سرویس تجسمی هنرآنلاین : مصطفی دمیرچی از ۱۰ سال پیش تاکنون آثار خود را به نمایش نگذاشته است و شاید نمایش آثار او پس از این مدت زمان بهترین بهانه باشد تا با او به گفت‏گو بنشینیم و درباره نقاشی، مجموعه "آفرینش حوا" که این روزها در گالری شیرین به نمایش گذاشته، اقتصاد هنر و بسیاری چیزهای دیگر صحبت کنیم.

بین فعالیت‎های قبلی شما با نمایشگاه کنونی‎ شما از نظر زمانی فاصله بسیاری افتاده است. به همین دلیل بد نیست کمی به گذشته بازگردیم و درباره فعالیت‎های پیشین شما صحبت کنیم.

من هم مثل بسیاری از دوستان زمانی وارد هنرستان شدم که همه اعتقاد داشتند هنرستان جای دانش‎آموزان درس‌خوان نیست. من با اینکه بسیار درس‎خوان بودم با اصرار بسیار وارد هنرستان شدم. آن زمان هنرستان سوره تازه کار خود را آغاز کرده بود، من به این هنرستان رفتم از شانس خوبم معلم‌مان آن دوره هنرستان از میان بهترین هنرمندان هنرهای تجسمی بودند افرادی مانند ساعد فارسی، رضا هدایت، آقای آریانی و... از جمله این استادان بودند. کار با این گروه موجب شد جریان متفاوتی در ذهن همه ما ساخته شود زیرا ما در هفته به اندازه یک ترم دانشگاه کار می‌‎کردیم. من سال چهارم بودم که در مسابقه هنرستان مقام آوردم و پس از آن کنکور دادم و در دانشگاه سوره با‌‌ همان استادان کار را ادامه دادم. در دانشگاه من گرافیک خواندم و به نظرم یکی از بزرگ‌ترین ضعف‎های آموزش گرافیک در ایران آن است که طراحی به درستی و به عنوان یک واحد درسی مستقل به دانشجویان این رشته آموزش داده نمی‌‏شود و گرافیک ما از این موضوع رنج می‌‎برد. پس از پایان تحصیل در دانشگاه بود که در دوسالانه نقاشی شرکت کردم. پذیرفته شدن اثرم در این بینال و کسب رتبه در آن بسیار مرا خوشحال کرد با این حال این موضوع که پس از آن دیگر هیچ‌کس خبری از من نگرفت بسیار ناامیدکننده بود. از سوی دیگر من در آن زمان حضور در فضای نمایشگاهی را رزومه‎ای برای خودم نمی‌‎دانستم و چون حراج‌ها هنوز وجود نداشتند و کسی در آرت‎فر‌ها شرکت نمی‌‎کرد، نمی‌‎توانستم منتظر باشم تا شرایط زندگی‎‌ام از این راه به جریان افتد. ضمن اینکه من گرافیک خوانده بودم و مشتریان خوبی در زمینه گرافیک و دیزاین داشتم، به همین دلیل سعی کردم خلاقیتم را نگه دارم و تنها برای خودم نقاشی کردم. تا اینکه به شرایط امروز رسیدم و پس از یک دوره مطالعه و کار مداوم تصمیم گرفتم باز هم نمایشگاه داشته باشم.

در ۱۰ سال گذشته‌ای که از فضای نمایشگاهی دور بودید در زمینه نقاشی چه می‌‎کردید؟

من تمام این ۱۰ سال گذشته کار می‌‎کردم و نمایشگاه هم در خارج از ایران داشتم و در داخل ایران نیز آثارم را به شکل خصوصی به فروش می‌رساندم، آثاری که در این نمایشگاه وجود دارد نیز همه متعلق به یک مجموعه نیست و بعضی از آن‌ها بسیار قدیمی‎‌تر است چون دوست داشتم روند کاری‎ام و آثار ابتدایی تکنیکم دیده شود. اما اینکه نمایشگاه نداشتم به این دلیل بود که فضایش را احساس نمی‌‏کردم و برای این کار به دنبال یک گالری واقعی بودم زیرا گالری‌ خوب است که می‌‎تواند بازار را برای هنرمندش تعریف کند و هنرمند را نسبت به شرایط کاری و فروش مطمئن کند.

