به گزارش خبرنگار هنرآنلاین تورج اتحادیه گفت: بسیار مفتخر هستیم که داریوش شایگان علاوه براینکه از مؤسسین و هیئت مدیره انتشارات فرزان روز هستند؛ نشر تمام تألیفات شان را با طراحی جدید و متحد الشکل به نشر فرزان روز سپرده اند.
او افزود: کتاب"در جستجوی فضاهای گمشده" پنجمین کتاب از این مجموعه متحدالشکل است که رونمائی می شود. او درباره کتاب های در دست انتشار شایگان گفت: کتاب "ادیان و مکتب های فلسفی هند" است که چاپ نخست آن توسط دانشگاه تهران نزدیک به 50 سال پیش بوده و چند نوبت نیز توسط ناشر دیگری منتشر شده است. این کتاب در حال حاضر در دست اصلاح حرف نگاری است و امیدواریم بتوانیم آن را در نمایشگاه کتاب در اردیبهشت 1393 عرضه کنیم.
به گفته اتحادیه؛ عنوان جدید چاپ نشده هم از تألیفات شایگان در مراحل آماده سازی و ارسال برای دریافت مجوز نشر هستند. علی دهباشی گفت: بیش از نیم قرن است که شایگان با نگاه تاریخی ـ فلسفی و گاه عرفانی خود واقعیتهای پیچیده و گاه متناقض دوران ما و جامعۀ ایران را به ما ، با تجربیاتی که زیر آسمانهای جهان آموخته نمایانده است. آثار شایگان در یک حوزۀ پژوهشی معین نبوده است ولی در هر زمینهای که کار کرده، آثار درخشانی خلق کرده است.
او افزود: اگر شایگان به معماری پرداخته، بهترینها را برای معماری ایران و فاجعهای را که برایش پیش آمده نوشته است. شهرت شایگان در داخل شکل دیگری از آثار او را مینمایاند، ولی در خارج در درجه اول ناشی از شناختی است که ایشان بسیار موشکافانه در مفهومسازهایی برای درک والاتر از وضعیت انسان در جهان کنونی به دست میدهد که در بسیاری جهات مسئله ایران و کشاکش سنت و مدرنیته است.
به گفته دهباشی شایگان؛ 45 سال پیش"آسیا در برابر غرب" را منتشر کرد و اکنون به نگاه "شکسته" و "افسونزدگی" رسیده است. و سرانجام بخشی از دکترین استاد شایگان را در زمینه مسائل هنری اعم از نقاشی، عکاسی و معماری و فلسفۀ هنر در کتابی که با عنوان "در جستوجوی فضاهای گمشده» رونمایی می شود. . در این کتاب شایگان به واقع به عنوان یک فیلسوف فلسفۀ هنر ،در حد و معیار جهانی، به مسائل هنر و معماری و نقاشی و شعر سرزمین خو نگریسته است.
بهاءالدین خرمشاهی گفت: میدانم که تمام دوستانی که قرار است سخن بگویند، همه ذهنشان برانگیخته میشود که حرفهای درجه اول برای یک انسان بزرگِ والای ایرانی هم جهانشناس به بگویند. من باید مطلبم را مینوشتم و نوشتهام منتها یادداشت گونه و در صفحات سفید اول این کتاب. و اگر هم مینوشتم نام آقای شایگان را گذاشتهام "وارثِ جام جم." و چرا این نام را گذاشتهام.
به گفته او ؛ شایگان وارثِ جام جماند. جامی که حافظ هم وارثش بود. و از 3هزار سال اساطیر ایرانی گرفته بود و زنده کرده بود و خودش هم این جامِ جهان بین را داشت. کل دیوان حافظ یک نگرش جهان نگرانۀ اسطورهای، تاریخی، فراتاریخی ، حِکمی و همه گونه است. و با آن که شایگان کتابی دربارۀ حافظ ننوشتهاند، ولی مقالات و حتی اشاراتی بسیار بسیار ارزشمند دربارۀ حافظ دارند، اگر چه شاید 50 کلمه باشد.
