به گزارش خبرنگار تجسمی هنرآنلاین؛ ناهید عبدی نخستین سخنران این نشست با موضوع اهمیت برگزاری نمایشگاههای که آثار چند دهه از یک هنرمند را دربرمیگیرد، سخن گفت.
او با بیان این مطلب که در حوزه هنر ضرورت دارد که سطح تحقیقات روشمند را افزایش بدهیم و باید در این تحقیقات روششناسی داشته باشیم گفت: دانشهای چند رشتهای امروزه به کمک تحقیقات و پژوهش در حوزه هنر آمدهاند و باید با استفاده روشمند از این دانشها زمینهای را برای پژوهش و بررسی آثار هنری فراهم کرد.
به گفته او، از جمله دانشهای چند رشتهای که میتواند سهم بسزایی در روشن کردن مسیری که هنرمند پیش میگیرد داشته باشد؛ تاریخ هنر است. اما متاسفانه با وجود اهمیت این رشته، هنوز در کشور ما چنین موضوع مهمی به عنوان یک رشته در نظام آموزشی پذیرفته نشده است.
معاون پژوهش هنر فرهنگستان هنر ادامه داد: در مطالعات تاریخی مساله زمان و تغییر اهمیت ویژهای دارد و برای بررسیهای تاریخی ضرورت دسترسی به منابع دست اول وجود دارد و موزه هنرهای معاصر تهران یکی از مراکز مهم هنری در جهان است که از منابع دست اول متعدددی برخوردار است. بهرهبرداری از منابع دست اول یک تحقیق را معتبر خواهد کرد.
او افزود: برگزاری نمایشگاه مشترک کاظم چلیپا و ایرج اسکندری که آثار چند دهه آنها را شامل میشود؛ یکی از منابع مهمی است که پژوهشگران هنر و حتی علوم اجتماعی میتوانند با بهرهبرداری از آن مستندنگاری کنند. ما باید از برگزاری آگاهانه این نمایشگاه بهترین بهرهبرداری را بکنیم و به این نکته توجه داشته باشیم که اگر ما تاریخ هنر عصر خود را ننویسم دیگرانی در آینده در این امر کوشش خواهند کرد که هیچ درک درستی از این دوره نخواهند داشت و موجب نوشته شدن تاریخ جعلی میشوند. اتفاقاتی که این روزها به شکلهای متعدد در تاریخ هنر و حتی تاریخمان با آن روبرو هستیم.
عبدی با اشاره به سهم ایکونلوژی در نگاشتن تاریخ هنر یک دوره گفت: با استفاده از ایکونلوژی میتوان ورود معناهای مستتر را در یک اثر درک کرد و براساس رمزگانی که در آثار یک هنرمند به چشم میخورد ،جهان اندیشگانی و روند سیر هنر او را بررسی کرد. در ایکونلوژی در واقع با نوع ترکیب موضوع و مضمون و معناهای ثانویه ارتباط برقرار میکنیم .
او ادامه داد: با توجه به نگاه ایکونلوژی به آثار هنری میتوان عنوان کرد که بیشتر هنرمندان در هنگام خلق اثر به نوعی به موضوع تاریخ و آثار هنری پیش از خود توجه داشتهاند و در روند شکلگیری اثر، هنرمند به اثر جدیدی دست یافته است. مثلا اگر آثار نقاشی را در طول تاریخ بررسی کنیم با این موضوع روبرو می شویم که همواره هنرمندان به موضوعاتی چون اسب، درخت زندگی و یا پرنده در آثار خود توجه داشتهاند و از منظر هر باور دینی و یا سبکی میتوان این نشانهها را مورد بررسی قرار و به عنوان مثال بسامد استفاده از این نشانهها در آثار کاظم چلیپا و اسکندری بالاست.
او در ادامه با نمایش آثار چلیپا و اسکندری این نشانهها را در آثار چلیپا و اسکندری به مخاطبان این نشست نشان داد و گفت: زمانی که آثار یک هنرمند از مناظر و نقطه نظرات گوناگون مورد بررسی قرار می گیرد زمینه ای برای گفت وگوهای جدید با آن متن یا اثر فراهم می شود و در طول این روند ما وارد مرحله عمیق و جدیدی از ایکون لوژی آثار هنری می شویم.
