سرویس تجسمی هنرآنلاین: هنر در تعریف، خود بهعنوان آفرینش و خلاقیت است و صورتهای درک کردنی و بیانگر ارزش احساس انسان در واژهها محسوب میشود و تمام معانی آن در این وسعت میگنجد و این تعریف به هر چیز که ممکن است حس و صورت بیان داشته باشد، اطلاق میگردد. در تعریف از هنر، واژههای دیگری که ممکن است بکار گرفته شوند ظهور عاطفه و خلاقیت است و در این معنا برخلاف آنچه ممکن است بهنظر آید، فضلفروشی و فخرگرایی نیست. اما، صحبت از خلاقیت در صورتهای بیانگر هنری است که به هر دو فعل، به همان اندازه آفرینش، اهمیت داده میشود.
بعد از خلاقیت، آنچه باید درک و فهمیده شود اهمیت معنی و صورت در هنر است. بهویژه صورت، که بیانگر معنا است. زیرا که تمام طبیعت هنر و از اینرو مسئله اهمیت درک و فهم آن، قابل توجه است.
واژه صورت در هنر مورد استفادههای جاری و متعدد دارد و بسیاری از مورد استفادهها به معنایی که در اینجا از آن ذکر میشود واژهای است کلی که نقاشی، پیکرتراشی، معماری، موسیقی، ادبیات، تئاتر و سینما را در برابر هم به یک سنجش مینگرد و میتوان گفت، عامل و عملهای آفرینش هم صورتهای درک کردنی هنر هستند.
همه صورتهای درک کردنی که حسی نباشند و همه مفاهیمی که از آثار هنری بجای حسهای بیرونی به تخیلهای تفکری متمایلند و به معنی در قیاس با داستان بلند که خوانده میشود شبیه نیستند، مانند صدا در شعر، که نقش مهمی را به عهده دارد و اساساً دارای ساختمانهای طنینی است، نقاشی نیاز به دیدن دارد ولی به مراکز ژرفتر درک، توسل میجوید. تفاوت بین نقاشی و مجسمهسازی ادعای فوق را فوراً روشن میسازد، اما همه کارهای هنری صرفاً صورتهای درک کردنی نیستند و همه نوعی احساس را تجسم نمیکنند، احساس با همان معنایی که در اینجا مورد استفاده قرار دارد و در برگیرنده چیزی است فراتر از تعادل ضمنی در روانشناسی هنر که اساس آن بر لذت دلالت میکند و حتی در برگیرنده چیزی است که در او، اثر حضوری تغییرپذیر دارد. مثل گفتگوهای روزمره که در آن احساس فقط درحد انتقال معنا دخیل است.
وقتی درباره برآوردن یا خلق کردن یک اثر هنری و بکارگیری احساس در آن میگوییم یک نفر از زبان هنر و شخص سخن میگوید و بعضی از اوقات معنی عاطفه نیز به میان میآید و یک موقعیت قابل تجربه را فراهم میآورد که احساس لطیف را با آورنده معنا تداخل میدهد. گرایش عاطفی مستقیم در مورد چیزی که احساس شدیدی از آن برای مخاطب صورت میگیرد وضع کلی ذهن و جسم را بررسی و وقتی که احساس و خلاقیت در سلامت فکر یا کسالت فکر صورت پذیرفته باشد، مثل تداخل خشم و شادی است که جای بررسی ندارد.
هنر به همانگونه که بهوجود آورنده صورت است، دارای معنا نیز هست، هرکدام از فرهنگهای بدوی دارای یک اسطورهشناسی در هنر بودهاند و از نوعی هنر برخوردار شدهاند و بهنظر میرسد که بیش از همه، قدیمیترین هنرها و پالودهترین هنرها نیز نقاشی است. این نظریه که هنر یک محصول ره آورد تمدن و یک زائده زینتی فرهنگ معاصر یا روکش اجتماعی در فرهنگ امروز است با معنای قدیمی هنر و مبتنی بر استدلالی بودن آن، تفاوت و ناسازگاری دارد.