این دین پژوه افزود: آن سِعۀ صدری و وسعت نظر و ژرف اندیشیکه شایگان دارند، مایۀ افتخار روشنفکری 50 سال اخیر ایران است. من هم سعادت داشتم که از این 50 سال، 40 سال است که شرفِ صحبت شان را درک کردهام.و بسیار آموخته ام.
خرمشاهی با طرح این پرسش که آیا دکتر شایگان فیلسوف هستند؟ گفت: من شکی در این موضوع ندارم، اما حوزهشان فلسفۀ محض نیست. بیشتر فلسفههای مضاعف است که حیطۀ مطالعه و اندیشهورزی نگارششان است. از جمله فلسفۀ تاریخ هست. باور کنید قصد من لفافی نیست، فلسفۀ علم است. ایشان علم میدانند و شبیه ایشان نیم نسل جوانتر آقای فانی هستند که همین فضائل را دارند. بعد فلسفۀ هنر است که به اضافۀ فلسفۀ فرهنگ، دو رشتۀ اصلی ، با وسعت مطالعات و وسعت آثار، که شگفتآور است.
به گفته خرمشاهی؛ شایگان فرهنگها را میشناسند چون فیلسوف فرهنگ هستند . فرهنگ ایران باستان را که خیلی خوب میشناسند و بعد هندشناس هستند. ما دو هند شناس برجسته بیشتر نداریم.البته هند پژوه داریم ولی هند شناس نه. یکی شایگان دیگری فتحالله مجتبایی. یونان و غرب را به خوبی می شناسند. بی شک روشنفکران هم غرب را میشناسند اما نه به این ژرفا.
خرمشاهی با اشاره به مقاله اول کتاب "در جست وجوی فضای گمشده" گفت: مقالۀ اول این کتاب، کتابی دیده گشا و واقعاً حیرتآوری است، دربارۀ سفر به قرن پانزدهم. شایگان یادگارهای تمدن اینکا، مایا را میبینند و سپس کل اروپا را و به ویژه ایتالیا را و به ویژه لئوناردو داوینچی را که خودشان میگویند که هیچ کس را به اندازۀ او ستایش نمیکنند.
او افزود: کتاب "در جست وجوی فضای گمشده" خواننده را با بینشهای حیرتآور شایگان درگیر میکند. نمیدانم شاید بهتر باشد بگویم شایگان اهل رازاند، راز اندیشاند. دربارۀ دنیای جدید اطلاعات دارند ولی اطلاعات شان به دانش و دانششان به بینش بدل شده است.
خرمشاهی با اشاره به جهان های گمشده گفت: بیشتر جهان ها واقعاً گم شده. و چگونه گم شده؟ او در این کتاب درباره 4 شهر صحبت می کند؛ وین، رُم و پاریس قرن نوزدهم و اصفهان. اصفهان هنوز نصف جهان هست و هنوز سرجایش هست. و فضاهایش هم اگر بیننده، بیننده باشد هنوز از دست نرفته ولی به گفتۀ خودشان گسلهای تاریخی و جا به جاییهای هستی شناختی رخ داده . در واقع نه تنها مکانها گم شدهاند که زمانها هم گم شدهاند.
او افزود: شایگان به به زمان مکان اشاره دارند و امروزِ اصفهان خودش حاجبِ خودش است. خودش پردهپوشِ خودش است. از شدت ترافیک نمیشود چهارباغ را ، آثار عظیم تاریخی اصفهان را دید چون آن فضا گم شده. و او خیلی سعی میکنند در بازسازی و بازآفرینی آن روح و جان و آن رازِ گم شده در همۀ این ها نشان بدهد.
