به گزارش سرویس تجسمی هنرآنلاین؛ نمایشگاه عکس و ویدئو آرت اسفندیار پورمقدم با عنوان اتاق تک نفره در گالری والی برپاست، زهرا درویشیان برای این نمایشگاه یادداشتی برای این نمایشگاه نوشته است.
این اندامهای یخزده و شناور در مه، این گمگشتگان سرزمین وهم که اسیر حصارهای پیچ در پیچ دنیای امروزند؛ آیا توانایی بیرون خزیدن از سلولهایشان را دارند؟ این خودباختگی به کجا رهنمون است؟ آیا تنهایی جهانشمول تا مرز معناباختگی رانده شده است؟ انسان پرسهزن در عصر اعجاز مدیا، در عصری که بر فردگرایی (۱) بیش از هر چیز دیگری تأکید میشود، بار "یک نفر" بودنش را به دوش میکشد. او خالیست، زمستانی و مملو از ترس!
در نمایشگاه "اتاق یکنفره"، اسفندیار پورمقدم با نگاهی متفاوت از نمایشگاههای سالهای اخیرش، نمونههای متعددی از این "یکنفرها" را به تصویر میکشد. او فردگرایی را هم به انسان و هم به شکل شاعرانهای به اشیاء بخشیده و هر دو را در قابی (اتاقی) جا داده تا تنهایی هر دو را در این ورطه مکانیکی تکثیر بخشد و کاتارسیسم نجوا کند: این "یکنفرهای" انزوا، ترس، گمگشتگی،حزن، آه این یکنفرهایِ دوران ما!
15 قاب دو لتی؛ یکی پرتره و دیگری نمایی از فضای داخلی (یا شهری) گرد هم آمدهاند. اتاقها و چهرههایی که آنارشیست نیستند و در پی اعتراض نمیخروشند. پیکرههای نمادین که امید به بهشت برین ندارند؛ بیرمقاند و به خورجینی از اشیاء و عادتها چسبیدهاند.
"او" که برای گذران اندوهاش سرش را در روزنامه و قهوه صبحگاهی غرق میکند، هم اوست که با وحشت ناگهان به سمت آن پوچی کبیر خیره میشود و در قاب کناریاش عقربههای ساعت "قربانیان وقت" را رقم میزنند. و هم او در قاب بعدی در کنار صندلیای که آگاهانه اطراف را میپاید و پردههایی که چون سربازان آماده به خدمت پاسداری میکنند، چشماناش را چنان در صورتش پنهان کرده که گویی انگشتان هر لحظه در آن چاه عمیق فرو خواهند رفت. او بیمعنایی را در اتاقی امن پنهان میکند.
درهمآمیختگی سوژه و ابژه در هر تصویر به "این- همانی" ختم میشود. "آنها" دقیقاً همین "اینها"هستند، دالها و مدلولها در سیطرهی نابسامانیها در هم میآمیزند، تمییز سوژه از ابژه و برعکس دشوار میشود و فرسایش به سر منزل مقصود میرسد.
در یکی از کارها، روی تی-شرت مردی با فونت درشت نوشته:"بدون آنها نمیتوانم زندگی کنم"! و این به سادگی تمام هرج و مرج حاکم بر هستی او را فریاد میزند. هویت مرد زیر چشمان بستهاش با مالیخولیایی که در اتاقاش به انتظار نشسته، معنا پیدا میکند (در حقیقت به بیمعنایی میگراید)؛ و برای عکاس این یک اعتراف جمعی به شمار میآید.
تمنا و اشتیاق پرترهها در ماشینهای مکنده (اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و غیره) چرخ میشوند و پیش از آنکه به خودآگاهی برسند در فرسودگی تجلی پیدا میکنند و در میز، فندک، پتو و دمپایی تحلیل میروند. گویی رهایی و کمال نیز در آینده مفهومی ندارد؛ این را میشود با تنها عکسی که از یک کودک انتخاب شده دریافت. اندوه جاری و خلسه ممتدی که بر او سایه افکنده با حضور عروسکی (به طرز غریبی شبیه خودش) با لبخندی پلاستیکی در آغوشش تشدید میشود و چشمان وقزدهی قدرت، بطالت انسان و روزمرگی ایام در قاب کناری بر این امر صحه میگذارند. امید در این مجموعه همچون سیگارهای عبث دود میشود.
