سرویس تجسمی هنرآنلاین : مصطفی دمیرچی از ۱۰ سال پیش تاکنون آثار خود را به نمایش نگذاشته است و شاید نمایش آثار او پس از این مدت زمان بهترین بهانه باشد تا با او به گفتگو بنشینیم و درباره نقاشی، مجموعه "آفرینش حوا" که این روزها در گالری شیرین به نمایش گذاشته، اقتصاد هنر و بسیاری چیزهای دیگر صحبت کنیم.
بین فعالیتهای قبلی شما با نمایشگاه کنونی شما از نظر زمانی فاصله بسیاری افتاده است. به همین دلیل بد نیست کمی به گذشته بازگردیم و درباره فعالیتهای پیشین شما صحبت کنیم.
من هم مثل بسیاری از دوستان زمانی وارد هنرستان شدم که همه اعتقاد داشتند هنرستان جای دانشآموزان درسخوان نیست. من با اینکه بسیار درسخوان بودم با اصرار بسیار وارد هنرستان شدم. آن زمان هنرستان سوره تازه کار خود را آغاز کرده بود، من به این هنرستان رفتم از شانس خوبم معلممان آن دوره هنرستان از میان بهترین هنرمندان هنرهای تجسمی بودند افرادی مانند ساعد فارسی، رضا هدایت، آقای آریانی و... از جمله این استادان بودند. کار با این گروه موجب شد جریان متفاوتی در ذهن همه ما ساخته شود زیرا ما در هفته به اندازه یک ترم دانشگاه کار میکردیم. من سال چهارم بودم که در مسابقه هنرستان مقام آوردم و پس از آن کنکور دادم و در دانشگاه سوره با همان استادان کار را ادامه دادم. در دانشگاه من گرافیک خواندم و به نظرم یکی از بزرگترین ضعفهای آموزش گرافیک در ایران آن است که طراحی به درستی و به عنوان یک واحد درسی مستقل به دانشجویان این رشته آموزش داده نمیشود و گرافیک ما از این موضوع رنج میبرد. پس از پایان تحصیل در دانشگاه بود که در دوسالانه نقاشی شرکت کردم. پذیرفته شدن اثرم در این بینال و کسب رتبه در آن بسیار مرا خوشحال کرد با این حال این موضوع که پس از آن دیگر هیچکس خبری از من نگرفت بسیار ناامیدکننده بود. از سوی دیگر من در آن زمان حضور در فضای نمایشگاهی را رزومهای برای خودم نمیدانستم و چون حراجها هنوز وجود نداشتند و کسی در آرتفرها شرکت نمیکرد، نمیتوانستم منتظر باشم تا شرایط زندگیام از این راه به جریان افتد. ضمن اینکه من گرافیک خوانده بودم و مشتریان خوبی در زمینه گرافیک و دیزاین داشتم، به همین دلیل سعی کردم خلاقیتم را نگه دارم و تنها برای خودم نقاشی کردم. تا اینکه به شرایط امروز رسیدم و پس از یک دوره مطالعه و کار مداوم تصمیم گرفتم باز هم نمایشگاه داشته باشم.
در ۱۰ سال گذشتهای که از فضای نمایشگاهی دور بودید در زمینه نقاشی چه میکردید؟
من تمام این ۱۰ سال گذشته کار میکردم و نمایشگاه هم در خارج از ایران داشتم و در داخل ایران نیز آثارم را به شکل خصوصی به فروش میرساندم، آثاری که در این نمایشگاه وجود دارد نیز همه متعلق به یک مجموعه نیست و بعضی از آنها بسیار قدیمیتر است چون دوست داشتم روند کاریام و آثار ابتدایی تکنیکم دیده شود. اما اینکه نمایشگاه نداشتم به این دلیل بود که فضایش را احساس نمیکردم و برای این کار به دنبال یک گالری واقعی بودم زیرا گالری خوب است که میتواند بازار را برای هنرمندش تعریف کند و هنرمند را نسبت به شرایط کاری و فروش مطمئن کند.
