هرمز با تمام رنگ هایش و آنچه میتواند دستمایه شادی و ثروت مردم باشد، ظاهرا روی دیگری نیز دارد که گلناری در نمایشگاه اخیر خود به آن میپردازد. ویدئوآرتی که در این نمایشگاه به نمایش درآمده است، یکی از دو اثری است که کورش گلناری از سفر به هرمز، به سوغات آورده است. "نمک" داستان زنی است که کارش جمع کردن ماهیهای مرده و خشک کردن آنها بود، معصومه برای 12 ساعت کار چیزی حدود یک پنجم دستمزد یک کارگر معمولی، دریافت میکرد ...
وارد نمایشگاه که می شوید لبخند پسر جوانی بر پهنه یک عکس، به استقبالتان میآید اما ماجرا به این خوبیها هم پیش نمیرود، طبیعت زیبای هرمز در عکسهای کورش گلناری با معصومیت و سختیهایی که روی صورت مردان و کودکان این عکسها نقش بسته است، کم رنگ میشود و زیبایی خاک سرخ جزیره آنجا که با یادآوری هنرمند از به تاراج رفتنش و بیبهرگی مردم از آن همراه میشود، بیشتر به خون دل شباهت پیدا میکند تا رژ لبی قرمز، تولید شده در بازارهای عربی!
گوشهای از نگارخانه پائیز، میزی گذاشته شده با جعبههای کوچک سفیدی که رویشان به رنگ سرخ نوشته شده "این جان سرخ من است که به تاراج میرود". در جعبه را که باز میکنی گوشه ای از قرمزی هرمز را میبینی و متنی که نوشته است: "هرمز "سیاهی و سپیدی" سفری غریب به تضادهایِ تودرتویِ تاریخی تاریک و دیرین.. چشماندازهای بکر، دریا و ساحلهای بینظیر و ثروت وسوسهانگیز معدنهای طبیعی در کنار برهوت و تخریب و اعتیاد، فقر اجتماعی و چپاول و سکوتِ ستمدیده. هرمز؛ شهر_روستایی که آوار ریختوپاش بر تن پسکوچههایش سنگینی میکند.. دیار ثروتمندی برای خیمه دیروزِ پرتغالیها و امروزِ آنان که با قراردادهای چنددههای خاک رنگینش را ارزانی همسایههای عربنشین میکنند تا تبدیل به کالایی آرایشی شود و سهم یکرنگی و سادگی مردمانش گلویی خشک و نگاهی بهتزده به فردایی روشن است."
قبل از دیدن ویدئوآرت "نمک" بر روی دیوار، دیدن ماهیهایی خشک شده بر بستری از شن و زنی که برقع بر صورت و لباس جنوبی بر تن، چادری گلدار را به خود پیچیده، پیش درآمدی است برای آشنایی با "معصومه زارعی" که بر پهنه تصویر گلناری نقش بسته است اما دیگر در میان ما نیست، گویی تنها نقش معصومه حضور در "نمک" بوده است و بس.
گلناری کارشناس ارشد پژوهش هنر است و سابقه فعالیت در مجسمه سازی و مدیاهای جدید و حضور در نمایشگاههای بین المللی را در کارنامه هنری خود دارد. در حاشیه افتتاح نمایشگاه هرمز، از گلناری درباره این سفرتجربه پرسیدم.
ـ آقای گلناری، چه شد که هرمز توجه شما را به خودش جلب کرد؟
من معمولا مجسمه سازی میکنم و وقتی در آتلیه خسته میشوم، دوست دارم بزنم بیرون و سفر کنم؛ یک وقت هایی کار محیطی میکنم، گاهی عکاسی میکنم و به کشف چیزهایی که برایم غریبه است، میروم. به عنوان مثال میروم چابهار یا هرمز؛ سفر به هرمز در سال 1391، روی من تاثیر زیادی گذاشت و احساس کردم که یک بهشت و جهنم را آنجا در کنار هم داریم. بهشتی پر از تصویر و زیباییهای طبیعی که تا به حال هیچ جا ندیده ام؛ من به خیلی از جاهای دنیا سفر کردهام ولی واقعا میتوانم بگویم هرمز چیزهایی به من داده است که جاهایی مثل پاریس، ژنو و... در مقابلش تنها یک فضای توریستی محسوب میشود. بعد از اولین سفرم به هرمز، بیش از 7 سفر دیگر به آنجا داشتم و در واقع در هرمز و با مردم این جزیره زندگی کردم و جهنم سختیهای مردم را هم دیدم.
ـ سفرهای دیگرتان با چه هدفی شکل گرفت؟
گاهی فقط برای تجربه کردن اما چند بار هم کاملا هدفمند و برای ساختن دو ویدئوآرت به هرمز رفتم و زمانبندی داشتم با دوستانی که فیلم برداری میکردند و با هم به آنجا سفر کردیم ولی از همه اینها مهمتر این است که واقعا هرمز سوای از فضاهایی است که آدم در ایران و شهرهای مختلفش تجربه کرده است. یک جای عجیب و غریب است که وقتی به آن قدم میگذاری انگار به یک کره دیگر رفتهای دست کم جایی خارج از ایران، منظورم خارج از این فضای جغرافیایی است. این غریبوارگی برایم جذاب بود .
ـ کمی واضح تر از این غریبگی، بگویید.
