چند سال است که رشته های هنر در مراکز متعدد در سطوح آموزش عالی، نظیر دانشگاه جامع علمی-کاربردی و پیام نور، برگزار می شود. از آنجا که بعضاً این موسسات، نظیر دانشگاه جامع، در صددِ راه اندازی دورههای کارشناسی ارشدِ هنرهای تجسمی هستند، بر آن شدم این نگارش را با هدف بررسیِ برخی مشکلاتِ دانشگاه جامع علمی-کاربردیِ فرهنگ و هنر، به رشته تحریر درآورم. برخی از این مشکلات، همچون عدم وجود ساز و کار و معیارِ ارزشیابیِ استاندارد، جامع و مخصوصاً متناوب از نظرِ کسبِ صلاحیتِ نمرۀ دانشجویان؛ مشکلاتی در زمینه دانشِ تخصصی و تسلطِ شماری از مدرّسین در امر آموزش هنر؛ همچنین امکانات آموزشی و فضای ناکافی، از طرف برخی مراکز آموزشیِ زیر مجموعه که توسط بخش خصوصی اداره می شوند، از این جمله اند. رواج مدرک گرایی، آفتِ اعتبار آموزش عالی است. افرادی که متقاضی مدرک آموزش عالی به هردلیل، خواه گرفتن صرفاً حقوق بالاتر و بعضاً در شغل های بی ربط، و یا به تعبیری اعتبار اجتماعیِ بالاتر هستند، مراکز آموزشی را می آفرینند که با هزینه های مالی و زمانی دانشجویان، صرفاً به فکر کسب سودِ بیشتر هستند و به بنگاه های تولید مدرک، تبدیل می شوند.
مرکز آموزش عالیِ هنر، نیاز به فضا و امکاناتِ متناسب و کافیِ کارگاهی، با ظرفیتِ تعداد دانشجویان دارند. بکارگیری فضاهای ناکافی برای آموزش هنر و حتی بعضاً استیجاری، بکارگیری مدرسین نا کارآزموده تر به منظور پرداخت حق التدریس های حتی کمتر از مبالغ مصوّب، آن هم در حیطۀ پیچیده ای همچون هنر؛ عدم وجود امکانات مناسب کارگاهی و استاندارد برای دروسی نظیر طراحی، چاپ و امثالهم از جمله مشکلات در برخی از این موسسات آموزشی است. مسائلی نیز از طرف نهادِ مسئول، در زمینه ی دایر کردن رشته هایی است که توجیه صحیحی از نظر بازار کار و فضای حرفه ای ندارند. از آن جمله می توان اشاره کرد به رشته کارشناسی پوستر و نشانه، کارشناسی نقاشی رایانه ای، کارشناسی نقاشی ایرانی، کارشناسی کاریکاتور و شماری دیگر . این ها رشته هایی هستند که در حالت استاندارد، مسائل آن ها زیر عنوان یک رشته قابل تفکیک نیستند و شخصِ متخصص می بایست به شاخه های مختلفِ مرتبط با حرفۀ خود، تسلط داشته باشد که بتواند در آن حیطه، فعالیت و رقابت حرفه ای داشته باشد. به عبارت دیگر موقعیت های شغلی، ایجاب می کند که فرد، توانایی جامع داشته باشد. این درحالی است که در بسیاری موسسات آموزشی معتبر دنیا حتی دانشجویان را به حیطه مطالعاتِ میان-رشته ای سوق می دهند چراکه لزوم آموزشِ حیطه های مختلفِ هنر، علوم و فن، بخوبی درک شده است.
از سوی دیگر برخی دروس بر اساس سرفصل های غیر منطقی و یا مبهم طراحی شده اند و سرفصل هایی نامناسب با نیازهای دانشجویان دارند . دروسی با عنوانِ طراحی فیگور، نقاشی چهره، طراحی تصویرسازی و بسیاری دیگر، ذاتاً اِشکالی ندارند اما در شرایطی که اولاً قبل از آن، دانشجو با اصول پایه ای آن ها بر مبنای تقسیم بندیِ محتوا و نه تقسیم بندیِ موضوعی، به خوبی آشنا شده باشد و تسلط یافته باشد و سپس به گونه ای استاندارد، ارزیابی شده باشد و ثانیاً امکانات موسسۀ آموزشی نیز در حدی باشد که مدرسِ مربوطه، دانشجو را یک ترم به کپی کردن از روی کتاب حواله نکند. از این میان می توان به مجموعه دروس طراحی در رشته های مرتبط با آن نام برد که این گونه تقسیم بندی در بسیاری موارد منجر به این می شود که دانشجو، کمی از این سو و کمی از آن سو بیاموزد اما نتیجه، یک پایه ریزی آموزشی عمیق را در بر نداشته باشد.