نظریه فوق با اعتقاد اغلب هنرمندان که معتقدند هنر، چکیده زندگی است و آن هم زندگی انسانی و حقیقیترین پیشینه بینش و احساس است و نیرومندترین جوامع بشری، بدون هنر، در قیاس با ابتداییترین قبیلههای بدوی، با بتتراشان وحشی تفاوتی ندارند. هرموقع که یک جامعه به راستی دارای فرهنگ، به معنای قوامشناسی و نه به معنای عامه و به شکل اجتماعی باشد، در همان ابتدای تکوین و نه در اواخر آن، هنرزاده شده است و بهراستی، هنر طلایه همان تکامل انسان است چه اجتماعی و چه انفرادی و ابتذال هنر در جوامع، مطمئنترین نشانه زوال قومی در انسان است و رشد یک هنر جدید یا یک سبک نوین، کاملاً پیرو یک ذهن نو و جوان خواهد بود، چه گروهی و چه انفرادی.
این هنر که باید چنین نقش مهمی را در تکامل انسان ایفا کند یک پیشه روشنفکرانه نیست، اما برای زندگی روشنفکرانه ضروری است. هنر، حقیقتی نیست ثابت ولی با حقیقت جوامع رشد میکند، بهخدمت آن در میآید و به مقدار زیاد، تعیینکننده چگونگی ترویج این نیرو نیز میتواند باشد. البته، در اینجا قصد آن نیست تا به یک بحث طولانی درباره وجود حقیقت و هنر و طبیعت و هنر و یا وظیفه آن وارد شویم و در فصلهای آینده در مبحثی که موضوع آن یکی از جنبههای هنر، یعنی تأثیر فرهنگی آن است بهعنوان اشارهای سخن خواهیم گفت و اینجا بهعنوان دیباچه، توصیفی را که از هنر وجود دارد با ایجاز بیان میکنیم. و فقط میتوان گفت که نیروهای برانگیزاننده هنرمند و نوآوریها و تحرّک در عالم ذهنی و فکری او هستند که به هنر منتهی میشوند و در واقع نه در خود هنر، بلکه در حکم دهلیزهای طویلیاند که به هنر منتهی میشوند که آنها را برمیشماریم.
هنرمند نه تنها میبایست که معنی و مستور صورتها را بشناسد بلکه شعور یافتن معناها را میبایست دریافت داشته باشد و در همین عمل است که عظیمترین و مشخصترین تواناییها در تخیّل و هنر بروز میکند و نقل از باطن به ظاهر است که در حالت شکل و تجسم عینیت مییابد. این دگرگونی در شکل ابتدایی اندیشه و ساختمان یا معماری هنر قاطعیت یا تکنیک بیان اندیشه را مشخص و معین میسازد که بدون آن، تقلید یا ابداع از شکل بیرونی هر اثر که نهاد یا صورتگری در هنر است، همان هول و هراسی است که در اثر اغلب هنرمندان یافت میشود.
شعف و سروری را که در اندیشه یک هنرمند میگذرد جز خویشتن او کسی را واقف نیست و سحر بیان اندیشه، چگونگی انتقال ذهنی است که همانا صورت بیان هنری را پدیدار میآورد. میان تمام قسمتهای سازنده یک اثر هنری طرح و اجرای اندیشه اهمیت اول و ثانی را دارند، مجموعه این اعمال نغمهها و اندیشههای انجام شده را که موقوف بر تقلید از حقیقت شکل است به همراه دارد و بلکه ذات و عمل و تحرک هنرمند را نیز سبب میگردد که حیات او نیز بر این معنی استوار است و معنای سادهتر این واژه را آن هنگام که از رؤیت صورتهای تیره درحالحرکت در شب مهآلود میگوید در نظر میگیریم. در این معنای انتقال، یک خیال ادارک ما، این است و با خلق یک اثر هنری، یک صورت معنایی میشود. این صورت، ممکن است یک صورت پایا بماند. مانند یک ساختمان، یک گلدان، یا یک تصویر از هرچه باشد، یا یک صورت پویا مانند یک ملودی و حتی نظیر عبور یک رشته رویدادهای کاملاً تخیلی و درک کردنی که در ذهن خواننده یک اثر هنری بجای بگذارد و یا صورتی باشد که به تخیل داده میشود. لیکن، این صورت هنری همیشه شبیه به یک کل درک کردنی از خود، همانند خواهد بود، و مانند یک موجود طبیعی از خصلت وحدت درونی برخوردار است.
