سرویس تجسمی هنرآنلاین : به بهانه برگزاری سومین نمایشگاه سپهر بختیار در گالری "شیرین" و دغدغههای او که از جنس فضایی است که امروز بر ما و آثار هنری بشر میرود، گفتوگویی داشتیم با این هنرمند که در بیانیه آخرین نمایشگاهش نوشته بود: ""هترا" خلق نابودی، حس ویرانی و تخریب. گویی سرهای سفالین بریدهشده تجربه انهدام و نابودی را در نهاد خود پنهان داشته باشند؛ گویی این سرها بقایای شهری تاریخی هستند که صرفاً از دل خاک بیرون کشیدمشان ...
آدمی اشیاء، فضا و ابنیه را ویران میکند چه از سر بیزاری و تنفر چه از آنسو که آنها را باارزشتر از آن میبیند که به دست دشمنانش افتد. آنچه داعش در هترا و طالبان در بامیان کرد و آن شکوهی که در برابر چشمان بیننده با خاک یکسان شد گواهی بر بیارزشی نبود؛ آنها حذف میکنند تا با نوعی ناگزیری در برابر گذشته پاسخ دهند. سیاست زمین سوخته یا تخریب یک استراتژی، حذفی است برای از میان بردن امکانات و دسترسیهایی که میتواند مورداستفاده دیگری (دشمن) قرار گیرد. گویی ما در برابر تاریخمان از سیاست زمین سوخته استفاده میکنیم. موضوعات و مفاهیمی که با ساختنشان در پی تخریب آنها هستم از جنس همین ترسهایی است که فرد را اجباراً به خودویرانگری میکشاند.
اشک و خون جاری از مجسمههایم دردهای زرینی است که از پی اینهمه ویرانی و خشونت بهجامانده و هیچ دینامیت، پتک، کلنگ و شلیک مستقیمی قادر به حذف آن نیست."
آقای بختیار، چند نمایشگاه تاکنون برگزار کردهاید؟
تاکنون هفت نمایشگاه انفرادی و بیش از ٢٥ نمایشگاه گروهی در داخل و خارج از ایران داشتهام.
از چه زمانی با توجه به اینکه رشته تحصیلیتان گرافیک بوده است وارد کار حجم شدید؟
ابتدا نقاشی را زیر نظر استاد تاها بهبهانی از سال ١٣٧٨ شروع کردم، فکر میکنم سال 1384 یا 1385 بود که زیر نظر استاد مهین تابان شروع به کار حجم کردم چند سال بعد استاد پرویز تناولی دورههای کوتاهی برگزار کردند که در آن دورهها به آموزش برنز ریزی میپرداختند، در آن دورهها شرکت کردم و با دوستانی که در آن دوره بودن تشکیل گروهی به نام "کالب" را دادیم که ترجمه همان کلمه غالب عربی به فارسی بود. با آن گروه ٤ نمایشگاه حجم داشتم و در چند نمایشگاه حجم دیگر هم خارج از آن گروه شرکت کردم تا سال ١٣٩٠ که اولین نمایش انفرادی مجسمه را در گالری "شیرین" برگزار کردم.
چه دغدغه یا مشغولیت ذهنیای شما را به کار حجم کشاند؟ فکر میکنم یکجور نیاز درونی بود که من را به این سمت کشاند؛ وقتی نقاشی کردن را نزد استاد تاها بهبهانی شروع کردم به این خاطر بود که دوست داشتم یک جوری وارد دنیای درونم شوم و میدانستم که استاد بهبهانی کسی است که میتواند معرفت درست دیدن را به من بیاموزد و من را با آنچه در پیش بودم آشنا کند، رفتهرفته شاگردی پیش ایشان خیلی چیزها به من آموخت و درهای جدیدی را در زندگی برای من باز کرد که یکی از آنها مجسمهسازی بود.
نخستین نمایشگاه حجم شما در گالری شیرین با عنوان "... و خدا گریست ..."برگزار شد؛ چه دغدغهای را در آن نمایشگاه دنبال میکردید؟
آن مجموعه به دنیای مردسالارانه و دنیای تکقطبی میپرداخت. در آن مجموعه ٢٢ سردیس با چشمان بسته و شاخهای مختلف بر روی دیوار نسب شده بود شاخهایی که سنبل قدرت و عظمت و وقار آدمی بود و سرهایی که نشان از دیباچه قدرت و شکار داشت.