مصطفی ملکیان گفت:دربارۀ شایگان در چند محور میشد سخن گفت؛ ولی هر کدام از محورها که من دربارهاش تأمل کردم، دیدم در این فرصت کم حق مطلب دربارهشان اداشدنی نیست. مثلاً میاندیشیدم که میشود دربارۀ شایگان بحث کرد که نسبت شایگانِ آکادمیسین و فیلسوف و هند شناس با شایگانِ روشنفکر چیست و چقدر این دو دکتر شایگان در یکدیگر تأثیر گذاشتهاند و از یکدیگر تأثیر پذیرفتهاند. باز میشد بحث کرد دربارۀ این که ایگان به عنوان یک روشنفکر ایرانی چه وجوه اختصاصی دارد که او را از سایر روشنفکران ایرانی متمایز میکند و چه بسا در بعضی از آن وجوهِ تمایز به آنها به او نسبت به این ها امتیاز هم میدهد.
او افزود: در باب سومی هم میشد سخن گفت و آن این که شایگان به عنوان رابطِ میان فرهنگ ایرانی ما و فرهنگ غرب چه چیزی از غرب به ما رسانده است و چه چیزی از ما به غرب رسانده است و آیا در این انتقال در کدام جهت کوشاتر و ساعیتر بوده است و در کدام جهت موفقتر. در این باب هم میشد سخن گفت. در ابواب دیگری هم میشود سخن گفت که من دربارۀ آنها تأملی نکرده بودم ولی من دربارۀ هیچ یک از این سه محور در این چند دقیقه نمیتوانم صحبت کنم. این اندیشمند افزود: در آثار شایگان توصیف دقیقی از وجوه فرهنگی جامعۀ جهانی و جامعۀ ایرانی، فرهنگ شرق و چه فرهنگ غرب می بینیم. توصیف او غنی، کاملاً رنگارنگ، متنوع و کاملاً پذیرفتنی و دلنشیناند. از این لحاظ کاملاً درست است که بهاءالدین خرمشاهی گفتند که میشود از شایگان به عنوان یک فیلسوف فرهنگ نام برد.
ملکیان در بخشی ادامه داد: به نظرم هر قدر که توصیف در آثار دکتر شایگان قوی و کاملاً با عطف توجه دقیق است، ولی گویی شایگان به تبیین پدیدههای توصیف شده کمتر علاقه نشان میدهند، در آثار او بهترین توصیفها را میبینیم اما اگر بپرسیم چرا چنین شده است، دربارۀ این چرایی ما آن قوتی را که او در قسمت توصیف نشان دادند نمیبینیم . به تعبیری به نظر میرسد نوعی بیرغبتی در ایشان برای تببین وجود دارد.
او افزود: من در کل آثار او تقریباً هیچ توصیهای ندیدهام من همواره در این اندیشه بودهام که چرا متفکری مثل او که اگر قصد این کار را داشتند مسلماً چیزی کم نداشتند به لحاظ قدرت تفکر و به لحاظ عمق درک، چرا از تبیین مضایقه میکنند و چرا در توصیه کاملاً خویشتندارند. من این کمبود تببین و نبودن توصیه را در این میبینیم که شایگان در بن و بنیاد نوعی نسبیانگاری دارند و این نسبیانگاری به ایشان اجازه نمیدهد که به تببین دست بزنند و بر تبیین یک پدیده پایفشاری کنند. و به همین ترتیب و به طریق اولی دیگر نمیتوانند توصیهای هم به من و تو بکنند.
ملکیان، شایگان را یک نسبیانگار و در عین حال یک مطلق گرا عنوان کرد و افزود: یعنی به لحاظ اندیشگی و به لحاظ معرفتی همه چیز را در یک نسبیتی غوطهور میبیند اما به لحاظ عاطفی و حسی و هیجانی از این نسبیت خوشش نمیآید و دنبال نوعی مطلق است. به تعبیر دیگری در عین حال که شدیداً خواستار این است که در جایی مطلقی وجود داشته باشد که بشود دستاویز من و تو باشد اما در عین حال به لحاظ معرفتی یک چنین مطلقی نمیبیند و همه چیز را دستخوش نوعی تتبع ، تنوع، سیلان و دگرگونی و بیثباتی و بیقراری میبیند. ولی آرزوی چنین مطلقی را در آثار او میتوانید ببینید.