از واقعیت منفرد برخوردار بودن بدینگونه است که یک اثر هنری بهعنوان یک نمود و نه بهعنوان یک تفسیری بر چیزهای فراسوی ماده در دنیا یا بهعنوان خاطرهای خوب یا بد و یا شاید بالنسبه ضعیف، اینجا مراد صورت است، ولی مقصود، یکی منسوب کردن صفت است و بیانگر احساس انسان به اینصورت است و چگونه خیال چیزی را به احساس یا هرچیز دیگری را با احساس بیان میکند. اول ببینیم در اینجا مقصد از «بیان» چیست و از چگونه «بیانی» صحبت داریم.
واژه در هنر دو معنی را در اصل خویش دارد، از یک لحاظ به «خود بیانی» یعنی آزاد کردن احساسهای خود اطلاق میشود، از این لحاظ در بیان به نشانه یا عارضهای از هنر دلالت میکند، خود بیانی یک واکنش خودانگیخته در برابر یک موقعیت واقعی و حاضر است، یک رویداد، یک دوستی و گفتههای مردم است. خودبیانی در هنر، حاکی از موقعیت جسمانی و ذهنی ما و عواطف برانگیزاننده ماست و از لحاظ دیگر «بیان» به ارائه یک عقیده، معمولاً از راه هنر مناسب و در خور کلمات اطلاق میشود، ولی وسیله ارائه یک عقیده در هنر یک نهاد است نه یک نشانه، مثل شکل و رنگ در نقاشی و ذهن و کلمه در شعر و کلمات و نور در هنرهای نمایشی.
یک جمله که ترکیب خاصی از کلمات است تصور یعنی رویدادهای واقعی را جهت تخیل سبب میگردد و معنی بعضی رویدادهای واقعی را میگوید. هنر اندیشههای نو را به عینیت در میآورد و اندیشههای کهنه را به دیگران انتقال میدهد به طوری که همه مردم چیزهای زیادی را که از همه شنیدهاند یا خواندهاند، منتقل میکنند. بنابراین بیان این نمای معرف در هنر، معرف انسان را گسترش داده و از گستره تجربهها فراتر میبرد.
اگر یک اندیشه در هنر بوسیله نمادها انتقال داده میشود میگوییم که خوب بیان شده است. ممکن است یک شخص، برای بخشیدن بهترین صورت ممکن به گفته خود و برای پیدا کردن کلمات دقیق، وقت زیادی را صرف کند تا مقصود و بحث خود را به مستقیمترین نحو از اینجا به آنجا بکشاند تا بیان اندیشهاش با بیان احساسش فرق کند.
البته، هنر مهمترین امکان بیان تعقل نیز هست، مفاهیمی که در هنر گفته شده، مفاهیمی هستند که میاندیشیم. کلمات، وسیله تفکر ما هستند و برای ما وسائل ارائه اندیشتهاند، زیرا که کلمات موضوعهای اندیشیدن را به خود اندیشنده ارائه میکنند، قبل از اینکه هنر به انتقال اندیشهها و عقاید بپردازد به آنها شکل درونی میبخشد، روشنشان میکند و در واقع آنها را بهصورت آنچه هستند در میآورد. هر چیزی که نامی دارد و موضوعی که برای اندیشیدن است، بدون کلمات تجربه حسی فقط جریانی از تأثرات است. هنر این تجربه را عینی میکند و بهصورت اشیاء حقیقی که ما میتوانیم متوجه آنها بشویم و بخاطرشان بیاوریم و درباره آنها فکر کنیم در میآورد. هنر، به تجربه بیرونی صورت، معنایی میبخشد و آن را معین و مشخص میکند. لیکن، قسمت مهمی از واقعیت از تأثیرپذیری هنرمند کاملاً بدور است و آن قلمرو تجربه درونی یعنی نیروی احساس و عاطفه است و دلیل ناتوان بودن هنرمند در این مورد به خلاف آنچه که اغلب مردم تصور میکنند غیرعقلی بودن هنر و خلاقیت نیست. برعکس، این دو، بدین علت غیرعقلی بهنظر میرسند که زبان، آنها را تکلمپذیر نمیکند و بسیاری از مردم نمیتوانند آنچه را در خارج از چارچوب منطقی تکلم است تصور کنند.