اما چه شد که رسیدید به "آفرینش حوا" و نمایشگاهی که با این نگاه و حال و هوا شکل گرفت؟

نمی‎توانم کتمان کنم که آدم جسوری هستم و همیشه دوست داشتم آن چیزی را بگویم یا بکشم که به آن اعتقاد دارم. روند تحول در نگارگری نزدیک ۱۵۰ سال است در ایران شروع شده و با گذر تاریخ تغییر کرده است. من این موضوع را امروز و با دیدگاه خودم دوباره تعریف کردم. چه به لحاظ کمپوزیسیون که در نگارگری ما وجود دارد چه به لحاظ ساختار و ارائه خطوط. در واقع من ضمن حفظ حرکات دوار‌‌ همان رنگ‌گذاری را ادامه دادم. البته من خودم چنین چیزی را درباره کارم از ابتدا نگفته‌ام و بزرگانی که این مجموعه را دیده‎اند چنین نظری درباره کار من دارند. به نظر من هنر نگارگری ما یک دوره داشت که مایه افتخار همه ما بود اما امروز روی دیوار هیچ خانواده ایرانی پیدا نمی‌‎شود؛ با این حال نگارگری ما نیاز به تغییر داشت. البته منظور من این نیست که این تغییر را من شخصا انجام داده‌ام اما سعی کرده‎ام به نوبه خودم مخاطب این تغییر را در کار‌هایم حس کند. مثلا در نگارگری کمپوزیسیون از جزء به کل حرکت می‌‏کند و من به شکل شاخص‎تری برخورد کردم به علاوه ابعادی را برای آثارم انتخاب کردم که حتما این جزئیات دیده شود. همچنین تاکید داشتم که جسارت خطوط ایرانی حتما در این آثار وجود داشته باشد هرچند در مواقعی از اینکه کارم به آبستره نزدیک شود نترسیدم. من به این موضوع نیز توجه دارم که هنرمند باید بازار را بشناسد و بداند چه بخش از بازار دارای خلاء است و حضور او می‌‏تواند آن بخش را پر کند. در ۱۰ سال گذشته من هر روز بازار هنر ایران را رصد کردم و خوشحال شدم که روند روبه رشد مارکت هنر را دیدم. البته هنوز هم معتقدم که تنها چند گالری حرفه‎ای وجود دارد که برای خود و هنرمندانش برنامه مشخص دارد. این موضوع هنرمند را ترغیب می‌‏کند که با آن‌ها کار کرده و سرمایه‌‏گذاری کند.

نکته مهم این است که مت چنین نگاهی را نداریم و من هم معتقدم که کار شما نوعی نگارگری مدرن است. با این حال آثار شما چندان متکی برفیگور نیست زیرا ما در نگارگری ایرانی با خطوط مشخص و روایی مواجهیم و هیچگاه به انتزاع نمی‌‎رویم. چه شد که شما‌‌ همان خطوط را در ابعادی بزرگ ارائه و آن‌ها را آبستره کردید؟

به نظر من درباره تفاوت نگاه هنرمند امروز با هنرمندان گذشته باید به موضوع سرعت توجه کرد. زندگی امروز ما ناخودآگاه از سرعت بیشتری نسبت به زندگی یک هنرمند دوران قاجار برخوردار است به همین دلیل باید به شرایط واقعی زندگی توجه و زمان را درک کرد. هنرمند امروز به اندازه هنرمندان دوران گذشته حتی زمان برای زندگی کردن نیز ندارد و همه ابعاد زندگی ما نسبت به آنان متفاوت شده است. اگر من شبیه آن هنرمندان کار کنم شما باید به من ایراد بگیرید. این آثار بیان دوباره‎ای از نگارگری به تاریخ امروز است. اینکه یک خط‌‌ رها شده است وقتی بد است که شما ضعف را در آن ببینید. وقتی من می‌‏توانم یک خط را‌‌ رها کنم نیازی نیست که یک بیان خاص را دوباره و دوباره تکرار کنم.

