سرویس تجسمی هنرآنلاین : جشنواره هنرهای تجسمی جوانان که سالهای میانی دهه هفتاد آغاز شد حالا به دهه سوم عمرش رسیده است. اما چنانکه روزگار و شرایط اجتماعی و فرهنگی امروز جامعه شباهت ناچیزی به دهه هفتاد دارد، در اوضاع و احوال هنرهای تجسمی و هنرمندان جوان هم با آن سالها شباهت چندانی نمیشود دید. آن روزها که جشنواره هنرهای تجسمی جوانان آغاز شد. دانشگاهها، مراکز آموزش هنر، گالریها و فضاهای نمایشگاهی معدود بود و حضور در جشنواره جوانان برای تعداد اندک هنرمندان جوان میتوانست کعبه آمال و آرزوها باشد تا خودی نشان دهند و هنرشان را اثبات کنند. اما حالا شرایط تفاوت دارد این جشنواره دیگر تنها راه شناسایی و معرفی استعدادهای جوان نیست و راههای دیگری هم فراهم است. در حدود یک دهه اخیر دو جشنواره مشابه با اهداف نسبتا مشترک و البته بعضی تمایزها به میدان آمدهاند و با جشنواره جوانان رقابت میکنند. حوزه هنری حدود یک دهه پیش جشنواره هنر جوان را طراحی کرد و از سال ۱۳۸۵ هم بخش خصوصی با دوسالانه نقاشی دامون فر وارد گود شد. دهه هفتاد که مرکز هنرهای تجسمی بنابر وظیفه حمایت از توسعه هنرهای تجسمی و شناسایی استعدادهای جوان سراسر کشور، جشنواره جوانان را برنامه ریزی کرد تا به شیوه مسابقات ورزشی، برگزیده استانها وارد رقابت ملی و کشوری شوند، نمیشد در ضرورت چنین رویدادی و شیوه برگزاری آن تردید کرد اما امروز با تحولات طی شده در هنرهای تجسمی تامل در نحوه برگزاری این جشنواره ضرورت است.
شیوه برگزاری جشنواره از نخستین دوره به صورت کارگاهی بوده تا جوانان در طول جشنواره و زیر نظر داور، اثر هنری تولید کنند. این شیوه بر قضاوت و داوری دقیقتر و خطای کمتر در شناسایی استعدادها از نظر نوآوری، تکنیک و.. بیتاثیر نیست. در واقع جشنواره جوانان با این شیوه میتوانست نسبت به وضعیت و کیفیت هنرهای تجسمی جوانان در استانها و ضعفها و نیازهای آنانشناختی کسب کند و اطلاعات به دست آمده از جشنواره را با درصد ناچیز خطا به کلیت جامعه جوان هنرهای تجسمی تعمیم دهد و بعد بر اساس آن با برنامههای آموزشی برای توسعه هنرهای تجسمی جوانان و رفع نقصها و کمبودها اقدام کند. اما امروز بخش مهمی از جوانان در جشنواره هنرهای تجسمی جوانان حضور ندارند و با نمایش آثارشان در گالریها یا حضور در جشنوارههای دیگر و یا شیوههای متعدد موجود خودشان را معرفی میکنند. بنابراین در این وضعیت اطلاعات به دست آمده نمیتواند تصویر جامعی از هنرهای تجسمی جوانان حال حاضر باشد و اطلاعات و نتایجی که از این جشنواره حاصل میشود قابل تعمیم به کلیت جامعه تجسمی جوان نیست و اگر تعمیم داده شود درصد خطای آن کم نیست. اما در این شرایط که هنوز بعضی استانها گالری و فضای نمایشگاهی مناسبی ندارند یا تعداد گالریها به نسبت تقاضاها و نیازها اندک است جشنواره جوانان به دلیل امکان حضور جوانان استانها فرصت مغتنمی است و یکی از راههای شناسایی استعدادهاست.
در بیشتر دورههای جشنواره انتخاب جوانان استانها بر عهده ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استانها بوده تا آنها که با ت پیش فرض میبایسشناخت بیشتری از وضعیت هنری استان تحت مدیریت خود داشته باشند با معرفی جوانان برتر استان خود در جشنواره مشارکت کنند و در بعضی دورهها ادارات کل استانها موظف شدند با برگزاری جشنواره استانی هنرمندان جوان را برای حضور در جشنواره انتخاب کنند تا امکان اعمال سلیقه و رابطه در انتخابها کم شود اما این شیوه به طور کامل و جامع در همه استانها اجرا نشد. این وضعیت و عدم برگزاری جشنوارههای استانی مسسولان جشنواره را بر آن داشت که از دوره بیستم با تغییر نحوه ثبت نام و شرکت در جشنواره نقش ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استانها را در انتخاب هنرمندان جوان حذف کنند و با انتشار فراخوان عمومی و بر اساس تصاویر آثاری که به جشنواره ارسال میشود، جوانان را برای حضور در این رویداد انتخاب کنند که این شیوه در بیست و یکمین دوره نیز ادامه یافت.
