مرا امروز بیشتر از نیم ساعت در نگهبانی ساختمان مترو در چهارراه کالج معطل کردن چون داشتم در خیابان با یک دوربین کامپکت عکس میگرفتم و نردههای کناری این مجموعه در گوشهای از عکسم دیده میشد. گفتن عکاسی ممنوع است. گفتم چرا؟ گفتن امنیتی است. گفتم پس چرا تابلوی عکاسی ممنوع ندارد؟ گفتند زیر پرچم است. نبود. گفتن باید عکسها را پاک کنیم. گفتم هر جا که تابلو عکاسی ممنوع دارد عکسش را میتوانید پاک کنید. گفتند درست حرف بزن اصلاً همه جا عکاسی ممنوع است مگر این که مجوز داشته باشید. نمیشود که هر کسی خواست "چیز" کند. گفتم پس این تابلوهای عکاسی ممنوع چرا فقط بعضی جاها نصب شده؟ گفتند باید بفرستیمت امنیت نیروی انتظامی. گفتم باشه. نفرستادن. دوربین و کارت شناسایام را گرفتن. دوربینم را حسابی چک کردند. بعد هم صورت جلسه و انگشت و امضاء و تعهد کتبی که از اماکن عمومی عکاسی نکنم. من که نتوانستم بفهمم جایی که هزاران عکس منتشر شده دارد در اینترنت و... دیده شدن نرده خیابانش کجای امنیت را مختل میکند؟ یا اصلاً خیابان جزو حریم خصوصی چه کسی محسوب میشود که باید قانون یا اخلاق، عکاسی از آن را ممنوع کند؟ یا اصلاً چرا توضیحات مأمورین محترم شفاهی است و تعهدات عکاس بیچاره کتبی؟!
یادم آمد؛ جشنواره فرهنگی و هنری امام رضا (ع) سالهاست که توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار میشود و یکی از بخشهای پرطرفدار آن، بخش عکس است. انتظار میرود بخش عمدهای از این عکسها در مورد حرم رضوی و زائران باشد. در حالی که عکاسی در محوطه بارگاه ممنوع است! آن وقت ما در کشورمان هر ساله چندین نمایشگاه عمومی عکس از مناسک حج برگزار و منتشر میکنیم که طبق قوانین کشور عربستان عکاسی از آنها با نصب تابلوهای متعدد و قوانین صریح و روشن ممنوع است. تازه همین متروی عزیز تا به حال چندین بار فراخوان داده است برای مسابقات عکاسی از مترو.
ابنیه تاریخی در فهرست آثار ملی ثبت میشوند و من به عنوان یکی از همین اعضاء جامعه علمی که اتفاقاً متخصص این حوزه هستم و به همه بایدها و نبایدهای آن اشراف کامل دارم، اجازه عکاسی از بسیاری از این بناها و محوطه ها را ندارم.
اما از همه خندهدارتر وقتی بود که در یکی از جادههای شمالی یک شکاربان (!) جلوی مرا گرفت تا به دلیل ممنوعیت قانونی (!) از طبیعت اطراف جاده عکاسی نکنم. گفت لابد میخوای بفرستی "پی ام سی". یا وقتی که یکی از مأمورین معتقد بود من از وسط اتوبان حکیم داخل منزل شخصی مردم را، که چندین کیلومتر از آنجا فاصله داشت، شکار میکنم. نه چنین جنون عکاسانهای را میتوانستم بفهمم و نه تکنولوژی لنزی که در ذهن این مأمور محترم بود.
چقدر عکاسی ترسناک است!!! چرا این همه از عکاس و عکاسی میترسیم؟!
آیا وقتش نرسیده؛ شفاف و روشن آزادیها و محدودیتهای عکاسان رسماً ابلاغ شود؟ آیا کسی نیست برای انبوهی از این محدودیتها توضیحی قانع کننده و واقعی و قانونی و حقوقی به اهل فن بدهد تا عکاسان هم با همدلی به این خطوط قرمز توجه کنند؟ توضیحاتی که البته با وضعیت امروز سازگار باشد. واقعاً هنوز کسانی تصور میکنند جاسوسها با دوربین عکاسی جاسوسی میکنند؟ با این همه عکسهای هوایی و ماهوارهای و حتی تجهیزات تصویربرداری با موبایل و... هنوز هم میشود عکاسان را به چشم جاسوس و نامحرم نگاه کرد؟! اعمال سلیقه پشت واژه "امنیت" با رفتارهای حرفهای و جامعه پویا و سلامت سازگار نیست. نمیشود انتظار داشت عکاسان تابع قانونی باشند که حدود آن تعریف نشده است.
عکاسها از این همه امر و نهیهای شفاهی، بدون ابلاغ قانونی و مصوب، آن هم از طرف ارگان های مختلف و گاهی بیارتباط خسته شدهاند.
سعید فلاح فر عکاس و مدرس دانشگاه