عدم تناسب هنر برای انتقال تجربه ذهنی، موضوعی فنی است و فهم آن برای منطقیون سادهتر از هنرمندان است. ولی به طور خلاصه میتوان گفت که صورت هنر، صورت طبیعی احساس و خلاقیت است و شکل آن را عوض نمیکند. و بهگونهای است که ما نمیتوانیم مفاهیم گسترده هنر را با زبان معمولی و استدلال شکل ببخشیم، بنابراین کلماتی که ما آن را برای بیان احساس بکار میبریم، فقط به انواع کلی تجربه درونی، نظیر هیجان، آرامش، خوشی، غم، عشق، نفرت و تمام اجزاء آن دلالت میکنند. ولی هیچ زبانی نیست که بتواند فرق بین هنر از غیر هنر را متفاوت دانسته و شرح دهد، هنر، بیان طبیعت و واقعیت هرچیزی است و زبان از بیان صورت و یا صورت نمادی و استدلالی آن عاجز است.
بدین دلیل، فیلسوفان پدیده هنر و عاطفه را غیر تعقلی دانستهاند و تنها الگویی که فکر استدلالی در هنر و عاطفه پیدا میکند آن است که رویدادها در صورت بیرونی بهوجود میآیند. ترس، درجههای مختلفی دارد ولی تمام درجات آن از یک احساس ساده، یعنی همان ترس نتیجه میشود ولی هنر هنرمند یک ساحت است نه یک تفکر مبهم. هنر انسانی دارای یک الگوی پویای پیچیده و ترکیبهای ممکن و پدیدهای تازه است و الگویی است تنیده در تنشها و تصمیماتی که رابطه آنها اندامواره است و معین و از ضرباهنگها و انگیزشهای پیچیدهای تشکیل شده است و همه حیطههای ما یعنی حق تفکر و ساحت، همه گرایشهای ذهنی و رفتارهای واکنشی به این الگو تعلق سطحی و عاطفی دارند و زندگی انسان را به سمت الگوی پویایی که بیان صوری هنر را بیان میدارد بنا نهاده شده است و نه یک عارضه عاطفی است، بلکه یک اثر هنری است و بیان همان اصولی است برای تصور و در خلاّقیت به حرکت در میآید و میگوییم بیانکننده معنایی است.
هر اثر هنری ممکن است علاوه بر کار فوق نیاز «خودبیانی» بیننده را نیز برآورد. اما این همه آن چیزی نیست که یک اثر هنری را بد یا خوب ارائه کند. در معنایی دیگر ممکن است یک اثر هنری را نماد احساس بخوانیم، چرا که هر اثر هنری مانند یک نماد، تصوّری از تجربه درونی را به ضابطه در میآورد که همین گفتگوها تصوّرات هنرمند را درباره آن و حقایق و دنیای خارج به کار میگیرند. فرق یک اثر هنری با یک نماد اصیل هنری (نماد به معنای حقیقی و کامل) در این است که: هر اثر هنری بهجز خود به چیز دیگری دلالت نمیکند و رابطه آن با صاحب اثر و احساسِ او رابطه خاصی است که تحلیل آن در اینجا ممکن نیست، در واقع احساسی که اثر هنری بیان میکند، مانند معنی یک استعاره است. هنرمند در گفتگوهای خود از احساس یک اثر هنری یا احساس هنری در یک اثر هنری صحبت میکند نه از احساسی که این اثر در نظر دارد و درست هم بگوییم یک اثر هنری چیزی شبیه به رؤیت مستقیم نیروی حیات، عاطفه و واقعیت ذهنی است.