متاسفانه اطلاعات و مستندات مکتوب، دقیق و جامعی درباره شرکت کنندگان، برگزیدگان، داوران و... از بیشتر دورههای جشنواره در دست نیست و این مانع مهم و عامل بازدارندهای برای بررسی دقیق جشنواره و میزان موفقیت یا ناکامی آن است هر چند هنرمندانی را میشناسیم که در دورههای ابتدایی جشنواره شرکت کردهاند و برگزیده شدهاند و امروز نام آشنا هستند و یا در دورههای اخیر داوری جشنواره جوانان را بر عهده دارند. بر اساس شواهد و مستندات ناقص موجود بین دوازدهمین دوره جشنواره که سال ۱۳۷۸ در مهشهر استان خوزستان برگزار شده تا دوره سیزدهم که در سال ۱۳۸۵ اردبیل میزبان جشنواره وقفه چند سالهای افتاده اما پس از آن جشنواره در یک روند مداوم و منظم هر سال برگزار شده است. چهاردهمین جشنواره جوانان سال ۱۳۸۶ در ارومیه آذربایجان غربی برگزار شد و پس از آن استان گلستان شش دوره میزبان جشنواره بود که سالهای ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۱ در گرگان و سال ۱۳۹۲ در علی آباد کتول استان گلستان برگزار شده است.
در دوره چهاردهم برای نخستین بار جوانانی از پنج کشور مسلمان هم به جشنواره تجسمی جوانان آمدند و در دورههای بعد با حضور جوانانی از چند کشور عنوان جشنواره به جشنواره بین المللی هنرهای تجسمی جوانان تغییر یافت اما صرف حضور جوانانی از چند کشور که عموما در فهرست برگزیدگان جشنواره هم قرار نمیگرفتند، نتوانست جشنواره را به یک رویداد بین المللی تبدیل کند. این روند چند دوره تکرار شد و تا جشنواره بیستم ادامه یافت اما امسال جشنواره تصمیم گرفت از خیر عنوان بین المللی و حضور بیحاصل جوانان چند کشور بگذرد.
برگزاری جشنواره در استانها، حضور هنرمندان تمام استانها در جشواره، شیوه کارگاهی وتوجه به گرایشهای طراحی، نقاشی، خوشنویسی، نگارگری، کاریکاتور، حجم، پوستر، عکاسی و تصویرسازی از مشخصههای نسبتا ثابت جشنواره تجسمی جوانان در دورههای مختلف است که این رویداد را با جشنواره هنر جوان و دوسالانه دامون فر متمایز میکند. همه گرایشهایی که در جشنواره جوانان حضور دارند در جشنواره هنر جوان دیده نمیشود و دوسالانه دامون فر هم تاکنون فقط بر نقاشی متمرکز شده است. در چند دوره اخیر جشنواره، مسوولان وقت بارها بر تشکیل کانونی از برگزیدگان دورههای مختلف جشنواره برای ارتباط مستمر با آنها و حمایت و پشتیبانی برای پیشرفت استعدادهای جوان سخن گفتند امری که در حد حرف باقی ماند و به عمل نرسید و حتی شناسایی نیازها و ضعفهای استانها در هنرهای تجسمی و گرایشهای مختلف آن و در نتیجه چاره اندیشی و اقدام عملی برای رفع آنها فراموش شد.
حالا در آغاز دهه سوم جشنواره هنرهای تجسمی جوانان، فرصتها و جشنوارههای متعددی برای جوانان وجود دارد که جشنواره جوانان را به رقابت جدی فرا میخواند و قادرند نقش این جشنواره را تهدید کنند. بازنگری در جشنواره جوانان، تمرکز بر بخشهایی که در جشنوارهها و فرصتهای موجود مغفول است و شناخت و همراهی با تحولات امروز هنر است که میتواند نقش جشنواره جوانان را در عرصه هنرهای تجسمی تقویت کند و اگر چنین نشود این جشنواره در مسیر تحولات هنرهای تجسمی چندان تاثیرگذار نخواهد بود و بازی ر ا به رقیبان واگذار میکند.
انتهای پیام/
مجید فروغی