به گفته این پژوهشگر؛ برای ایکون لوژی آثار یک هنرمند، بررسی و توجه مناسبات سیاسی و اجتماعی دوره ای که هنرمند زیست می کند از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
عبدی با اشاره به ضرورت ایجاد متن درباره آثار هنری گفت: مهم ترین خدمتی که ما می توانیم به فرهنگ و هنرمان بکنیم ایجاد متن است و این متون باید روش مند و سبک شناسانه باشند. در ایکون لوژی نوشتن اتوبیوگرافی از اهمیت ویژه ای برخوردار است و متاسفانه در حوزه هنرهای تجسمی با ضعف جدی در این بخش روبرو هستیم.
او با اشاره به مراکزی چون کتابخانه ملی و موسسه تاریخ شفاهی که در حال گردآوری تاریخ هنرمندان معاصر هستند گفت: متاسفانه بیشتر گفت وگوهایی که با این هنرمندان انجام شده بسیار سطحی است و گفت وگو گر هیچ ایده و سوال از پیش تعین شده ای که بتواند مسیر خوبی به یک گفت وگو بدهد ندارد و بخش عمده گفت وگو ها نمی تواند گره ای از کار پژوهشگران بوجود آورند. مثلا چندی پیش گفت وگویی که با استاد حمیدی انجام شده بود را در کتابخانه ملی گوش می دادم، گفتگو کننده در این مصاحبه آن قدر سوالات پیش پا افتاده از حمیدی می کنند او در نهایت از پرسشگر می پرسد راستی شما نمایشگاه های من را دیده اید، کدام نمایشگاه برایتان از اهمیت ویژه ای برخوردار بود و پاسخ پرسشگر خیر است و این موضوع بسیار تاسف بار است.
در ادامه اسماعیل پناهی پژوهشگر و عضو گروه نقد پژوهشکده هنر پیرامون جست وجوی هویت ایرانی در آثار چلیپا و اسکندری سخن گفت.
او گفت: صحبت کردن درباره آثار هنرمندان معاصر در فضایی که خودشان نیز حضور دارند بسیار دشوار است از این رو من پیرامون آثار آن ها به طرح سوال می پردازم و به نظر من طرح سوال درباره آثار یک هنرمند گاه سودمند تر از پاسخ های تکراری است. پناهی گفت: مهمترین و نخستین پرسشی که برای من پس از دیدن آثار چلیپا و اسکندری پیش آمد این بود که آیا یک منتقد هنری که نسبت به آثار چلیپا و اسکندری متاخر است می تواند به درک درستی از آثار آن ها دست پیدا کند و آیا افرادی چون اسکندری و چلیپا به دلیل اشتراکات سیاسی و تاریخی آثار یک دیگر را بهتر می فهمند.
این پژوهشگر ادامه داد: پاسخ ما به این پرسش ها با توجه به موضوع مرگ مولف متفاوت خواهد بود. اما زمانی که خودمان تعمدی داریم که آثار یک هنرمند را در مقاطع تاریخی متعددی کنار هم بگذاریم و آن را بررسی کنیم؛ عملا خودمان قصد داریم که در بررسی هامان به موضوع تاریخ و سیر تحولات اجتماعی در روند شکل گیری اندیشه و آثار این هنرمندان توجه کنیم و در چنین شرایطی نمی توان حضور هنرمندان را انکار کرد و تنها به خود اثر هنری پرداخت.
او افزود: زمانی که در هنر معاصر آثار یک هنرمند را براساس دسته بندی هایی چون هنر انقلاب بررسی می کنیم عملا مخاطب با نوعی عدم هم افقی و یا ارتباط برقرار نکردن با اثر هنری مواجه می شود و حتی این پرسش برایش پیش می آید که چگونه می توان هنرمندی را انقلابی نامید که با خیال راحت در آتلیه اش نشسته و انقلاب و یا جنگ را به تصویر کشیده است. در حالی که جنگ و لحظات آن با نوعی حالت اضطرار و دگرگونی شدید همراه بوده است و موجب تغییرات شدید روانی نیز شده است.