او افزود: گاهی شایگان این مطلق را در عرفان، در هنر و گاهی در وجه جامعتری که میتوانم آن را معنویت بنامم سراغ میگیرند. و به نظر من همین نکته است که از او یک فیلسوف نسبیانگار و در عین حال یک مطلقگرا میسازد. و اگر این نکتهای که من میگویم درست باشد آن وقت باید بگویم که کسی مثل شایگان در فضایی تنفس میکند که بهترین نماینده چنین فضایی را میتوان حافظ دانست. حافظی که به لحاظ معرفتی دستآویزی ندارد ولی به لحاظ گرایشی سخت خواستار این است که یک چیز مطلقی وجود داشته باشد. اگر این تفسیر درست باشد ما دیگر نباید سراغش را بگیریم و از او بخواهیم که توصیۀ روشنفکرانهای بکنند و یا تبیینی بکنند که بخواهند بر این تبیین پافشاری بکنند و آن را مبنای حل مسئله و یا مشکلی قرار بدهند و یا مبنای تصمیمگیری جمعی.
کامران فانی گفت: کتاب "در جستوجوی فضاهای گمشده" مجموعه مقالاتی است به قلم نویسنده و متفکری که به راستی یکه و یگانه است. گفتم کتاب او مجموعهای از مقالات است . و مقاله چیست؟ تعریفی که معمولاً از مقاله میکنند این است که نوشتهای است کوتاه و غیرداستانی که معمولاً به یک موضوع و مسئله میپردازد. همۀ ما با مقاله آشنا هستیم، با انواع مقاله. کمتر نویسندهای است که مقاله هم ننوشته باشد. ولی آیا مقاله فقط همین است . من فکر میکنم یک خلطی پیدا شده، به خصوص در جامعۀ ما که بین دو نوع یا دو ژانر تفاوت نمیگذارند، یکیش شاید Article باشد و دیگری Essay .
به گفته این فرهنگ نویس میان دو فرم نوشتاری فرق بسیار زیادی هست . لغت اِسی ( Essay) را اولین بار میشل دومنتین در قرن 16ساخت و به کار برد. دومنتین که خیلی مورد علاقۀ شایگان هم هست در واقع بنیانگذار نوعی از نوشته بود. این فرم چنان ویژگی داشت که به نظر من در هیچ نوشتۀ دیگری خودش را جلوهگر نمیسازد. و در میان مقالهنویسان، یا اِسی نویسان یا جستارنویسان ی شایگان به یک معنی یگانه است.
او افزود: اِسی ( Essay) چیست و چه فرقی با آرتیکل دارد. مقاله ممکن است خیلی مهم باشد، ممکن است که دربارۀ فیزیک مقالۀ خیلی شیرینی هم بنویسیم ، همینطور دربارۀ پیدایش زبان فارسی مقاله بنویسیم و تحقیقی بکنیم اینها اِسی نیست. در تعریف اِسی میتوانیم بگوییم که نوشتهای است کوتاه، غیرداستانی، معمولاً دربارۀ یک موضوع خاص از دیدگاه شخصی و روایت فردی و تجربه زیستی. یعنی اِسیایست کاری میکند که مقالهنویس این کار را نمیکند. یعنی در واقع نگاه خودش را در میان میگذارد با خواننده. این نوع نگاه به یک معنی بازتاب منش و اندیشۀ نویسنده هم هست . کتاب "در جستوجوی فضاهای گمشده" شایگان را نگاه کنید، همان قدر که مطالب زیادی میآموزید، ولی از همه مهمتر این که خود نویسنده را بهتر از همه میشناسید. در واقع در اِسی خود نویسنده است که جلوهگری میکند و خودش را در ابعاد مختلف نشان میدهد .
به گفته فانی، مقالات شایگان بیشتر ای سی هستند و دریچهای به روی خواننده باز می کنند. شایگان به دنبال تحمیل عقیده نیست، به دنبال حتی نتیجهگیری هم نیست. یعنی در تمام این ها سعی میکند بیان آن چیزی که خواسته در یک فضای آزاد بگوید و به خواننده منتقل کند و در همین جاست که کار اِسیایست متفاوت میشود. آن کیمیایی که مقاله را به جستار تبدیل میکند ، یا آرتیکل را به اِسی، همان اکسیر هنر است. در واقع اِسی کم کم تبدیل به یک اثر هنری میشود. درست مثل این که شما به یک قطعۀ موسیقی گوش میکنید، یا به یک نقاشی نگاه میکنید.
