به گزارش هنرآنلاین امروز سالروز تولد محمد احصایی، از هنرمندانی است که عرصههای مختلفی چون خوشنویسی، نقاشی و گرافیک را تجربه کرده است. او که در چندسال گذشته در ایران و کانادا زندگی کرده، این روزها ساکن تهران است. احصایی در آستانه 77سالگی میگوید با آنکه بخشی از زندگیاش در سالهای اخیر را در خارج از ایران گذرانده، اما هیچ کجا برایش مانند وطن نمیشود و به همین دلیل علاقهای هم به آشنایی با خارجیها نداشته است. با او در مورد فعالیتهای این روزهایش گپی کوتاه داشتیم.
بخشی از فعالیتهای شما در چندسال گذشته تحریر قرآن بوده است. به غیر از آن، این روزها چه کارهای دیگری میکنید؟ در این روزها کارم همان تداوم تحریر کلام الله مجید است و هرروز یک صفحه پنج سطری 34 در 69 سانتی متری می نویسم تا بعدازظهر. این عادت از پنج، شش سال پیش تا امروز ادامه دارد. درحال حاضر که به اجبار در تهران ماندهام، چون آتلیهام در دِه در دست تعمیر است، کارم فقط تحریر قرآن است و دیدوبازدید و گپوگفت وگو با دوستان نزدیک. درباره نقاشی چندی است که کارهایم خلاصه تر و سادهتر شدهاند و تصمیم دارم با رنگهای زیادتری در یک اثر کار کنم. برخلاف گذشته مشهور با دو، سه رنگ معروف به گرهها و نیز طبعا تغییراتی در محتوا و شکل به وجود خواهد آمد. نوشتن قرآن در چه مرحله ای است؟ 26 جزء آن به اتمام رسیده و وارد جزء 27 شده ام. سه جزء باقی مانده است که گمان میکنم اگر توفیق داشته باشم، تا یک سال دیگر زمان ببرد. برای این قرآن برنامه خاصی دارید؟ مؤسسه یا نهاد خاصی قرار است آن را منتشر کند؟ کاغذهایی که برای این قرآن انتخاب کردهام مخصوص، نسبتا ضخیم و دست ساز هستند. درحال حاضر ارتفاع دسته صفحات نوشته شده بیشتر از نیم متر است. بنابراین وقتی به اتمام برسد، مجبورم آن را به چند مجلد تقسیم کنم که احتمالا هر 300،400 صفحه در یک مجلد قرار می گیرد. پیش بینی می کنم کل قرآن حدود دوهزارو 500 صفحه شود. در مورد چاپ آن چند نفر پیشنهاد دادهاند اما هنوز قرار مسجل آن را نگذاشته ام. این قرآن در هر صفحه پنج سطر به قلم محقق نوشته می شود. این قلم در دنیا به قلم ایرانی معروف است که مدتی است به خاطر اجرای مشکل آن برای اتمام یک قرآن کامل کنار گذاشته شده است، به این وسیله به نوعی قلم محقق هم احیا میشود. ضمنا تغییراتی در آناتومی حروف یا کرسی بندی کلمات داده ام چون گذر زمان و پیداکردن زیبایی شناسیهای تازه موجب شد قرآنی به خط محقق متفاوت با آنچه در دوره تیموری و صفوی نوشته می شود، تحریر شود. کسی مثل من که نقاشی میکند جای سؤال است که چگونه به تحریر قرآن آن هم به قلم محقق پرداخته و صادقانه بگویم هنوز خودم هم نمی دانم این تکلیف چگونه برایم تعیین شد. همان طور که خودتان اشاره کردید، خط محقق کمتر مورد استفاده قرار میگرفت. چطور شد تصمیم گرفتید از این خط برای نوشتن قرآن استفاده کنید؟ در مطالعات زیبایی شناسی خط به این نتیجه رسیدم که این قلم در میان قلم های اسلامی ساختاری بسیار محکم و باوقار دارد بنابراین برای تحریر کلام خداوند مناسب ترین می نماید. این را باید اضافه کنم که قرآن ها برای مطالعه در اندازههای کوچک تر و با قلم نسخ نوشته می شده تا در یک جلد و داخل دو دست قرار بگیرد اما این نوع قرآن ها که اندازه های بزرگ را می طلبد، بیشتر به قصد تهیه اثر هنری که نشانی از مقام سفارش دهنده و ذوق شخصی او است، نمایش داده می شوند. بعضی از این قرآنها -وسیله پادشاهان- برای تفاخر و نشان دادن اهمیت دوره ای ایشان انجام می شده که نمونه مشهور آن قرآنهای منتسب به بایسنقرمیرزا در اندازه غول آسا یا ابراهیم میرزا، برادر او، به وسیله نوههای تیمور انجام شده است. نوع قلم، اندازه آن و به ویژه اندازه کاغذ و اجرای جالب آن نشان از یک دوره فاخر و شکوهمند دارد که طبعا در بیننده تأثیری فوق العاده خواهد داشت. صفحاتی از این قرآن خوشبختانه در آستان قدس رضوی محفوظ است. به تغییراتی در نوع نقاشیتان اشاره کردید. این تغییرات خودخواسته بوده یا بعد از انجام کار متوجه تغییراتی در بطن کارهایتان شدید؟ درواقع شما مرور دیگری را برای شرح کارهای بنده میطلبید. در شروع کار کلمات برای من به جز کاربرد انتقال معنی -به خاطر رشته نقاشی که در آن تحصیل میکردم- معنا و مفهوم بصری تازهای پیدا کرد. گفتن ندارد که نقاشان هنرهای بصری و تجسمی هر یک موضوع موردعلاقه خود را یافته اند و برای آن عمر گذاشته اند. رامبراند، رپین، وازارلی، مارسل دوشان، پیکاسو و دیگران هر یک به نوعی دل مشغولی کار خود را داشتند. پس برای من هم بیچاره خط، دچار شد. در استفاده از خطاطی، خوشنویسی را منظور نکردم با وجود آنکه خوشنویسی تخصصم بود. با این نگاه نقاشانه در خط نویسی به خاطر ترکیب بندیهای خودپسند با کلمات نوع دیگری برخورد کردم. آنها را تاباندم، به هم گره زدم، متنی را کم و خلاصه کردم و برای بیننده از کلمات اشارهای گذاشتم یا مثالی تا خود بقیه اثر را دنبال کند. بنابراین ادبیات از نوشته حذف و شکل کلمات به موضوعی بصری و نقاشانه تبدیل شد. در این وضعیت بعدها دیدم هرکس تفسیر و تأویل خود را در آنها یافته است. طبعا کلمات گرچه پایه کارهای من بود اما تغییرات آن و رنگهایی که به نظرم رسید در اجرای آنها، شکلهای متفاوت و ناخوانا و بعضا دور از ذهن و سلیقه عامه ساخته شد، که خوشبختانه مورد استقبال قرار نگرفت. متوجه شدم علتش این بود که این آبستره، این نقاشیهای انتزاعی از عادت دیداری و پسند حتی آنهایی که با نقاشی معاصر آشنا هستند، بیگانه است؛ زیرا آنها نقاشیهای آبستره سه رنگیها را دیده بودند. نمونهای که با خط کارهای بیگانه انجام بدهد، ندیده بود و بنابراین طبیعی بود که نپسندد. جالب است بعد از گذشت حدود 40 سال همان کارهایی که در سال 53 انجام داده بودم و تک وتوکی تلویزیون ایران یا موزه هنرهای معاصر نشان داده بودند، اقبال دیگری پیدا نکرد و در نمایشگاهی با عنوان نقاشان 1320 تا 1357 که در خانه آسیا در نیویورک به طور جمعی برگزار شد، آن وقت دو، سه موزه طالب خرید آنها شدند، همراه همان کاری که با خط نوشته قبل از آن سالها کرده بودم. درحال حاضر مشاهده میکنم در ایران هم هنوز در بر همان پاشنه قبلی میچرخد و گرههای من را بیشتر دوست دارند؛ یعنی کارهای گرهی احصایی را اما من لج میکنم و کار خود میکنم تا ببینیم چه پیش میآید. اجازه بدهید اینجا که جایش هست این نکته را هم اضافه کنم. غالبا افراد حتی آنها که علاقهمند به هنر هستند، آنچه را که میفهمند دوست دارند. در نتیجه هنرمندان باید سلیقه عامه را در نظر بگیرند، اما آنچه اتفاق افتاده است، این است که مدتهاست منتقدان هنر هستند که کارهای نوی نقاشان را نقد میکنند و معانی نفهته در آن را مینویسند و به اطلاع میرسانند یا درباره تئوریهای جدیدی که در گذر زمان نو به نو شده است، صحبت میکنند؛ بیچاره ون گوگ. شما در چند سال اخیر در کانادا هم زندگی کرده اید. زندگی در کشوری دیگر برای شما چه تجربه ای داشت؟ بله، مدتی در کانادا بودهام، آن هم به دلیل تحصیل فرزندان، اما هیچ کشوری در هیچ کجای کره زمین را به اندازه کشور خودم دوست ندارم؛ به ویژه دهی که در آن زندگی میکنم. در کانادا با هیچ کس رفت و آمدی نداشتم و بیشتر وقتم را به کار یا در کتابخانه عمومی یا در کتاب فروشیها یا با پیاده روی می گذراندم. معاشرت با خارجیها را هم اصلا دوست ندارم، گرچه به سفر و دیدن جاهای دیدنی و زندگیهای متفاوت بسیار علاقهمندم.
این مصاحبه امروز سه شنبه هشتم تیرماه در روزنامه شرق به چاپ رسیده است.