وظیفه اول هنرمند عینی کردن اثر هنری است بهنحوی که بتوانیم دربارهاش بیندیشیم و آن را درک کنیم، به فضلیت در آوردن تجربه درونی و تفکر درونی توسط یک اثر تفکری و استدلالی در هنر، ممکن نیست، زیرا که صورتهای آن با صورتهای زبان و مشتقات آن با زبان سمبولیک قیاسناپذیر است. هنر، ادراک و هوش خودآگاهی و جهان آگاهی، عواطف و حالات است که چون کلمات قادر به ارائه تصاویر روشنی از آنها نیستند اغلب غیر تعلقی جلوه میکنند و یا پنداشته میشوند. لیکن مقدمهای که تلویحاً در این معنا استمرار دارد آن است که هرچه را که زبان نتواند بیان کند، بیصورت و غیرعقلی و تعقلی بودنش آشکار است. این عقیده به گمان این قلم رواست و به عقیده آگاه، احساس غیر تعقلی نیست، فقط صورتهای منطقی آن آگاهانه است. و آن، با ساحت گفتگو در هر اجتماع متفاوت است.
صورتها در هنر چنان پویاست که همه هنرها شبیهاند به یک معنا و هر هنر، نمادی طبیعی دارد از تفکری که در پس آن است و ما، قادریم از طریق آثار تجسمی و دیگر زمینههای هنری یا بهصورت دراماتیک آن بفهمیم که نیروی تفکر و خلاقیت، چگونه معنایی است و در اینجا، به مسئله اهمیت خلاقیت در هنر میرسیم، چرا که هنر چنانچه در مصر و یونان و اروپای مسیح و حتی گوتیک گفتهاند، بازتاب یک ذهنیت صرف نیست و تا به آن حد جدی است که پیشاهنگ پیشرفتها در جوامع هنر است. غارنشینان و عهد قدیم را هم کنار میگذاریم که هنر آنها، تنها چیزی است که دربارهشان میدانیم.
ممکن است فرهنگ را یا پیشرفت اقتصادی را، یا سازمانهای فرهنگی را، یا غلبه تدریجی تعقل و مهار علمی طبیعت را در مقابل تخیلها یا تفکری هنرمندانه، همانند بدانیم. ولی، هنر علم نیست، هنر فلسفه هم نیست، نه علم است و نه فلسفه، نه دین است، نه اخلاق است و حتی برخلاف عقیده اغلب منتقدان، هنر انتقاد اجتماعی هم نیست. هنر، هرچه هست، سهم مهمی در فرهنگ ملل دارد. هنر، به تخیّل، صورت میبخشد و بعضی از هنرمندان و روشنفکران هیچگاه از معنای آن بهعنوان منشاء تمام اعتقادات اندیشهای حرف و سخن نگفتهاند. بلکه، آن را منشأ تمام بینشها و اعتقادات صحیح دانستهاند. شاید هم به عبارتی، تخیّل قدیمیترین و حتی قدیمیتر از خرد استدلالی باشد و صفت ذهنی داشته باشد و آن فقط به انسان اختصاص دارد. امّا تخیل، احتمالاً منشاء مشترک رؤیا، خرد، دین و تمام مشاهدههای کلی حقیقی است. تخیّل، قدرت ابتدایی و اولیه انسان است که از آن، هنرها بهوجود آمده است و خود، به نوبه خود و بطور مستقیم از دستاوردهای این هنر، سخنها گفته است. شاید، جایی در دوره آغاز تکامل بشر، این ادراک شگفت ذهنی پیدایی یافت و وسیلهای برای برقراری ارتباط ذهنی میان همه انسانها شد. لیکن، ارتباط فقط نه یک امکان و شاید حتی نه اولین وظیفه زبان هنر است. بلکه، اولین کاری که زبان هنر میکند این است که آنچه را که در آشفتگیهای شکوفایی وجود دارد، ادارک و احساس میکند و آنها را به واحدهای دیگر و به گروههای تازه و رویدادهای پیاپی یعنی ارتباطهای عاطفی و ارتباطهای معلول باز میگرداند و تجزیه میکند. همه این الگوها توسط هنر بر روی ذهنیت ما تجربه میشوند و نقش میبندند. و ما بر حسب شیئی بودن بر روابط آنها فکر میکنیم و حرف میزنیم. لیکن، فرایند تجزیه و تجربههای حسی و ادراکهای هنری فرد بگونههای فوق درکپذیر است که ساحتِ معنایی برای حفظ و پذیرش آن مقدور میگردد. ساختن واقعیت در هنر یک فرایند است، و زبانی خاص است یک ابزار ذهنی است و یک جهش فکری است و یک اندیشه ناب است و یک فرض استدلالی است که فرایند تخیل است و ضمناً سرپرستی متقابل همه قوههای قابل رشد را هم بهعهده دارد.