این پژوهشگر با بیان این مطلب که کسانی که تاریخ نمی خوانند منتقدان خوبی برای هنر نمی توانند باشند گفت: هنر انقلاب جریان مستقلی نیست و بخشی از جریان هنر معاصر ایران است و سوال اصلی اینجاست که آیا ما اصلا نقاشی انقلاب داریم یا خیر؛ اصلا اگر دقیق تر به این موضوع بپردازیم باید این پرسش را مطرح کنیم که آیا هنر انقلاب توانسته است تداوم پیدا کند یا خیر.
او ادامه داد: پرسش مهم دیگری که باید درباره نقاشی انقلاب پاسخی برای آن یافت این است که ویژگی ساختاری و اجتماعی هنر انقلاب چیست؟ در مواجهه آثار نمایشگاه چلیپا و اسکندری مهم ترین موضوعی که در نقد این آثار پیش می آید بررسی و مقایسه آثار این دو هنرمند با هم است. آیا می توان بدون درک تاریخی آثار این دو هنرمند را بررسی کرد و در نهایت پرسشی که مطرح می شود این است که آثار چلیپا و اسکندری در جست و جوی هویت هستند یا خیر.
پناهی افزود: با بسیاری از بازدیدکنندگان این نمایشگاه که صحبت می کردم؛ آنها معتقد بودند که نظم درستی در آثار این هنرمندان به چشم نمی خورد و در مواجهه با آثار آن ها شاهد نوعی پراکندگی هستیم. این سخن را در نگاه نخست می توانیم بپذیریم اما با نقدهایی که در اوایل انقلاب نوشته شده است می توانیم به لایه های پنهان آثار آن ها پی ببریم و با هویت اصلی این آثار مواجه می شویم.
این پژوهشگر ادامه داد: به نظر من مطالعه شرایط اجتماعی و سیاسی دوران چلیپا و اسکندری موجب رسیدن درک درستی در آثار آن ها خواهد شد و باید این نکته را هم عنوان کنم که کل جریان هنر انقلاب نوعی اعتراض به وضع اجتماعی و سیاسی آن دوره بوده است و اتفاقا یکی از موضوعاتی که هنرمندان این دوره نسبت به آن موضع داشته اند جریان انقلاب هنر مدرنیسم بوده است.
پناهی با بیان این مطلب که هنرمندان انقلاب با ایده و نظریاتی که مدرنیسم مطرح می کنند به شدت مخالف بوده اند گفت: سوال دیگری که در این جا باید مطرح کنم این است که آیا تمام هنرمندان هنر انقلاب از یک سبک و شیوه پیروی می کنند یانه؟ موضوع دیگری که لازم می دانم در این نشست مطرح کنم این است که هنرمندان انقلاب در واقع مسیری که هنر غرب پیش می رود را در آثارشان نقد می کنند و هنرمندان انقلاب نیز هر یک سیر متفاوتی در آثارشان داشتند و برخی امروز خود از منتقدان اصلی هنر انقلاب و هنر خود در مقاطعی از تاریخ شده اند.
او در پایان سخنانش گفت: با مشاهد آثار چلیپا و اسکندری با جهان آرمانی این دو هنرمند روبرو خواهیم شد.
علی نصری استادیار رشته فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی، دیگر سخنران این نشست پیرامون بدن ایدولوژیک در نقاشی انقلاب سخن گفت.
او گفت: مسائل مختلفی پیرامون بدن مطرح است و بدن را اززاویه های مختلفی می توان بررسی کرد اما من در این مجال قصد دارم در تحلیل فرهنگ بصری نقاشان انقلاب تنها درباره بدن ایدلوژیک در آثار آن ها سخن بگویم . بدن در هنرهای تجسمی از جایگاه ویژه ای برخوردار است . بدن در هنرهای تجسمی از 3 کارکرد برخوردار است. بدن در واقع در مقام رسانه تصویر است و در بادی آرت؛ بدن خود تصویر است و بدن در هنرهای تجسمی در واقع وسیله ای برای درک تصویر است و هنرهای تجسمی در واقع از تجسم بخشی شکل گرفته است.
نصری با اشاره به این که بدن فرهنگی، بدن فیزیولوژی نیست گفت: بدن فرهنگی زوال ناپذیر است ولی در بدن طبیعی شاهد زوال هستیم و بدن طبیعی زاییده طبیعت است اما بدن فرهنگی مبتنی بر ملاک های فرهنگی شکل گرفته است و در شکل گیری آن مناسبات سیاسی و اجتماعی نیز دخیل بوده اند.
