم یک ظرف را به یک شکل میبینم و شخص دیگری از زاویه دید خودش آن ظرف را به شکل دیگری میبیند و اگر آن دو نفر بخواهند شکل ظرف را توضیح بدهند، توضیحاتشان متفاوت است. این گونه است که ما در جهان مدرنی که زندگی میکنیم، تعداد نظرات آدمها به اندازه تعداد اثر انگشتشان متفاوت است و این خودش شروع دموکراسی است. البته همیشه جنبشها ابتدا از ادبیات شروع میشود و به معماری ختم میشود. اما نقاشی هم در این میان حرفهای خودش را دارد. اما در مورد حس لحظهای خودم و مخاطب باید بگویم که هم حس لحظهای خودم و هم حس مخاطب برایم مهم است. دوست دارم بتوانم مخاطب را به چالش بکشم. در واقع نقاشی مانند هر هنر دیگری به نوعی
مسئولیت و رسالت خود را انجام میدهد و مخاطب هم در قبال نقاش مسئول است و باید درباره هنر و نقاشی و همینطور جهانی که در آن زندگی میکند مطالعه کند تا بتواند از نقاشی درک صحیحی داشته باشد.
در نقاشی انتزاعی بیشتر به دنبال القای حسی چه موضوعی هستید؟
همانطور که قبلا توضیح دادم، من رها و مستقل عمل کردن را در نقاشیهایم دوست دارم و این آزادی برای من بسیار مهم است.چون تنها جایی است که من هر چه میخواهم، میگویم و آزاد آزاد هستم و کسی مرا از کاری منع نمیکند. من عاشق آزادی هستم. در این میان، به مخاطب هم این آزادی را میدهم که حس شخصی خودش را از نقاشیهای من داشته باشد و نمی خواهم حسی را به او القا کنم. من حرفهای خودم را میزنم و به بیان شخصیام میپردازم و مخاطب هم برداشت شخصی خودش را دارد.
از آنجا که نقاشی انتزاعی یک جریان هنر مدرنیستی است که بیش از نیم قرن از آن می گذرد، چرا بر ارائه اثر آبستره تاکید دارید؟ فکر میکنید امروز آثار آبستره چه ارتباطی را میتوانند با مخاطبان برقرار کنند؟
من به ارایه هنر آبستره تاکید ندارم. هنر آبستره، هنری کاملا غیر فیگوراتیو است. اما نیمی از کارهای نقاشی من فیگوراتیو هستند. بنابراین من بر هنر آبستره تاکید نمیکنم. من بیان شخصی خودم را دارم و این بیان شخصی ممکن است در هیچ ایسمی نگنجد. به نظر من چه کار فیگوراتیو باشد و چه غیر فیگوراتیو، میتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند. به شرطی که اصول تجسمی در آن رعایت شده باشد. مهم این نیست که نقاش واقعیت را عینا بیان کند. چون اگر اینطور باشد که عکاسی واقعیت را راحتتر و واضحتر بیان میکند. در پس هر نقاشی، باید تفکری نهفته باشد. مهم این است. مهم فیگوراتیو و غیر فیگوراتیو بودن کار نیست و هنر غیر آبستره در حد هنر آبستره میتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند و از نظر من هنر آبستره برتری خاصی بر هنر غیر آبستره ندارد. البته باید در نظر گرفت که هنر غیر آبستره راوی داستانی نباشد.
با نگاهی به آثار شما میتوان به این نتیجه رسید که آنها گاهی غیر فیگوراتیو و گاه فیگوراتیو هستند. در این ارتباط توضیح دهید؟
من وقتی که میخواهم نقاشی کنم، تمام لوازم مورد نیازم را آماده میکنم و به صورت فیالبداهه شروع به کار کردن میکنم. در واقع در نقاشی، فرمها و رنگها هستند که من را هدایت میکنند و خودم در حین انجام کار، به هیچ عنوان نمیدانم کار به کجا ختم میشود. پروسه کار کردن برای من به اندازه نقاشی به اتمام رسیده، جالب است. میتوان گفت، بین حالت خودآگاه و ناخوداگاه قرار میگیرم و در حالت نیمه بیدار هستم و ناظر بر پروسه کار کردن خودم هستم و حرفهایم را میزنم. آن حرفهایی که در عالم هوشیاری نمیتوان به زبان آورد! بنابراین از لحاظ روحی اغنا میشوم و به همین دلیل است که به نقاشی کردنم ادامه میدهم. بنابراین فیگوراتیو یا غیرفیگوراتیو بودن کار در حین انجام کار مشخص میشود و من در آن نقشی ندارم.
آیا به نظر شما میتوان به سبک نقاشیهای شما سوررئالیسم گفت؟
سبک سوررئالیسم پس از جنگ جهانی اول به وجود آمد، این سبک ادامه جنبش داداییسم و فوتوریسم است که البته بر خلاف گرایش نهلیستی دادا، نگرشی مثبت داشت و همچنین همزمان با فراگیر شدن نظریات روانشناس مشهور، زیگموند فروید که نظریات جالبی درباره ضمیر ناخوداگاه داشت. سوریالیستها از نظریات فروید بهره گرفتند و به نقاشی در حالت نیمه بیدار یا خلسه پرداختند. از این نظر من کارم شبیه سوررئالیستها است، اما هر جنبش و یا سبک هنری در زمان خودش معنی میدهد و نقاشیهای من سوررئالیستی نیستند و من فقط به بیان شخصی خودم میپردازم.