آنچه نمادگرایی و سمبولیزم استدلالی یعنی زبان استفاده در هنر نامیده میشود برای آگاه کردن ما از اشیاء اطراف است و درکی است که از اشیاء اطراف انجام میدهیم و هنر برای آگاه کردن ما از واقعیت ذهنی است و احساسی است برای درک عاطفه.
هرگاه از واقعیتهای ذهنی سخن میگوییم، مراد همان واقعیت تفکر است. هنر، به تجربههای درونی میپردازد و به آنصورت میبخشد و بدینگونه آن را قابل درک و ادراکپذیر میکند و تنها راه تصّور واقعی جنبش و جوششی است که سیلان عاطفه است و همه حسهای مستقیم از ادراک زندگی انسان را از بیان هنری منفک و تجزیه میکند و بالاتر از یک سطح عادی نمیتوان درباره عواطف هنرمند استدلالی را قائل شد. ولی، معالوصف میتوان آنها را فی نفسه شناخت. یعنی همان عینی کردن و به عموم شناساندن عواطف که لزوماً در پی هم و بیصورت هم نیستند. بلکه صورتهایی هستند که تجریدی و تجربههای ذهنی و تا حدی بازنمایی نمادین و انتزاعی شدهاند که میتوانیم برای این صورتها تصور و تخیل هنرمندانهای احساس و ادراکی طبیعی قائل باشیم. و خودشناسی یعنی داشتن گستره معنی نیز درباره همه مراحل حیات و ذهن که از تخیّل هنری سرچشمه میگیرد، همان مسئله ارزششناسی در هنر است.
هنرها عموماً بر روی زندگی انسانها، ژرفتر از سطح تعقلی آن اثر میگذارد و در واقع هنر تجربههای عاطفی اثرهای بیرونی است و در هر نسل، هنرمند دارای سبکهای خاص خود است. یک نسل میلرزد، سرخ میشود و ضعف میکند، نسل دیگر با طمطراق راه میرود و باز بیتفاوت است و در هر صورت هنر بیانگر واقعیتهای هر نسل است.
از طرفی همین نسل در استمرار زندگی خود در نسلی دیگر یک شبه همان اندیشه است که برابر با معنای ذهنی اوست و چگونه میشود این را پذیرفت که خلقت اندیشه و هنرمند با تمام ناتواناییهای خود جدا از یک پرتگاه ذهنی واقع نشده باشد؟ این همان سئوالی است که در برابر پرده نقاشی هستی همواره برمخاطب خویش نگاه عاطفی دارد و میپندارد که شب توفانی یک اندیشه، با خلق یک اثر بهظاهر حسی چنان جهشی دارد که به فجری دائمی رسیده باشد و انسان با گذشت از عبور سالیان عمر و تبدیل نسل به تکاملهای تدریجی خویش آنگونه سیلی به رخساره خود میزند که شب را تا صبح پایبند بیداری باشد و هراسش از بیداری او صورت پذیرد.
این هراس کی و چگونه به اعماق روح هنرمندانهای رسوخ میکند و چگونه یک اثر هنری را برای همیشه و در سالیان سال زنده نگه میدارد؟! قالب، معنا، اندیشه، انسان، شکل، رنگ، فرم و همه اجزاء یک اندیشه هنرمندانه چگونه در تاریخ بشریت شکلپذیری دارد و چگونه همه انسانها با برقراری یک تعادل در هستی خود، هنرمند را باوری دائمی خواهند داشت؟!