به گفته نصری؛ بدن ایدلوژیک نیز براساس آگاهی ساخته نمی شود و در بدن ایدلوژیک معنایی اهمیت پیدا می کند که در اثر تجسم یافته است. بدن در هنرهای تجسمی در واقع بازنمایی از پیام ایدولوژیک است. از این منظر؛ بدن ایدولوژیک تنها بدن را از یک منظر مورد توجه قرار می دهد و نسبت به سایر جنبه های آن بی توجه می ماند.
او افزود: بدن ایدو لوژیک از جنبه ظاهری و پنهانی برخوردار است و از منظر ایدولوژیک نخستین خصلت بدن ایدولوژیک مادی نیست. در واقع این بدن را در فضایی مثالی می شناسیم. در واقع در نقاشی انقلاب شاهد فضایی مثالی هستیم. مثلا محمد علی رجبی در اثر "معراج شهید" با ثقل مادی فیگور، مادیت را در فضای اثیری نگارگری بازنمایی کرده است. اگر بخواهم یکی از نقاشی های مهم انقلاب اشاره کنم؛ می توانم به نقاشی "عروج شهید" اثرمصطفی گودرزی دیباج اشاره کنم که در آن جسم شهید که مادی نیست با کلی فضا سازی های مادی در یک فضای غیر مادی به تصویر کشیده شده است.
این پژوهشگر ادامه داد: یکی از ویژگی های بدنی که در آثار نقاشان انقلاب به تصویر کشیده شده است نابدنی است در واقع در بسیاری از بدن هایی که به تصویر کشیده شده مخاطب با بدنی پوشیده شده مواجه است. بدنی که مثلا در کفن پوشیده شده است.همچنین در نقاشی های انقلاب بدن های بدون سر مشروع هستند.
او ادامه داد: بدن های پوشیده شده در واقع می توانند برای هر کسی باشند و در این بدن ها ما شاهد به تصویر کشیدن اجزا نیستیم و در واقع این بدن ها تشخص ندارند.
نصری در ادامه با به نمایش گذاشتن نقاشی های چلیپا و اسکنذری به نقد آن ها پرداخت.
او با اشاره به نقاشی "عاشورا" اثر اسکندری که در آن اسب بی سوار امام حسین به تصویر کشیده شده بود و در گوشه ای از این نقاشی تصویر امام خمینی به چشم می خورد گفت: نقاش در این اثر عطف توجه خود را روی بدن واحدی گذاشته است و برای او الزامی برای بازنمایی بدن در این اثر وجود نداشته است. در واقع در این اثر بدن ایدولوژیک حاضر غایب است و عدم حضور عینی اش در اثر دلیلی بر نرساندن و القاء نکردن پیامش نمی شود.
این پژوهشگر با اشاره به استفاده هنرمندان انقلاب از خط عربی در آثارشان برای مشروعیت دادن به اثر گفت: نقاشان انقلاب برای مشروعیت دادن به آثارشان از خط عربی استفاده می کردند و دلیل استفاده از این لزوما مبنی بر استفاده آیات قرآنی در آثارشان نیست. این موضوع در پوسترهای اوائل انقلاب نیز مشهود است.
او افزود: هنرمندان انقلاب در آثارشان به نوعی از تقابل استفاده می کردند. مثلا در آثار آن ها شاهد تقابل سرخی شهادت با سفیدی رستگاری هستیم و نمادهای مذهبی در آثار آن ها جایگاه ویژه ای دارد. مواجه نقاشان این دوره بیشتر با بدن ایدولوژیک در بدن نانمایی است. همچنین در این آثار بدن های مونث مشروعیت خود را از بدن های مذکر می گیرند. مثلا تصویر مادر یا همسر شهید در این آثار مشروعیت خود را به واسطه شهیدی که سر بر زانوی آن ها گذاشته و برایش مشغول اشک ریختن هستند، پیدا می کند.
به گفته نصری؛رویکر هنرمندان نسبت به بدن ایدولوژیک همسو با هنر معاصر نیست. همچنین بدن ایدولوژیک زوال ناپذیر است و حتی می توان عنوان بدن شاهد را نیز بر آن گذاشت.
انتهای پیام/320