اما چه شد که رسیدید به "آفرینش حوا" و نمایشگاهی که با این نگاه و حال و هوا شکل گرفت؟
نمیتوانم کتمان کنم که آدم جسوری هستم و همیشه دوست داشتم آن چیزی را بگویم یا بکشم که به آن اعتقاد دارم. روند تحول در نگارگری نزدیک ۱۵۰ سال است در ایران شروع شده و با گذر تاریخ تغییر کرده است. من این موضوع را امروز و با دیدگاه خودم دوباره تعریف کردم. چه به لحاظ کمپوزیسیون که در نگارگری ما وجود دارد چه به لحاظ ساختار و ارائه خطوط. در واقع من ضمن حفظ حرکات دوار همان رنگگذاری را ادامه دادم. البته من خودم چنین چیزی را درباره کارم از ابتدا نگفتهام و بزرگانی که این مجموعه را دیدهاند چنین نظری درباره کار من دارند. به نظر من هنر نگارگری ما یک دوره داشت که مایه افتخار همه ما بود اما امروز روی دیوار هیچ خانواده ایرانی پیدا نمیشود؛ با این حال نگارگری ما نیاز به تغییر داشت. البته منظور من این نیست که این تغییر را من شخصا انجام دادهام اما سعی کردهام به نوبه خودم مخاطب این تغییر را در کارهایم حس کند. مثلا در نگارگری کمپوزیسیون از جزء به کل حرکت میکند و من به شکل شاخصتری برخورد کردم به علاوه ابعادی را برای آثارم انتخاب کردم که حتما این جزئیات دیده شود. همچنین تاکید داشتم که جسارت خطوط ایرانی حتما در این آثار وجود داشته باشد هرچند در مواقعی از اینکه کارم به آبستره نزدیک شود نترسیدم. من به این موضوع نیز توجه دارم که هنرمند باید بازار را بشناسد و بداند چه بخش از بازار دارای خلاء است و حضور او میتواند آن بخش را پر کند. در ۱۰ سال گذشته من هر روز بازار هنر ایران را رصد کردم و خوشحال شدم که روند روبه رشد مارکت هنر را دیدم. البته هنوز هم معتقدم که تنها چند گالری حرفهای وجود دارد که برای خود و هنرمندانش برنامه مشخص دارد. این موضوع هنرمند را ترغیب میکند که با آنها کار کرده و سرمایهگذاری کند.
نکته مهم این است که مت چنین نگاهی را نداریم و من هم معتقدم که کار شما نوعی نگارگری مدرن است. با این حال آثار شما چندان متکی برفیگور نیست زیرا ما در نگارگری ایرانی با خطوط مشخص و روایی مواجهیم و هیچگاه به انتزاع نمیرویم. چه شد که شما همان خطوط را در ابعادی بزرگ ارائه و آنها را آبستره کردید؟
به نظر من درباره تفاوت نگاه هنرمند امروز با هنرمندان گذشته باید به موضوع سرعت توجه کرد. زندگی امروز ما ناخودآگاه از سرعت بیشتری نسبت به زندگی یک هنرمند دوران قاجار برخوردار است به همین دلیل باید به شرایط واقعی زندگی توجه و زمان را درک کرد. هنرمند امروز به اندازه هنرمندان دوران گذشته حتی زمان برای زندگی کردن نیز ندارد و همه ابعاد زندگی ما نسبت به آنان متفاوت شده است. اگر من شبیه آن هنرمندان کار کنم شما باید به من ایراد بگیرید. این آثار بیان دوبارهای از نگارگری به تاریخ امروز است. اینکه یک خط رها شده است وقتی بد است که شما ضعف را در آن ببینید. وقتی من میتوانم یک خط را رها کنم نیازی نیست که یک بیان خاص را دوباره و دوباره تکرار کنم.
چه شد که این متریال خاص را برای کارتان انتخاب کردید؟
متریالی که من استفاده کردم خودش نیاز به اختراع ندارد و من تنها نوع استفاده از آن را کشف کردم. ما امروز درباره تاثیر انرژی و احساسات صحبت میکنیم و من نیازی ندارم که از یک رنگ قرمز یا زرد استفاده کنم تا موضوع خاصی را بیان کنم؛ وقتی من میگویم از قهوه به عنوان رنگ استفاده کردم همه شعف موجود در این متریال در آن را مد نظر دارم. ضمن اینکه سابقه استفاده از چای و قهوه در نگارگری ما وجود داشته است و من حالا چیزهای بیشتری از این دست در اختیار دارم که از همه آنها استفاده کردهام. این ۱۰ سال به من این فرصت را داد که رنگ خطوط ام را پیدا کنم.
پس اساسا این رنگها را انتخاب کردی و آنها را همیشه همراه دارید.
این رنگها آن شکل از سیالیت را که میخواستم از من نمیگرفت و آن شفافیت و صداقتی که من نیاز داشتم در خطوط داشته باشم در رنگهای دیگری که بارها از آنها استفاده کردهام وجود نداشت و این تکنیک جدید به من اجازه داد که به نمایش آثارم فکر کنم.