شاید شکستن حرف یک انسان برای انسانی دیگر باوری خطیر داشته باشد، شاید بارش برفی برفراز کرانهای سخت و یا تابش نوری به شفافیت پنجرهای، حضور انسان را گفته باشد. پس، چگونه میشود یک اثر را از غیر اثر بازشناخت؟ هوشیاری، استدلال، مقاومت و ایستادگی در برابر آنچه را که به نفی یک اندیشه انجامیده است چگونه میتوان در یک اثر هنری گنجاند؟! شاید قرار گرفتن در خیل دشمنان و در مقطعی از تاریخ که بیانگر اندیشه هنرمندانهای باشد میتواند ستایشگر روحی باشد که قابلیت ارائه یک اثر هنری را در خویش پرورش داده است!؟
در عاطفه واقعی با چگونه بودن میتوان انسان هنرمند شد، این حرفها غیرصمیمی نیستند، اینها به مقدار زیادی همان دردها و همان ناخودآگاهیها و همان ضمیرهای روشن هنرمندانهای هستند که آمدهاند، زیر تأثیر هستی و علل اجتماعی و با علتهای مختلف اجتماعی آمدهاند تا بگویند که آثار هنری هیچگاه در سیر زمان نخواهند مرد.
آمدهاند، لیکن نه با پای خویش، و بهوسیله هنرمندان و معمولاً نه عامهپسند، آمدهاند تا بگویند، لیکن نه با زبان خویش که به تصویر شکل هستی و به این علت برانگیختن مردم است و یا با داستانهایی که عواطف مردم است. آمدهاند، تا گفتن تاریخ را و گفتن انسان را و گفتن درد را نوشته باشند.
تأثیر هر اثر هنری بر روی زندگی هر دوره انسانی، بیان نمادهای انسانهای دیگر و نمایانگر این حقیقت است که چگونه یک دوره جوشش هنری به پیشرفت فرهنگی در اجتماع و ملل میانجامد و راه تازهای را برای حس کردن معنی و عواطف ایجاد میکند و هر دورهاش آغاز یک نهضت فکری است. و آغاز هر عصر هنری است و هر دورهاش اثر قابل توجه دیگری را در پی دارد و نادیده گرفتن ارزش هنری آن، نادیده گرفتن ارزش احساسهای انسانی است و در بسیاری از مردم قوت این عقیده که ارزش و شناخت ارزش در هنر و هنرمند چیزی نیست جز یک هیجان بیشکل و کاملاً اورگانیک و چنان زیاد است که در نظر آنها ارزشهای هنری توسعه و دامنه مییابد و کیفیت آن عجیب نیست، این گمان که معنی اساسی هنر در شخصیت هنرمند نهفته باشد، امری الزامی و قاعدهپذیر نیز هست.
هنر وظیفهای اساسی دارد و برد آن نه آنقدر است که به پیشرفت فرهنگ بانجامد و به تحکیم آن نیز کمک کند و این وظیفه که معکوس و مکمل عینی کردن احساس یا به کلام دیگر نیروی فائق در آفرینش هنری است و ارزش حس ژرفنگری در مواجهه با دیدن، شنیدن و خواندن است و خواندن آثار برابری میشمرد و این یعنی بازآفرینی آنچه که چشم هنرمند دیده است و با جذب مناظر، اصوات، حرکات و رویدادهای عادی با چشم دل که به جهان اهمیت بیان و اهمیت عاطفه میدهد و آنگاه به یک قطعه از تخیل هنرمند تبدیل میشود و درصورت خیال هنرمند است که به آن قوّت حیات هنری دمیده میشود و نتیجه آن باور کردن واقعیتهای همان معنایی است که بهصورت هنری آفریده شده است و خلق اثر در واقع با خود به همراه آوردن معنایی است که شکل بیرونیاش را از طبیعت گرفته اما از صافی ذهن هنرمند عبور کرده است.
و در این صورت، ارزش هنری، دریافت احساسی است که جامعه آن را نادیده گرفته باشد و هنرمند را تسلیم عواطف بیشکل کند و این عامل بزرگی از خرد است که مورد استفاده جویندگان حقیقت و نه عوامفریبان قرار گرفته است. سهراب هادی