فانی افزود: مقالات شایگان جز اطلاعاتی که به خواننده میدهد، شما را در برابر یک اثر هنری قرار میدهد که باید شیفتهاش بشوید. باید از زیباییاش لذت ببرید. و بیش از آن که به دانشی اضافه کند، به بینشی اضافه میکند.
در مجموعه مقالاتی که تحت عنوان " در جستوجوی فضاهای گمشده" منتشر شده شما با چنین فرمهایی رو به رو میشوید. در کنار دانشی که در اختیار شما قرار میدهد، بینشی را هم به شما میدهد. اینجاست که فرم نیز اهمیت و ارزش پیدا میکند. ایرج کلانتری هم گفت: کتاب دیروز به دست من رسید و من در آغاز قصد داشتم نگاهی اجمالی به آن بکنم اما چنان شیفتهاش شدم که تمام کارهایم را کنار گذاشتم و مشغول کتاب شدم. این کتاب دستاورد بسیار مهمی برای ادبیات نقد در حوزۀ هنر میدانم. در شرایطی که من فکر میکنم جامعۀ فعال هنری ما رابطۀ سیستماتیکی با آموزش عالی و آکادمیک ندارند، ادبیات نقد بسیار مثمر ثمر است.
او افزود: شایگان در این کتاب در حوزههایی وارد شده که محدود به هنرهای تجسمی و به خصوص شعر است. از ابتدای کتاب که به انتهای کتاب میرسیم، میبینیم او مصادیقی از هنرمندان ارائه دادهاند که در آنجا به عکاسی پرداخته شده، به سینما کم پرداخته شده، و به شعر هم به صورتی بسیار زیبا توجه شده ولی به معماری به طور اخص ، صرفنظر از آنچه درباره تهران میگویند یا اصفهان، نپرداختهاند، آن طور که شاید و باید و امیدواریم در آینده به معماری نیز مفصلتر بپردازند.
کلانتری ادامه داد: این کتاب سئوالات زیادی را مطرح میکند. تمام مشکلات و به هم ریختن ارزشهای زیباشناختی در این کتاب مطرح میشود ، یک رابطۀ علت و معلولی دارد و آن مسائل در واقع اجتماعی است. ما اگر بیاییم تاریخ 50 سال معاصر را نگاه بکنیم، اتفاقات متعددی را میبینیم که برای مثال در حوزۀ معماری میافتد، مقبره حافظ، مقبره خیام، مقبره بوعلی را اگر به عنوان آثار معماری تعریف کنیم، ما میتوانیم کهن الگوهای معماری را بشناسیم که در آن دوره این معماران، معماران مقتدری بودند که میتوانستند و اختیار داشتند هر کار که دلشان میخواهد بکنند، افراد زیادی در کار این ها مداخله نمیکردند و یا مثلاً محدودیتهای بودجه و اجرا نداشتند. ولی به تدریج میبینیم که این شخصیت والا و این اقتداری که معمار داشته زایل شده، شاید در دیگر زمینههای هنری هم همین طور باشد، در حدی که دیگر هرگز آن توانایی و خلاقیت را که در آن دوره میتوانستند داشته باشند، نداشتند.
به هر جهت، این کتاب، ادبیات بسیار زیبایی دارد و میتواند سرمشق فوقالعادهای باشد برای افرادی که وارد موضوعات نقد میشوند.
ایرج پارسی نژاد گفت:داریوش شایگان در ایران و جهان یک نام است. این را با علم و آگاهی میگوی. زمانی که به آکسفورد رفتم در همان ورودی کالج به یک مرد انگلیسی که عضو کالج بود، برخوردم که او گفت شما ایرانی هستید ، گفتم بله . گفت شما باید داریوش را بشناسید، و منظورش داریوش شایگان بود. گفت شما باید افتخار کنید به داریوش شایگان.