چه شد که موضوعی مانند آفرینش حوا را انتخاب کردید؟ الان دورانی است که چنین روایتگریهایی را در عرصه هنر نداریم، آیا میخواستید داستانی داشته باشید که نه در یک تابلو که در یک مجموعه به نمایش گذاشته شود.
آفرینش حوا روایت قدرت زایش حوا و پس از آن خلقت هر روزه عالم است؛ اما نوع روایت برای من بسیار متفاوت بود. در دورانی ما با شاهنامه و حافظ درگیر بودیم اما امروز منتظر اتفاقات سریع با بیانی نافذ هستیم. تصور من این است که اثر هنری نباید زمان داشته باشد و ۴۰۰ سال بعد هم زمان خاصی برای آن متصور نباشند. حوا برای من جالبتر بود زیرا او کسی بود که زودتر میوه ممنوعه را خورد هرچند برای من این میوه بیشتر به معنای کشف و شهود است و همه ما اگر در زندگیمان زودتر این میوه را بخوریم زودتر این کشف و شهود را تجربه خواهیم کرد. برای من بسیار جالب بود که بسیاری از کسانی که به نماشگاه میآمدند نسبت به آنچه من میخواستم بگویم درک متقابل داشتند و متوجه منظور من شده بودند.
فکر نمیکنید که نام نمایشگاه به آنها کمک کرده بود؟ کارهای شما بدون عنوان است و تحت یک مجموعه ارائه شده است. شاید آن آمیزشهایی که در تابلوهای بزرگتان وجود دارد یا اینکه در بعضی کارهای کوچک هویت فیگور مشخص نیست، میتواند به مخاطب کمک کند که بیان شما از یک اسطوره یا روایت باستانی را درک کند.
من چیزی را سانسور نکردم و در محدودیت هم قرار نگرفتم. چیزهایی وجود دارد که در فرهنگ و اخلاقیات ما نیست با این حال من آنها را رعایت نکردم چون آنها در وجود همه ما هست. وقتی میگویند نمایشگاه متعلق به یک ایرانی است انتظارات بسیاری از او وجود دارد. حتی از یک انسان شرقی انتظار عمق بیان یا حداقل نوعی عرفان حداقلی را دارند. من بسیار به این موضوع توجه کردم که بیانم از حوزه هنر و معنویت هنر خارج نشود و درگیر زمان نباشد و با مخطبانم هرچند متفاوت ارتباط برقرار کند.
آفرینش حوا در ادیان مختلف با روایتهای متفاوتی بیان شده است. شما در خلق این مجموعه روایت خاصی را در نظر داشتید یا اساسا روایت خودتان از این داستان را بیان کردهاید؟
در همه ادیان روایتهای بسیار و البته متفاوتی از داستان آفرینش حوا وجود دارد. نگاه من به این موضوع براساس زمان نیست؛ روایت معناست و بازگشتی به زمان حال است. چیزی که ما همیشه فراموش میکنیم زمان حال است باور نمیکنیم که در زمان حال هم مثلا میتوان مثل زمان حافظ عاشق شد یا ایمان داشت. ما همیشه در فرهنگمان ملزم شدهایم که خودشناسی داشته باشیم اما سرعت زمان معاصر نمیگذارد ما چنین رویکردی داشته باشیم. منظور من از حوا همه ما هستیم.
چیزی که این مجموعه در خود دارد این است که سعی کرده روایت خود را در ابعاد بزرگی که ما قبلا در سنت نقاشی ایرانی نداشتهایم تعریف کند. انتخاب این ابعاد در کنار استفاده از تکنیکهای نقاشی ایرانی در این مجموعه چگونه بود؟
این اتفاق برای من چندان عجیب نبوده است. این موضوع دقیقا به ریشه نگارگری باز میگردد. شما همیشه عادت کردهاید که خطوط در نگارگری مثلا در ۳ سانتیمتر تمام شود. من دوست نداشتم همه چیز به قطع A۴ خلاصه شود. من تاکید داشتم به اینکه این اتفاق بزرگنمایی شود و میخواهم در نمایشگاه بعدی این تعریف جسورانه را ادامه دهم.