چه شد که این متریال خاص را برای کارتان انتخاب کردید؟

متریالی که من استفاده کردم خودش نیاز به اختراع ندارد و من تنها نوع استفاده از آن را کشف کردم. ما امروز درباره تاثیر انرژی و احساسات صحبت می‌‏کنیم و من نیازی ندارم که از یک رنگ قرمز یا زرد استفاده کنم تا موضوع خاصی را بیان کنم؛ وقتی من می‌‏گویم از قهوه به عنوان رنگ استفاده کردم همه شعف موجود در این متریال در آن را مد نظر دارم. ضمن اینکه سابقه استفاده از چای و قهوه در نگارگری ما وجود داشته است و من حالا چیزهای بیشتری از این دست در اختیار دارم که از همه آن‌ها استفاده کرده‏‌ام. این ۱۰ سال به من این فرصت را داد که رنگ خطوط ام را پیدا کنم.

پس اساسا این رنگ‎‌ها را انتخاب کردی و آن‌ها را همیشه همراه دارید.

این رنگ‏‎‌ها آن شکل از سیالیت را که می‌‎خواستم از من نمی‌‏گرفت و آن شفافیت و صداقتی که من نیاز داشتم در خطوط داشته باشم در رنگ‎های دیگری که بار‌ها از آن‌ها استفاده کرده‎ام وجود نداشت و این تکنیک جدید به من اجازه داد که به نمایش آثارم فکر کنم.

چه شد که موضوعی مانند آفرینش حوا را انتخاب کردید؟ الان دورانی است که چنین روایت‎‌گری‎هایی را در عرصه هنر نداریم، آیا می‌‏خواستید داستانی داشته باشید که نه در یک تابلو که در یک مجموعه به نمایش گذاشته شود.

آفرینش حوا روایت قدرت زایش حوا و پس از آن خلقت هر روزه عالم است؛ اما نوع روایت برای من بسیار متفاوت بود. در دورانی ما با شاهنامه و حافظ درگیر بودیم اما امروز منتظر اتفاقات سریع با بیانی نافذ هستیم. تصور من این است که اثر هنری نباید زمان داشته باشد و ۴۰۰ سال بعد هم زمان خاصی برای آن متصور نباشند. حوا برای من جالب‎‌تر بود زیرا او کسی بود که زود‌تر میوه ممنوعه را خورد هرچند برای من این میوه بیشتر به معنای کشف و شهود است و همه ما اگر در زندگی‎مان زود‌تر این میوه را بخوریم زود‌تر این کشف و شهود را تجربه خواهیم کرد. برای من بسیار جالب بود که بسیاری از کسانی که به نماشگاه می‌‏آمدند نسبت به آنچه من می‌‎خواستم بگویم درک متقابل داشتند و متوجه منظور من شده بودند.

فکر نمی‌‏کنید که نام نمایشگاه به آن‌ها کمک کرده بود؟ کارهای شما بدون عنوان است و تحت یک مجموعه ارائه شده است. شاید آن آمیزش‎هایی که در تابلوهای بزرگ‌تان وجود دارد یا اینکه در بعضی کارهای کوچک هویت فیگور مشخص نیست، می‌‎تواند به مخاطب کمک کند که بیان شما از یک اسطوره یا روایت باستانی را درک کند.

