سرویس تجسمی هنرآنلاین //

نمایشگاه "سیری در هنر معاصر ایران" که به نمایش آثار "ایرج اسکندری" و "کاظم چلیپا" اختصاص یافته نگاهی به آثار دوره قبل از انقلاب، انقلاب و بعد از انقلاب این دو هنرمند دارد و تجربه‌های هنر انقلاب این دو هنرمند را به هم مرتبط می‌کند. ویژگی این نمایشگاه آن چنان که در اطلاع رسانی آن آمده قرار است در این باشد که شاید برای اولین بار قرار است نگاهی فرا ایدئولوژیکی به آثار این دو هنرمند باشد که در زمره هنرمندان مدرنیست هنر ایران در سی و اندی سال اخیر بوده‌اند ولی با توجه به نگاهی که همیشه وجود داشته شاید آن تعداد از آثارشان که در حوزه هنر انقلاب قرار می‌گیرد بیشتر از سایر آثار مورد توجه قرار گرفته است. بر این اساس برگزار کنندگان مدعی‌اند که این نمایشگاه با نگاه مرورگرانه سه دوره از آثار این دو هنرمند را مورد توجه قرار می‌دهد و کاملا نگاه هنرمندانه به موضوع دارد.

نکته اصلی آثار این دو هنرمند نگاه انسان معاصر به مسئله هویت است. به این معنی که اگر مدرنیسم، با رویکردی ساختارگرایانه و نگاه دوباره به موضوع اثر هنری از حالت عینی به یک نگاه فلسفی گرایید و با تعمق بیشتری به سوژه‌های مورد نظر نگاه کرد اما ساختار اجتماعی مدرنیسم که منجر به فراگیری همگن سازی‌ها و تولید مشابه در تمام عرصه‌ها مورد اعتراض بعضی هنرمندان و بیشتر در میان هنرمندان جهان سوم شد که در اواخر قرن بیستم به یک نوع بازگشت به خویشتن انسانی که در جست‌و‌جوی خود و به زعم این هنرمندان در جست‌و‌جوی یک نوع هویت شخصی بودند و به این ترتیب خواهان نمایش اعتراض خود به آنچه "عوارض مدرنیسم" می‌خواندند شدند. این گروه از هنرمندان معتقد بودند که هنر پست مدرن نیز اعتراضی است نسبت به ارزش‌های فراموش شده و سنت شکنی‌ای است که مدرنیسم پیش گرفت و منجر به ازخود بیگانگی انسان شد.

چنین رویکردی‌‌ همان طور که اشاره شد در حقیقت محصول نگاهی طیفی از هنرمندان بود که بیش از آنکه متاثر از تحولات و روزآمدی‌های جهان معاصر باشند دل در گرو جهان بینی حاکم بر کشورهای جهان سوم که عمدتا در فرهنگی سنتی یا در شکلی دیگر در حال گذار از سنت‌ها بودند نهادند که عموما در جایگاه هنر رسمی این کشور‌ها هم قرار می‌گرفت و حکومت‌ها نیز با توجه به تلقیشان از این هنر که به نوعی تقابل و انشعاب از ماهیت هنر مدرن را پیش گرفته بود در راستای مطلوب‌های سیاسی خود می‌دیدند و آن را مورد حمایت علنی قرار می‌دادند.

اگر مجموعه آثار به نمایش در آمده در این نمایشگاه را‌‌ همان طور که در کاتالوگ آن با عنوان "استمرار مدرنیسم در ایران" محسوب کنیم- که چنین نیست و درباره آن سخن خواهیم گفت- نیز مدرنیسم با شاخصه‌ها و مولفه‌های شناخته شده خود در تمامی آن مصداق و عینیت ندارد. آنچه بیش از هر چیز در این مجموعه به چشم می‌خورد این است که هنری که شاهد آن هستیم در کلیت خود دارای ساختاری نیست که مدرنیسم دنبال می‌کرده و بیشتر هنری است در جست‌و‌جوی معنویت که از قضا ماهیتی کاملا ایدئولوژیک با خود به همراه دارد و بیشتر دفاعیه‌ای از فرهنگ‌هایی است که در کشورهای موسوم به جهان سوم نهفته است.

مجموعه‌ای که در این نمایشگاه عرضه شده تجربیات دوره‌های مختلف کاری این دو هنرمند است. اگر نگاهی تاریخی به نقاشی ایرانی داشته باشیم می‌بینیم که طی یک زنجیره پیوسته، تحولات خاصی در روند نقاشی ایرانی اتفاق افتاده است. یکی از رویکرد‌هایی نیز که در مسیر این تحولات بروز پیدا کرده نگاهی هویتی به هنر دارد که می‌تواند مورد بررسی و تامل قرار بگیرد و اساسا نحوه نگاه به هویت خود می‌تواند محل بررسی و دقت قرار گیرد.

نکته‌ای که پیش از این اشاره شد نحوه نام گذاری این مجموعه است. جهت گیری نمایش تاریخی آثار این دو هنرمند که به ارائه آثار آنان از سه دهه پیش آغاز می‌شود اصولا موجب شده تا تعدادی از آثار این هنرمندان که اساسا در طبقه بندی هنر مدرن قرار نمی‌گیرند در نمایشگاه دیده شود که عنوان نمایشگاه را تا حد زیادی مخدوش و مطالعه نشده می‌نماید. آثاری که از این دو هنرمند در این نمایشگاه عرضه شده شامل چند دوره کاری است که بخشی مربوط به دوره جنگ و انقلاب و به طور کلی آثاری هستند که بیشتر با رویکرد رئالیسم پدید آمده‌اند و ده سال اول انقلاب را شامل می‌شوند. حال اینکه اگر بنا بوده سیری تاریخی در نمایشگاه ارائه شود چه اصراری بر قرار دادن و نامگذاری چنین آثاری با عنوان مدرن است. برای مثال اثری تحت عنوان "بسیجی" یا اثر دیگری با عنوان "ندامت حر" از آثار کاظم چلیپا و اثر "قیام دهقانان چنی بل" یا "عیادت" از ایرج اسکندری چگونه است که در مجموعه‌ای با عنوان مدرنیسم قرار گرفته‌اند در حالی که اساسا به رویکردهای بازنمایانه رئالیسم متکی هستند؟

اما یکی از وجوه مثبت این نمایشگاه به نمایش درآوردن آثاری از این دو هنرمند است که در نمایشگاه‌های پیشین دیده نشده یا کمتر دیده شده‌اند. آثاری که از این هنرمندان تا کنون بیشتر شناخته شده‌‌ همان آثاری هستند که در ۱۰ سال اول انقلاب منتشر شده و کارهای بعدی این هنرمندان در یک مجموعه منسجم و واحد کمتر دیده شده‌اند.

در هر حال مجموعه‌ای که پیش رویمان قرار گرفته نیازمندی نقد و تحلیلی جدی است که هم از نگاه جامعه‌شناختی و هم از لحاظ هنری به آن نگاه شود و فرصت به دست آمده را باید مجالی برای کنکاش در آثار این دو هنرمند و در شکلی کلی‌تر هنری که خود را به آن منسوب می‌دانند در نظر گرفت.

انتهای پیام/

روزبه صدر