و دومین نمایشگاه چطور؟
دومین مجموعه مجسمهای که به نمایش گذاشتم، عنوانش "خلأ" بود که از ١٨ اثر تشکیل شده بود. کالبدهای خالی بودند از اسطورههایی که دیگر زنده نیستند، اسطورههایی ایرانی که قبل از ما و با ما زیستن و حالا کالبد خالیشان برای ما باقیمانده میراثی که دیگر فقط به درد تماشا در موزه میخورد زیرا این تنپوشها دیگر اندازه کسی نیستند یا بهتره که بگویم که کسی اندازه این تنپوشها نیست که بخواهد این جامهها را بر تن کند، زنان این سرزمین اغلب اسطوره زاییدند و خودشان هم بر سر زا رفتهاند.
متریال مجسمهها در این دو نمایشگاه چه بود؟
در مجموعه اول سردیسها از رزین بود که شاخهایی با متریالهای مختلف ازجمله برنج و برنز و نقره به آنها اضافه شده بود. در مجموعه دوم با پرسلین (پرسلان) کار کردم که پروسه کاریش شبیه سرامیک است و مثل سرامیک لعاب میخورد و در کوره پخته میشود.
خب برسیم به نمایشگاه آخر، از "هترا" بگویید و دغدغه از بین رفتن آثار هنری که ذهن شما را درگیر خودش کرد. نیستی، انهدام و از بین رفتنی که گاهی نشان از دست رفتن ارزشی است و گاه نشان از اتفاقاتی که پیرامون آن آثار در حال وقوع است. چه شد که از "هترا"به این سردیسها رسیدید؟
اگر به کارهای این سه مجموعه اخیر بازگردیم، متوجه این نیستی میشویم. نیستیای که بهطور ناخودآگاه در کارهایم بهوجود آمدند؛ نیستی و مرگ یک حقیقت انکارناپذیر است اما انهدام و از بین بردنی که آدمی در آن دست دارد، فاجعه است. تفکری که باعث از بین بردن و نابودی میراث و هنر تمدن گذشته میشود یا باعث از میان برداشتن دیگرانی که مثل ما نمیاندیشند. اتفاقی که در هترا و بامیان افتاد براثر همین تفکر افراطی انسان امروز بود. همیشه ما در تاریخ شاهد اینچنین تفکرات رادیکال و زیاده خواهانهای بودهایم و این چیز جدیدی نیست. درواقع من در مجموعه آخر درگیر به تصویر کشیدن این تفکر بودم، یکجور رویارویی بین عقلانیت و افسون و زیادهخواهیهای انسان، عقلانیتی که با قضاوت تاریخ به چگونگی آن میرسیم و افسونی که از بهوجود آمدن خرافات و تحریف دین برای اهداف سیاسی و زیادهخواهی، عدهای را دستآویز اهداف خود میکند؛ که اتفاقات هترا بر صدر خبرها قرار گرفت و باعث انتخاب این اسم برای مجموعه آخرم شد چراکه هترا را نمودی از این نوع تفکرات دیدم.
در انتهای نمایشگاه شما در گالری "شیرین"، پالمیرا نیز به خطر افتاد و خبرش در رسانهها منتشر شد؛ آیا اعتقاد دارید که هنرمند باید راوی و قصهپرداز باشد و تأثیراتی را که از اتفاقات پیرامونش در جهان میگیرد در هنرش بازتاب دهد؟
من فکر نمیکنم هنرمند باید قصهپردازی کند یا اینکه قاصد خبرهای خوب یا بد باشد؛ درواقع هنرمند، مدیومی است برای خلق آنچه از نگاه عموم پنهان میماند آنچه خلق میشود، هنر است نه یک خبر؛ این چیزی است که فرد را تبدیل به هنرمند میکند در غیر این صورت یک هنرمند با یک خبرنگار دیگر فرقی ندارد. بههرحال من فکر میکنم نمیتوان گفت هنرمند چه کند یا چه نکند؛ اما در اتمسفری که ما نفس میکشیم با موج عظیمی از اخبار و رویدادهای جهان خواسته یا ناخواسته هر کسی تحت تأثیر این اتفاقات قرار میگیرد و نمود اینها را میتوان در کار هنرمند دید.