من چیزی را سانسور نکردم و در محدودیت هم قرار نگرفتم. چیزهایی وجود دارد که در فرهنگ و اخلاقیات ما نیست با این حال من آن‌ها را رعایت نکردم چون آن‌ها در وجود همه ما هست. وقتی می‌‎گویند نمایشگاه متعلق به یک ایرانی است انتظارات بسیاری از او وجود دارد. حتی از یک انسان شرقی انتظار عمق بیان یا حداقل نوعی عرفان حداقلی را دارند. من بسیار به این موضوع توجه کردم که بیانم از حوزه هنر و معنویت هنر خارج نشود و درگیر زمان نباشد و با مخطبانم هرچند متفاوت ارتباط برقرار کند.

آفرینش حوا در ادیان مختلف با روایت‏‌های متفاوتی بیان شده است. شما در خلق این مجموعه روایت خاصی را در نظر داشتید یا اساسا روایت خودتان از این داستان را بیان کرده‎اید؟

در همه ادیان روایت‎های بسیار و البته متفاوتی از داستان آفرینش حوا وجود دارد. نگاه من به این موضوع براساس زمان نیست؛ روایت معناست و بازگشتی به زمان حال است. چیزی که ما همیشه فراموش می‌‎کنیم زمان حال است باور نمی‌‎کنیم که در زمان حال هم مثلا می‌‎توان مثل زمان حافظ عاشق شد یا ایمان داشت. ما همیشه در فرهنگ‌مان ملزم شده‎ایم که خود‌شناسی داشته باشیم اما سرعت زمان معاصر نمی‌‏گذارد ما چنین رویکردی داشته باشیم. منظور من از حوا همه ما هستیم.

چیزی که این مجموعه در خود دارد این است که سعی کرده روایت خود را در ابعاد بزرگی که ما قبلا در سنت نقاشی ایرانی نداشته‎ایم تعریف کند. انتخاب این ابعاد در کنار استفاده از تکنیک‎های نقاشی ایرانی در این مجموعه چگونه بود؟

این اتفاق برای من چندان عجیب نبوده است. این موضوع دقیقا به ریشه نگارگری باز می‏‌گردد. شما همیشه عادت کرده‏‌اید که خطوط در نگارگری مثلا در ۳ سانتی‎متر تمام شود. من دوست نداشتم همه چیز به قطع A۴ خلاصه شود. من تاکید داشتم به اینکه این اتفاق بزرگ‌نمایی شود و می‌‎‏خواهم در نمایشگاه بعدی این تعریف جسورانه را ادامه دهم.

در کار شما می‌‎توان نگارگری و نقاشی ایرانی را دید اما می‌‎توان انیمیشن‎های امروز را هم دید یا در هیولاوارگی درون تابلو "آواتار" را شناخت یا در حوایی که در برزخی سرگردان است یک شخصیت عجیب که بیشتر در انیمیشن‎‌ها دیده می‌‎شد را بازشناسی کرد. نظر خود شما درباره این موضوع چیست؟

موضوعی که شما اکنون به آن اشاره می‌‎کنید به نظر من اصلا موضوع بدی نیست زیرا به نظر من همه چیزهایی که شما به آن اشاره کردید از افسانه‎‌ها ریشه می‌‏گیرد و شما افسانه‎‌ها را در کارهای من به وضوح می‌‏بینید، حتی با افسانه‎هایی مواجه می‌‎شوید که تا به حال نشنیده‎اید. من سعی کرده‎ام افسانه‎های فرهنگ و زندگی خودم و آنچه با آن‌ها بزرگ‏ شده‎ام را نگه دارم و به نظرم شبیه انیمیشن شدن اصلا بد نیست. اینکه شما شناخت دوباره‎ای نسبت به یک انسان داشته باشید اتفاقا خوبی هم هست. شما می‌‎توانید یک دست از چشم یا کل فیگور انسان را از ابتدا ببینید اما آن انسان باید بتواند راه برود. اغراق‌هایی که در آثار فیگوراتیو در چند وقت گذشته دیده‎ام به من نشان می‌‏داد که آن آدم درون تابلو نمی‌‎تواند برخیزد و راه بروند. شما باید اساس کار را درست انجام داده، حس خطوط را درک کنید و بعد سراغ کار به این شکل بروید. انیمیشن‎هایی که شما مثال می‌‏زنید متعلق به آدم‎های بزرگی هستند که از ما بسیار جسور‌تر هستند در حالی که ما سابقه، افسانه و انگیزه لازم برای خلق چنین آثاری را نیز داریم اما اینکه امروز هنرمندی جسارت به خرج نمی‌‏دهد به این دلیل است که پشتوانه قدرتمندی ندارد.