غرضم این است که هر جا که رفتم در آفاق عالم ، آدمی دیدم صاحب کمالات و علم و دانش از من سراغ داریوش شایگان را میگرفت و من واقعاً حس کردم چه ایرانی با افتخاری هستم.
او در ادامه سخنانش به تک تک مقالات کتاب اشاره کرد و چند جملهای دربارۀ هر یک سخن گفت.
محمد منصور هاشمی گفت: "در جستجوی فضاهای گمشده" کتاب اخیر داریوش شایگان اثری است درباره هنر یا به عبارت دقیق تر اثری است تکوین یافته در حال و هوای هنر و آثار هنری. شایگان متفکر است و نگاه متفکر با امور و اوضاع و اشیاء به گفتگو مینشیند و به آنها بُعد میدهد. در این کتاب آن چه مجال این گفت و گو و ژرف نگری را فراهم آورده نه سیاست و اجتماعیات است، بلکه هنر این فضا را بوجود آورده است.
به گفته هاشمی؛ عنوان کتاب که برگرفته از یکی از مقالات مشهور آن است در اصل تلمیحی دارد به رمان بزرگ مارسل پروست: در جستجوی زمان از دست رفته یا گمشده. کتاب شایگان در جستجوی مکان های از دست رفته و گمشده است و البته مکان ها و اشیاء ظرفی است برای رها شدن زمان های مستتر در آنها. زمان هایی که تاریخ ها را می سازند و به عبارت دقیق تر همان تاریخ هایند و تاریخ هایی که فرهنگ ها را می سازند و به عبارت بهتر همان فرهنگ هایند.
به گفته این پژوهشگر؛شایگان فیلسوف فرهنگ است و در این کتاب هنر اعم از معماری و عکاسی و نقاشی و شعر محل تاملات او درباره فرهنگها و تفاوتهای آنها با یکدیگر بوده است.مثلا بازدید از نمایشگاهی در واشنگتن به مناسبت پانصدمین سال کشف آمریکا توسط کریستف کلمب که در آن هنر جهان در آن دوره کنار هم قرار گرفته بوده است اولین مجال تامل متفکر ما بوده است. نگاه او همه آثار هنری سنت های مختلف را مشابه یافته و هنر دوره رنسانس غرب را متفاوت و به این پرسش رسیده و به آن پرداخته است که چرا چنین است؟ چه شده است که در دورهای و در جایی لئوناردو داوینچی پدید آمده است و در دیگر جاها چنین نشده است؟
او افزود: یا مثلا این واقعیت که زیبایی شناسی و فلسفه هنر در غرب متجدد پدید آمده و در کشورهای دیگر و از جمله فرهنگ ما اندیشیدن به هنر عمدتا مساله متفکران نبوده و نیست، ذهن شایگان را مشغول خود کرده و مقاله دوم کتاب را پدید آورده است. او با این پرسش به دو نکته توجه یافته است. یکی این که در فرهنگ های سنتی با توجه به پیوند هنر با سنت و دین جایی برای طرح مساله هنر منفک از این امور نبوده است. دیگر این که بخشی از اهمیت هنر در غرب واکنش به خردگرایی روشنگری است (از رمانتیسم آلمان تا اندیشه هایدگر) و در فرهنگ هایی که هنوز نیازمند آن خردگرایی و علم باوری اند و تجربه روشنگری را به تمام از سر نگذرانده اند جایی برای آن گونه توجه به هنر باقی نمی ماند.