مثلا همین که شما وقتی به هرمز میرسید و میخواهید یک ماشین بگیرید، میبینید که ماشین نیست یک موتوری است که یک چیزی به پشتش بستهاند که میشود گفت یک سه چرخه است که میتوانید سوارش شوید. همین اولین برخورد، آن تفاوت را نشان میدهد. اتفاقا همین خانمی که من ازش فیلمبرداری کردم، دو ماه بعد از فیلمبرداری از همین وسیله نقلیه افتاد پایئن و به رحمت خدا رفت. در کل، رفتار آدمهایی که تا این حد معصوم هستند و این معصومیت را پذیرفتهاند، بسیار تاثیرگذار است یعنی شما میبینید که سالهای مدید ثروتی آنجا هست مثل خاک، که دارد با قراردادهایی به کشورهای عربی صادر میشود ولی هیچ بهرهای از آن به این مردم نمیرسد. آنها فقر را پذیرفتهاند و با این قضیه کنار آمدهاند، آنهم با وجود صمیمیتی که در این مردم هست که تو را میپذیرند و واقعا هرچه که دارند با تو تقسیم میکنند، شما کافی است که به نقطهای تفریحی در ایران سفر کنید، میبینید که چقدر متفاوت است مسافر را به عنوان موردی که میتوان از آن پول درآورد نگاه میکنند، ولی در هرمز اینگونه نیست همان حداقلی هم که هست را با شما تقسیم میکنند. موضوع دیگر طبیعتی است که وقتی واردش میشوید انگار نیاکان ما آمده اند و در این فضا قدم زدهاند.
ـ این همان فضایی است که بر ویدئوآرت شما حاکم است؟
فضایی که من در آن ویدئو را ضبط کردم یک مسیر نمکزار بسیار طولانی است که باید رفت هرمز و آنجا زندگی کرد تا چنین جایی را دید چون اگر به صورت توریستی بروید اینها را نمیبینید. من با آقایی به نام حسن دریاپیما از ساکنین جزیره آشنا شدم و هربار که رفتم او جای جدیدی را به من نشان داد، حتی موجودات زندهای که به بدنه کشتیهای کهنه چسبیدهاند، من آنجا فقط زندگی کردم و عکس گرفتم. حتی عکسهایی هم که گرفتم به دید نمایشگاهی عکاسی نشده است چون با دوربین حرفهای نبوده و رزولیشن آنها نسبتا پایئن است و به همین دلیل مجبور شدم در اندازه کوچک چاپشان کنم وگرنه شاید جا داشت که این عکسها در ابعادی دو تا سه برابر بزرگتر چاپ شوند. اما فکر کردم کنار این ویدئو باید این عکسها را نمایش دهم تا کمی از فضای طبیعی آنجا را به شکلی به نمایش بگذارم.
ـ در صحبتهایتان به دو ویدئوآرت اشاره کردید، یکی در نمایشگاه عرضه شده، دیگری درباره چه موضوعی است؟
آن یکی اشارهای دارد به جشن چهارشنبه سوری؛ در هرمز کشف کردم که عصر چهارشنبههای هر هفته مردم از پیر و جوان و زن و مرد، بیشتر در فصل گرما، با لباس میزنند به آب؛ این را من تداعی کردم با فضای چهارشنبه سوری که همه میزنند به آتش، که البته این کار هنوز تدوین نشده است.
ـ جالب است، این به آب زدن چه مفهومی دارد؟
برای تطهیر شدن است، همانطور که گفتم انگار به تاریخ سفر کرده اید و دور میشوید از این شهربودگی و فضای شلوغ.
ـ از این همه سوژه رنگی و طبیعی زیبا چه شد که "معصومه" سوژه کار شما شد؟
در واقع این فضا که انسانهایی مثل معصومه در آن، روزی 12 تا 14 ساعت با بوی ماهیهای مردهای که تا کیلومترها آن طرف تر هم به مشام میرسد، کار میکنند من را به خود جلب کرد. 13-14 ساعت کار طاقت فرسا در قبال یک پنجم دستمزد یک کارگر معمولی. من شوری کار فرسایشی اینها را بردم در آن فضای سفید نمک و کنار هم قرار دادم.
ـ جریان این خاکهای سرخ، درون جعبههای سفید چیست؟
از این جعبهها هر کس بخواهد میتواند یکی را با خود ببرد و قصدم این است که از این خاک گران بها که دارد از کشور بیرون میرود حداقل نمونه ای در دستان ما هم بماند چون ممکن است در آینده دیگر چیزی از آن باقی نماند.
ـ درمجموع از هرمز چه تعریفی پیدا کردید؟
در حقیقت احساس میکنم همیشه، چه سالهای دوری که پرتغالیها بودند و چه امروز، به این جزیره فقط به عنوان موردی برای بهره برداری نگاه شده است. از نمک و سنگ آهن بگیرید تا خاکش. فکر کردم شاید بتوانم نگاه مسئولین را کمی به این قضیه جلب کنم که این مردم واقعا توجه میخواهند. یک اصطلاحی دارند ساکنین هرمز که به ما می گویند "سرحدی"، به هر غیر بومیای می گویند سرحدی و من احساس می کنم همیشه این سرحدی ها آمدهاند از اینها کندهاند و رفتهاند، شاید دیگر نوبت رسیدگی به این مردم باشد.
ـ آقای گلناری شما را بیشتر به مجسمههایتان میشناسند و من احساس میکنم با قرار دادن این عکسها، چیدمان و ویدئوآرت در کنار هم، مجسمهای در مدیومی جدید ارائه کردهاید؛ مجسمهای که میتوان در میانش قدم زد، ایستاد، نگاه کرد و تکه از آن را با خود به خانه برد. بله به شکلی میتوان گفت خواستهام این کار را انجام بدهم.
انتهای پیام/
گفتوگو از فرین روحانیان