بخش دیگری که در آثار شما دیده می‌‏شود دکوراتیو بودن آنهاست. این موضوع از سابقه گرافیست بودن شما ریشه می‌‏گیرد؟

به هر حال من مدت زیادی روی طراحی داخلی لاکچری کار کرده‎ام. هنگام کار در این فضا آثار کمی پیدا می‌‏کردم که مناسب نصب روی دیوار باشد. یا اثری پیدا نمی‌‏کردم که اگر در یک هتل یا سازمان بزرگ نصب شود بتواند با قدرت یک توریست خارجی را پای خود نگه دارد. در بحث اقتصاد هنر شما نمی‌‏توانید بخش سرمایه‎گذار را فراموش کنید. من برخلاف بسیاری از افراد که که کار کوچک می‌‎کشند تا راحت‎‌تر فروش برود عقیده دارم که کار بزرگ راحت‏‌تر فروخته می‌‏شود زیرا اساسا پول‏‌های بزرگ آسان‌تر جابه‎جا می‌‎شوند. به همین دلیل فکر می‌کنم که نمی‌‏توان بازار هنر لاکچری را نادیده گرفت.

یعنی کارهای شما قرار است در فضای لوکس استفاده شود؟ جریان هنر امروز ایران از آنجا که اقتصاد ناقصی دارد تلاش می‌کند اثر هنری به هر نحوی به خانه‌های مردم ببرد یا با تابلوهای کوچک یا با تابلوهای ارزان و... در چنین دورانی شما بر ارائه آثار لاکچری تاکید دارید که به نوعی برعکس جریان روز جامعه هنرهای تجسمی است.

به نظر من خلاء، در بازاریابی هنر وجود دارد. تصور قالب این است که مردم فقیر هستند و مکانی مثل انجمن نقاشان از اعضای خود می‌‏خواهد که آثار ۵۰۰ هزارتومانی ارائه بدهند تا مردم خرید کنند؛ این نگاه مارکتینگ اشتباه است.

این جریانی است که می‌‎خواهد مردم را با هنر آشتی دهد. فکر نمی‌‏کنید اگر ما تنها به جنبه لاکچری آثار هنری توجه کنیم عموم مردم را فراموش کرده و بخش بزرگی از افراد را از فهرست خریداران هنر حذف می‌‏کنیم؟

سوال من این است که این استراتژی، تاکنون چه اندازه آثار هنری را به خانه‎های مردم برده است؟ اینکه آثار مثلا ۵ میلیون تومانی را با ۲۰۰ هزارتومان به مردم بفروشیم این تفکر را پدید می‌‏آورد که لابد ارزش واقعی این اثر واقعا ۲۰۰ هزارتومان است و چنین اثری به عنوان سرمایه یک خانواده محسوب نخواهد شد. در حالی که تفکر قالب برای اقتصاد هنر این است که اثر هنری بخاطر ارزش افزوده ای که می‌یابد یک کالای سرمایه ای است. راه بهتر آن است که مرکزی به وجود آید که آثار هنری را ارزش‎گذاری کنند و قیمت واقعی یک اثر هنری را به مردم بگوید به این شکل ساختار معاملاتی برای چنین بازاری ایجاد می شود که قیمت‎‌گذاری آن به شکل درستی انجام شده است. به نظرم با فروختن ارزان آثار هنرمندان نمی‌‎توان مردم را به هنر علاقه‎مند کرد.

انتهای پیام/