در کار شما میتوان نگارگری و نقاشی ایرانی را دید اما میتوان انیمیشنهای امروز را هم دید یا در هیولاوارگی درون تابلو "آواتار" را شناخت یا در حوایی که در برزخی سرگردان است یک شخصیت عجیب که بیشتر در انیمیشنها دیده میشد را بازشناسی کرد. نظر خود شما درباره این موضوع چیست؟
موضوعی که شما اکنون به آن اشاره میکنید به نظر من اصلا موضوع بدی نیست زیرا به نظر من همه چیزهایی که شما به آن اشاره کردید از افسانهها ریشه میگیرد و شما افسانهها را در کارهای من به وضوح میبینید، حتی با افسانههایی مواجه میشوید که تا به حال نشنیدهاید. من سعی کردهام افسانههای فرهنگ و زندگی خودم و آنچه با آنها بزرگ شدهام را نگه دارم و به نظرم شبیه انیمیشن شدن اصلا بد نیست. اینکه شما شناخت دوبارهای نسبت به یک انسان داشته باشید اتفاقا خوبی هم هست. شما میتوانید یک دست از چشم یا کل فیگور انسان را از ابتدا ببینید اما آن انسان باید بتواند راه برود. اغراقهایی که در آثار فیگوراتیو در چند وقت گذشته دیدهام به من نشان میداد که آن آدم درون تابلو نمیتواند برخیزد و راه بروند. شما باید اساس کار را درست انجام داده، حس خطوط را درک کنید و بعد سراغ کار به این شکل بروید. انیمیشنهایی که شما مثال میزنید متعلق به آدمهای بزرگی هستند که از ما بسیار جسورتر هستند در حالی که ما سابقه، افسانه و انگیزه لازم برای خلق چنین آثاری را نیز داریم اما اینکه امروز هنرمندی جسارت به خرج نمیدهد به این دلیل است که پشتوانه قدرتمندی ندارد.
بخش دیگری که در آثار شما دیده میشود دکوراتیو بودن آنهاست. این موضوع از سابقه گرافیست بودن شما ریشه میگیرد؟
به هر حال من مدت زیادی روی طراحی داخلی لاکچری کار کردهام. هنگام کار در این فضا آثار کمی پیدا میکردم که مناسب نصب روی دیوار باشد. یا اثری پیدا نمیکردم که اگر در یک هتل یا سازمان بزرگ نصب شود بتواند با قدرت یک توریست خارجی را پای خود نگه دارد. در بحث اقتصاد هنر شما نمیتوانید بخش سرمایهگذار را فراموش کنید. من برخلاف بسیاری از افراد که که کار کوچک میکشند تا راحتتر فروش برود عقیده دارم که کار بزرگ راحتتر فروخته میشود زیرا اساسا پولهای بزرگ آسانتر جابهجا میشوند. به همین دلیل فکر میکنم که نمیتوان بازار هنر لاکچری را نادیده گرفت.
یعنی کارهای شما قرار است در فضای لوکس استفاده شود؟ جریان هنر امروز ایران از آنجا که اقتصاد ناقصی دارد تلاش میکند اثر هنری به هر نحوی به خانههای مردم ببرد یا با تابلوهای کوچک یا با تابلوهای ارزان و... در چنین دورانی شما بر ارائه آثار لاکچری تاکید دارید که به نوعی برعکس جریان روز جامعه هنرهای تجسمی است.
به نظر من خلاء، در بازاریابی هنر وجود دارد. تصور قالب این است که مردم فقیر هستند و مکانی مثل انجمن نقاشان از اعضای خود میخواهد که آثار ۵۰۰ هزارتومانی ارائه بدهند تا مردم خرید کنند؛ این نگاه مارکتینگ اشتباه است.
این جریانی است که میخواهد مردم را با هنر آشتی دهد. فکر نمیکنید اگر ما تنها به جنبه لاکچری آثار هنری توجه کنیم عموم مردم را فراموش کرده و بخش بزرگی از افراد را از فهرست خریداران هنر حذف میکنیم؟
سوال من این است که این استراتژی، تاکنون چه اندازه آثار هنری را به خانههای مردم برده است؟ اینکه آثار مثلا ۵ میلیون تومانی را با ۲۰۰ هزارتومان به مردم بفروشیم این تفکر را پدید میآورد که لابد ارزش واقعی این اثر واقعا ۲۰۰ هزارتومان است و چنین اثری به عنوان سرمایه یک خانواده محسوب نخواهد شد. در حالی که تفکر قالب برای اقتصاد هنر این است که اثر هنری بخاطر ارزش افزوده ای که مییابد یک کالای سرمایه ای است. راه بهتر آن است که مرکزی به وجود آید که آثار هنری را ارزشگذاری کنند و قیمت واقعی یک اثر هنری را به مردم بگوید به این شکل ساختار معاملاتی برای چنین بازاری ایجاد می شود که قیمتگذاری آن به شکل درستی انجام شده است. به نظرم با فروختن ارزان آثار هنرمندان نمیتوان مردم را به هنر علاقهمند کرد.
انتهای پیام/