دنیای اطراف خود را چگونه میبینید و از چه چیزهایی در نقاشیهایتان الهام میگیرید؟
من دنیای اطرافم را خیلی زیبا میبینم و به نظر من زندگی بسیار زیباست. من از طبیعت و بدن انسان الهام می گیرم.گاهی هم نگاهم را به طبیعت یا بدن انسان نزدیک میکنم و از روابطی که بین شکلها و رنگها هست، لذت میبرم و در نقاشیهایم هم گاهی از آنها استفاده میکنم.
برای انتخاب رنگها چه مواردی رو مد نظر قرار میدهید؟
وقتی شما به یک نقاشی نگاه میکنید، آن نقاشی از لحاظ رنگی باید یک رنگ غالب داشته باشد و از نظر تیرگی و روشنی تکلیف کار باید روشن باشد؛ یعنی یا تیره باشد و یا روشن. رنگهایی که من انتخاب میکنم، معمولا رنگهای شاد هستند و از لحاظ تیرگی و روشنی،کارهایم معمولا روشن هستند و از کنار هم قرار دادن رنگها بسیار لذت میبرم. من عموما از رنگهایی استفاده میکنم که در طبیعت بیشتر دیدهام.
یکی از مشکلات امروز این است که اگر هنرمندی خوب بفروشد این موضوع با خوب بودن کارهای او یکسان تلقی میشود، نظر شما درباره این موضوع چیست؟
فروش بالای آثار از نظر من هیچ ربطی به خوب بودن کار ندارد و بستگی به این دارد که سطح علم و دانش و آگاهی مردم در چه حد است و با چه جهان بینی دارند به کار هنری نگاه میکنند. ممکنه در یک جامعه سطح معلومات هنری مردم پایین باشد و یکسری کار معمولی خوب به فروش برسد. اینجا باید به این نکته اشاره کنم که بیشتر کارهایی که کمتر به فروش میرسند، اغلب درک نمیشوند.
به نظر شما چرا مردم توجه کمتری به نقاشی دارند؟
ببینید، این موضوع یک موضوع فرهنگی هست. در واقع گالری رفتن و نقاشی دیدن و مطالعه در مورد نقاشی، خودش یک فرهنگ است که هنوز در جامعه ما جا نیفتاده است. با توجه به مطالعاتی که من در این مورد داشتم. متوجه شدم که در حال حاضر مد یا همان Fashion اولین حرف را در دنیا میزند. حتی سیاست هم تحت تاتیر مد قرار میگیرد. چه برسد به مردم عادی جامعه که شدیدا تحت تاتیر مد هستند و با مد پیش میروند. متاسفانه گروهی از هنرمندان ما، چه نقاش، چه موزیسین و چه کارگردان و... تحت تاتیر این مد جهانی هستند و مد آنها را احاطه کرده است. وقتی تبلیغات تحت نظر مد پیش برود این موضوع بر روی آدمهای عادی هم تاتیر گذاشته و آنها هم با روند تبلیغات جهانی، پیش میروند.
چرا آثار نقاشی طبیعت بیشتر مورد توجه ما ایرانیها قرار میگیرد؟
چون ایرانیها در مورد نقاشی مطالعه کمی دارند و به همان دلیلی که مد یا Fashion کل زندگی آدمها رو تحت تاتیر قرار میدهد، آدمها خارج از ان چیزی که بهشون القا میشه کمتر حرکت و مطالعه میکنند. بنابراین ترجیح میدهند به نقاشیهایی توجه کنند که تصاویر ساده دارند. مانند تصاویر طبیعت که درکش برای آنها ساده است.
چرا مردم دلشان نمیخواهد آثار اصل هنرمندان روی دیوارهای خانههایشان باشد؟
به نظر من این موضوع عمومیت ندارد و قشری از جامعه هستند که فرهنگشان بالاتر از سایرین است و آنها دوست دارند آثار اصل هنرمندان را داشته باشند. این موضوع ریشه فرهنگی دارد. مردم چه مقدار برای نقاشی ارزش قائل هستند و حاضرند پولشان را برای آن خرج کنند؟ این به فرهنگ آن آدمها برمیگردد که درک درستی از هنر و هنرمندان داشته باشند یا نه؟
چرا فقط قشر خاصی از هنرمندان آثارشان به حراجیها میرود؟
روند نرمال فروش آثار هنری این جوری است که یک هنرمند با یک گالری قرارداد میبندد و بعد در ان گالری نمایشگاه برگزار میکند. مدیر گالری علاوه بر اینکه خود هنرمند مهمانانی دارد، مهمانانی دارد که بین آنها کلکسیونرها و مشتریهای همیشگی و متخصصان آثار هنری هستند که کار میخرند. اما در مورد فروش آثار نقاشی در حراجهای جهانی، روند به این شکل نیست. دلالان هنری مابین نقاش و برگزارکنندگان حراجیها به عنوان واسطهگر عمل میکنند و کمیسیون میگیرند. در واقع اگر هنرمندی کارش را در حراجیها خوب بفروشد، به این دلیل است که با این دلالان مستقیما در ارتباط است و این موضوع هیچ ربطی به خوب بودن ان نقاشی ندارد. واسطهگرها یا همان دلالان میدانند که مثلا در کدام کشور، چه کارهایی بهتر و با قیمت بیشتر به فروش میرسد و انها هم Business خودشون رو دارند.
آمن خادمی