سرویس تجسمی هنرآنلاین //

آثار غلامحسین نامی در هنر مدرن ایران از جنبه‌هایی ویژه و منحصر به خود او برخوردار است. کمتر هنرمندی را می‌شناسیم که بیش از ۵ دهه فعالیت هنری‌اش را با عناصر و شیوه‌هایی مشابه و از یک جنس گذرانده باشد. تا جایی که آثار و نمایشگاه‌هایش نشان می‌دهند او در تمام دوره‌های کاری‌اش یکسره در مسیر تجرید و انتزاع گام برداشته و کمتر به آزمودن رویکردهای دیگر در هنرهای تجسمی رغبت نشان داده. به همین علت است که نامی را باید یکی از متشخص‌ترین هنرمندان در آبستراکسیون و بیان انتزاعی دانست. همین تمرکز و تداوم در ساختار انتزاعی آثار است که او را به ابداع و کشف بعضی از مهم‌ترین دستاوردهای هنر مدرن ایران نائل کرده.

آن‌چه در آثار او بیشترین نمود را دارد کارکرد‌ها و امکانات نهفته در مبانی هنرهای تجسمی است که او با تسلط و اشرافی کم نظیر دستمایه تمامیت آفرینش هنری‌اش قرار می‌دهد. سرفصلی که در کنار تولید آثارش سال‌های بسیاری زمینه تدریس او هم بوده است. او بنیان‌های تصویر و درک بصری را نه در پوشش و غلافی از عینیت، که برهنه و خالص و در بیانی مستقیم به کار می‌گیرد. نامی از بطن همین عناصر و بنیان‌های بسیار ساده و ناب بصری است که آثارش را می‌پردازد و شکل می‌دهد. زیبایی‌شناسی آثار او هم نه از طریق بازنمایی یا جان بخشی که از کنش پویای روابط ذاتی و متقابل عناصر دیداری است که شکل می‌گیرد. کنشی که به سادگی از دل تحرک درونی نقطه‌ها، خط‌ها و سطوح سرچشمه می‌گیرد و در ضرب‌آهنگی خلاقانه به ثمر می‌رسد. درک او از مفهوم فلسفی هنر مدرن که از‌‌ همان دوره‌های آغازین با کارش همراه بوده با استحاله این مفهوم در وجودش است که توانسته به چنین دستاورد منحصر به فردی بینجامد.

عینیت در آثار او سراسر غایب و ناپیدا است. او فروکاستن جنبه‌های بازنمایانه وتداعی‌گر را در ساختار آثارش تا به آن‌جا ادامه می‌دهد که خط وربط‌های تعین به کناری نهاده می‌شود و ناب‌گرایی و بیان بی‌واسطه تصویری‌اش خود را آشکار می‌کند. کنش او بر مدرنیسمی زیبایی‌شناسانه مبتنی است که در آن هنر، قدرت آزمایش‌گرانه خود را با جدا کردن خود از نمودهای بیرونی به دست می‌آورد، جداسازی‌ای که او می‌خواهد آن را از طریق خود هنر بازیابی و تاویل کند. به این ترتیب آثار او این تصور را که ارتباط میان‌ذهنی مبتنی بر مجموعه قواعد تصویری است که پیش‌تر در مورد آن‌ها توافق حاصل شده، و این را که ارزش‌های بازنمایانه تصاویر هدف نهایی بیان هنری است، رد می‌کند و در یک کلام هنری به معنای واقعی کلمه خودارجاع را بنیاد می‌گذارد.

از این نظر ترکیب‌بندی‌های او اتفاقی یک‌جانبه از سوی هنرمند نیست، بلکه ارتباطی است دو سویه که به واسطه وجود عناصر و کیفیت‌های بصری و شناخت و تسلط هنرمند شکل می‌گیرد. در ترکیب بندی‌های او اجزاء از کل اثر همچنان که صورت اثر از محتوای آن، قابل تفکیک نیست. چرا که آثار وحدت یافته‌اش معنایی فرا‌تر و کلی‌تر از اجزاء خود را یافته‌اند. بر این اساس ترکیب‌های او علاوه بر گرد آوردن عناصر و ساماندهی آن‌ها متضمن و مکمل محتوای آثارش هم هست. نیروهای بصری عامل تعیین کننده روی بوم‌های او هستند و برتری تاثیرات بصری ناب از جنبهٔ تجربهٔ زیبا‌شناختی صرف در کارکردهای بیانی او نقشی اساسی دارد.

به این ترتیب درک صحیح آثار او نیاز به یک شناخت اولیه از اصول و مبانی هنرهای تجسمی هم دارد. آشنایی با الفبا و قواعد درک زبان و ابداع در هنرهای تجسمی و بصری امری است که می‌تواند تا حد زیادی در دریافت جهان بینی بصری هنرمند مؤثر و بلکه تعیین کننده باشد.

نامی همچنین هنرمندی است که یکی از جاافتاده‌ترین روابط میان سطح و حجم را در در یک اثر دوبعدی سازمان می‌دهد و در رویکردی تقلیل‌گرایانه به تکامل می‌رساند. برجستگی‌هایی که او در سطح تابلو‌هایش ایجاد می‌کند اگرچه به زعم خودش تکنیکی است که از سراتفاق به آن دست پیدا کرده، کاراکتری محوری و پدیده‌ای شگفت انگیز را رقم زده که بیننده آثارش را در فضایی میان ذهنی و خالی از تعین تسخیر می‌کند. او به این ترتیب موفق شده مفهوم فضا و زمان را در اختصاری‌ترین وضعیت و موقعیت ممکن در خدمت بیان هنری درآورد و عرصه‌ای تازه را در امکان‌های بصری بوم نقاشی معرفی کند.

آثار نامی با یکی از کارکردهای اصلی مینی‌مالیسم یعنی ناب‌گرایی گره خورده، ناب‌گرایی در پرداختن به عنصر ساده و اساسی پدیده‌ها در وضعیتی که تمام حواشی از بین می‌روند و عنصر ناب ذهنیت بروز پیدا می کند.

نامی در تمام دوره‌های خلق هنری‌اش مسیری را پی گرفته که اکنون می‌توان گفت بسیار شخصی و ازآن‌خودشده هنرمند است. علی رغم اینکه دستمایه قرار دادن مبانی تصویر ممکن است کارکردی ازلی-ابدی برای هنرمندان تجسمی به شمار آید، نامی هنرمندی است که در مقطع مشخصی از حیات هنر پیشرو ایران هویت هنری‌اش را با تصویری ناب و شاید غیرقابل تکرار از نشانه گذاری بنیادهای دیداری هنر تجسمی گره زده است.

انتهای پیام/

بهروز فایقیان