و در مورد شما چطور؟ به نظر میرسد شما از آن گروهی هستید که در قبال اتفاقاتی که در جهان رخ میدهد، بیتفاوت نیستید. آنهایی که آثاری را از زمانه خود میآفرینند تا رویدادهای این عصر نیز در خاطره تاریخی مردم جهان با مدیومهای مختلف باقی بماند، همانطور که از گذشتگان آثاری در اختیار ما قرار دارد.
در مورد کارهای من، فکر میکنم این موضوع با برنامهریزی قبلی پیش نمیرود؛ بهعنوانمثال در مورد مجموعه "هترا" یا حتی مجموعه "خلأ" یا مجموعه "... و خدا گریست ..."هیچ برنامه از پیش تعیینشدهای وجود نداشت فقط ناخودآگاهی را به تصویر کشیدم که از اتفاقات و گذشته من سرچشمه گرفته بود؛ آنچه در پیرامون خود دیدم یا حقیقتی که آن را نفس کشیدم. درمجموع هیچوقت با برنامهریزی یا عنوان خاصی شروع به کار نکردم همیشه بعد از پایان کار نگاهی کردم به آنچه پدید آماده و سعی بر این داشتم که بیانیهای متناسب با ناخودآگاه خودم و آنچه به تصویر کشیده شده بنویسم حالا اینکه چقدر در کارم موفق بودم یا نه قضاوتی است که به عهده مخاطب میگذارم.
در نمایشگاه "هترا" چند اثر به نمایش درآمد؟
١٣ سردیس سرامیکی بهعلاوه ٣ اثر که در سالن دیگری بود که ادامه و شروعی بود برای مجموعه آیندهام.
ازنظر خودتان، مخاطبین با دغدغه شما ارتباط برقرار کردند؟
بههرحال هرکسی با اثر هنری روبهرو میشود آزادانه میتواند برداشت خودش را از آن اثر داشته باشد و آنچه هنرمند میسازد دستورالعملی برای آنچه میاندیشد نیست که بخواهد مخاطب خود را در چهارچوبی قرار دهد تا آنگونه که خودخواسته دیگران هم بی اندیشند و این آزادی از ذات هنر نشأت میگیرد.
از تجربه کار با گالری "شیرین" هم بگویید، بههرحال سه نمایشگاه با این گالری پشت سر گذاشتهاید.
آشنایی من با خانم شیرین پرتوی برمیگردد به زمانی که هر دو شاگرد استاد بهبهانی بودیم یعنی آخرهای دهه ٧٠ و از سال ١٣٩٠ شروع به همکاری کردیم و مسلماً تجربه کاری خوبی در این مدت باهم داشتهایم و برایشان آرزوی موفقیت دارم. این گالری جسارتی دارد که دیگران برای انجام دادن آنها دائم در حال چرتکه انداختن و حسابوکتاب ذهنی هستند. منظورم صرفاً ماجراهای مالی نیست. من از این موضوع خوشم میآید که این گالری دغدغه هنر را دارد و برای خودش مهم است که ببیند راه بهتری هم هست که بشود رفت یا کاری که در حال انجام است، بسته به شرایط، بهترین خود محسوب میشود.
گفتنی است، گالری "شیرین" در حال حاضر میزبان دو نمایشگاه "شفاف-رؤیت ناپذیر" چیدمانی از لیلی و نمایشگاه "من این بار شکار آسانی خواهم بود" از نسرین ملکثابت است. این نمایشگاهها تا ۳ تیر ادامه خواهند داشت و علاقهمندان میتوانند همهروزه غیر از دوشنبهها از ساعت ۱۱ تا ۷ باز به نشانی خیابان کریمخان زند، خیابان سنایی، کوچه 13، شماره 5 مراجعه کنند و یا برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره 88343969 تماس حاصل نمایند.
فرین روحانیان