این اتاقهای روایتگر سرشار از نشانههای نمایهای و نمادین (۲) هستند و هر چه در وسوسهی بازخوانی و تفکیک آنها پیش میرویم نهایتاً به اغواگری نشانه شمایلی تن میدهیم: انسانهای اختهی پورمقدم شبیه خلوتشان شدهاند و هر یک گویی از امر واقع لکانی (۳) بریدهاند و در سرگردانی دست و پا میزنند. عاقبتِ تأمل در این نمایشگاه به عنوان یک «متن»، مخاطب را راهی زمینی میکند که تنها یک تخت و چند کتاب (به یادگار از ابرانسان (۴) و میل به فرهیختگی) در آن به جا مانده است، استرگون (۵) که خوابیده ناگهان از جا میپرد، به سوی تاریکی میجهد و نعره میزند: «هیچ اتفاقی نمیافتد، کسی نمیرود، کسی نمیآید و این وحشتناک است«. (۶)
پورمقدم که در نمایشگاههای سالهای اخیرش با بهرهجویی از تکنیک فتومونتاژ سوژهها را در ماسکهایشان حل میکرد تا هویت گمشده انسان را زیر سؤال ببرد، اکنون همچون یک اومانیست به زیر پوست آنها که خود را صاحبان تن خویش میدانند (اما امر واقع بر این باور نیست) میخزد تا مفاهیمِ در حال افول و ارواح سرگشته و محصور را به نمایش گذارد.
خلسه شاعرگونه برخی عکسها برای لحظهای راه نجات را باز میگذارد، اما وقتی چشممان به لت کنارش و آن چهره فرسوده میافتد این ابهام بخار میشود؛ آنها در نحسی دوران گیر افتادهاند و سرشان را در لاکشان کردهاند تا کسی شاهد استحالهشان از خودباختگی به معناباختگی نباشد.
"اضطراب بزرگ" همهجا رخنه و ابرهای انزوا آسمان را تیره کرده است. علامت راهنمایی که ممکن است به راهی ختم شود، خط خورده! دختری که در کنار علامت راهنما ایستاده، خط خورده! ابزوردیسم تمی است که پورمقدم بدان میپردازد، که یک بیماری و واگیردار است: آری این سیگارها و انزوای دهشتبار قرن ما!
و تو میدانی استرگون، ما حتی در ظلمات نخواهیم دوید و فریاد برنخواهیم کرد: گودو! گودو! گودو!
"اتاق یکنفره" به همراه یک ویدئو در گالری والی واقع در خیابان ونک خیابان خدامی(بیژن) پلاک ۷۲ تا اول بهمن پذیرای مهمانانش خواهد بود.
پینوشت:
۱- این نوع از فردگرایی از نوع فردگرایی لیبرال که بر پایهی نفع فردی بنا شده نیست، بلکه نفع اجتماعی را خط مشی خودش قرار داده و همپای حکومت ماشین در حرکت است. ۲- چارلز سندرس پیرس (Charles Sanders Peirce( فیلسوف و دانشمند فرانسوی؛ معروف به پدر پراگماتیسم، با تقسیمِ نشانه به سه دسته شمایلی، نمایهای و نمادین در اواخر قرن ۱۹ به علم نشانهشناسی گسترش بخشید. ۳- ژک لکان (Jacques Lacan) در اواخر دههی ۷۰ علم روانکاوی را بر پایهی سه امر خیالی، نمادین و واقع بنا نهاد. ۴- واژه معرفی شده توسط فردریش نیچه (Friedrich Nietzsche) برای اشاره به هدف غایی انسان. ۵- استرگون یکی از شخصیتهای نمایشنامه در انتظار گودو ، اثر ساموئل بکت (Samuel Beckett( ۶- Samuel Beckett, Waiting for God, Grove Press, Nov. 1956 ۷- این خط و عنوان این مطلب اشاره به شخصیتهای ولادیمیر و استرگون در نمایشنامه "در انتظار گودو" دارند.
انتهای پیام/
زهرا درویشیان