این چنین است که برخی مدرّسین در درس هایی با محتوای تخصصی تر، با دانشجویانی مواجه می شوند که از یک سو در درکِ خود از مفاهیمِ پایه ای با مشکل روبه رو هستند و از سویی دیگر خواهانِ یاد گیریِ مفاهیمِ پیچیده تر براساس سرفصلِ درسِ مربوطه می باشند. این ها وقتی آشکار تر می شوند که موسسات آموزشی بر اساس ملاک های امکانات و آموزشی خود، تقدّم و تاخّرِ منطقی را در ارائه برخی درس ها در نظر نمی گیرند. به عنوان مثال، درس کارگاه رنگ شناسی یا طراحی توام می شوند با درسی که منطقاً می بایست در دروس پایه، تسلط وجود داشته باشد و سپس ارائه شوند. این موضوع، مزید بر علت می شود که از بازدهیِ آموزش، کاسته شود. از این رو در این موسسات، بسیار کم با دانشجویانی روبرو می شویم که در حیطۀ تخصصی رشتۀ خود، زمینه سازِ دستاوردهای بزرگ گردند. چراکه به خاطر عدم برنامه ریزی مناسب از سوی نهادِ آموزشی، کمتر شاهدِ زمینه سازی برای بروز استعدادهای نهفتۀ دانشجویان هستیم. از سوی دیگر، فقدان ساز و کارِ سنجش و ارزیابیِ استاندارد دانشجویانِ هنر، موجب می شود مراکزِ آموزشی وبرخی مدرسین، به گونه ای بازاری برخورد نموده و به راحتی نمرۀ قبولی را به دانشجویان اعطا کنند بدون توجه به این که با این کار اعتبار یک سیستم آموزش به زیر سوال می رود.
رشته های بدون کنکور که اخیراً در این مراکز دایر شده اند نیز، مدرک گرایی و مشکلات عدم تناسبِ دانشجو و کلاس را تشدید و متقاضیانی را جذب کرده که صرفا با هدفِ اخذ مدرک، وارد این دانشگاه شده اند. موسسات آموزشی نیز، بدون توجه به آن، از این مطلب استقبال می کنند. بزرگترین جاذبۀ این گونه دوره ها برای متقاضیان، و برای مراکز آموزشی، بهره برداری اقتصادی، آن طور که این دانشجویان خواستار آن هستند شده است. لذا پرسش اینجاست، اگر هدف، تربیت متخصصانی با مدارج علمی در جامعه است چرا به استانداردهای آموزشیِ آن که در همه جای دنیا وجود دارد توجه نمی شود و اگر هدف، آموزشِ افراد برای انجام مهارت های حیطۀ هنر است، چه لزومی به اعطای مدارج علمیِ آموزش عالی است که به واسطۀ آن، زمینه سازِ مشکلات ذکر شده باشند و از گذرِ آن، اعتبارِ یک سیستمِ آموزش عالی وآکادمیک به زیر سوال رود. در بسیاری از مراکز آموزش عالی معتبر دنیا، فارغ التحصیل شدن از مراکز آموزش، بسیار سخت تر از پذیرش در آن ها است. ورود به یک مرکز آموزشی برای یادگیری، امری لازم برای ساختارِ آموزشی کشور است اما تحصیل و فارغ التحصیلی بدون در نظر گرفتن استانداردهای لازم، کمک زیادی به حل مسائل، نمی کند. از سوی دیگر، پیوندِ ضعیفِ دانشگاه و بازار حرفه ای و تخصصی که از مشکلاتِ مراکز آموزش عالیِ هنر در کشور هستند، در این دانشگاه نیز همچنان وجود دارد. شمار زیادی از این فارغ التحصیلان، نمی توانند جذبِ دنیای حرفه ای و بازار کار شوند. متولیان امر نیز احتمالاً با عنایت به این مطلب، دایر کردن دوره های تحصیلات تکمیلی را با همۀ مشکلاتی که ذکر آن رفت، چارۀ کار می دانند.
در پایان لازم به ذکر می دانم که این انتقادات، همۀ مراکزِ علمی-کاربردیِ فرهنگ و هنر را در بر نمی گیرد. اما از سوی دیگر، تا برطرف شدنِ انتقاداتِ مذکور، لزومِ دایر کردن دوره های تحصیلات تکمیلی در مقاطع کارشناسی ارشد این موسسات، با ساز و کارِ فعلی که ذکر آن رفت، به درستی توجیه پذیر نیست. پرسش های درست، پاسخ های درست را نیز منجر می شوند. مشکلاتی که در این نگارش، ذکر آن رفت همگی راه حل های استانداردی نیز دارند. مراکز آموزشِ هنرِ تراز اول، سال ها است که در داخل کشور و دیگر نقاط دنیا فعالیت دارند و تجربیاتِ گرانبهایی را برای برگزاری این دوره ها در اختیار دارند. آنچه که نیازِ آن درک می شود تشکیل هیئتی از اساتید با سابقه در هر یک از رشته های هنر می باشد که مصوبات و استانداردهایی را تدوین کنند که نقایص و انتقاداتِ آموزشی که ذکر آن رفت را مرتفع سازند و نه اینکه صرفاً تدوینِ برنامه ریزی های آموزشی را به دست افرادی با تخصصِ کم در هنر بسپارند. از سوی دیگر اجرا و نظارتِ دائمی و صحیح و شفاف بر کارِ این موسساتِ آموزشی، دیگر اصلِ مهمی است که می تواند جلوی سو استفاده های این مراکز را بگیرد و استانداردی یکپارچه را برای آنها، چه از لحاظ آموزش و چه از لحاظ امکانات، فراهم سازد.
انتهای پیام/
محمدرضا احمدی منفرد