هاشمی ادامه داد: طبیعی است که این نگاه پرسشگر در برخورد با شهرهای پاریس و اصفهان و تهران با این مساله مواجه شود که اصفهان دوره صفوی و پاریس قرن نوزدهم و تهران امروز هر کدام بر اساس چه درک و دریافتی از عالم شکل گرفته اند و مقاله هایی در توصیف و تفسیر این مکان ها و معماری آنها به وجود آورد. یا در رویارویی با تجربه عکاسان و نقاشان ایران به تاویل آثار آنان به بپردازد و مثلا از هاله داشتن عکس ها و فوتومونتاژهای بهمن جلالی (به رغم توصیف والتر بنیامین از هنر بدون هاله عصر تکثیر فنی) سخن بگوید. یا نشانه های آب و سبز و دوست و وقت را در شعر سپهری برجسته کند. یا به گفتگو با مجموعه ای از عکس های عباس کیارستمی بپردازد و آنها را به سخن گفتن وادارد که مثل همه کارهای استادانه او بی سخنی مهمترین سخن آنهاست و نگاه فارغ از جهت گیری هنرمند وجه غالبشان. یا عالم خیالین و لطیف ابوالقاسم سعیدی را روایت کند که گویی تمنای یک عالم است که فقط تا آستانه اش می شود رفت. یا به دنبال جای نقاشی های مستحکم و استادکارانه آیدین آغداشلو در تاریخ هنر بگردد و "خاطرات انهدام" او را دارای حال و هوایی خیامی بیابد و تجربه او را تجربه هوش در دوره آشنایی و گذار.
به گفته این پژوهشگر؛ آثار هنری البته ساکت اند و این به گفتگو واداشتن ها تنها امکان به سخن در آوردن آنها نیست. با ریاضیات مواجه نیستیم که فقط یک جواب درست وجود داشته باشد. حتما تاویل ها و تفسیرهای دیگر هم ممکن است. اما این قدر هست که تفسیرها و تاویل های کتاب "در جستجوی فضاهای گمشده" از نگاه تیزبین ذهنی فرهیخته نشات گرفته و ژرفای اندیشیدن را با خود دارد و به جای خود لذت مواجه شدن با این آثار را مضاعف می کند و به آنها ابعاد تازه ای می بخشد.
شایگان هم در پایان این مراسم گفت: بیشتر مقالاتی که در این کتاب گردآوری شدهاند، در اصل به زبان فرانسه به نگارش درآمده و طی دهههای اخیر در مجلات و مجموعههای مختلف فرانسه زبان به چاپ رسیدهاند، برخی دیگر مستقیماً به زبان فارسی به رشته تحریر درآمدهاند. از جمله مقاله هالۀ بازیافته که درباره زنده یاد بهمن جلالی است و مقاله آیدین آغداشلو که به دو زبان فارسی و فرانسه نوشته شده. شماری از مقالات را شخصاً از زبان فرانسه به فارسی برگرداندهام، که مقالات پاریس ، شهر جهانی، و ابوالقاسم سعیدی از آن جملهاند.
او افزود: من 20 سال پیش در واشنگتن به دیدار نمایشگاهی در گالری ملی هنر رفتم که به مناسبت پانصدمین سالگرد کشف قاره آمریکا توسط کریستف کلمب برپا بود. در این نمایشگاه همه فرهنگ های مقارن با پایان قرن پانزدهم از سرتاسر کره زمین در طیفی گسترده یک جا گرد آمده بودند. در برابر وفور و غنا و شکوه اشیای به نمایش درآمده به راستی مبهوت بودم. و بیش از همه در برابر لئوناردو داوینچی مبهوت شدم.
شایگان با اشاره به سخنان خرمشاهی گفت: خرمشاهی من را شرمنده کردند که من را دارنده جام جم دانستند و ای کاش میداشتم. کسی که این جام را داشت، دوست من است که از دست رفته، شاهرخ مسکوب، من همیشه دعاگو هستم. و آنچه آقای فانی گفتند درست است من خیلی به دومنتین علاقمندم. و این مقالات هم با کسی دیگری هم مرتبط است، با بودلر. من شاعر نبودم اما شاعران را خیلی دوست دارم. البته شاعران ایران که معلوم است، خیام و حافظ و مولوی و اخیراً هم خیلی به سعدی علاقمند شدهام که یکی از بزرگان ماست و من معتقدم به او بیانصافی شده و تحت الشعاع دیگران قرار گرفته است. بله من از بودلر خیلی چیز یاد گرفتم مخصوصاً درباره شهر. والتر بنیامین یک کتاب دربارۀ بودلر که میگوید بودلر شاعر واقعاً مدرنیته است. و این کلمه مدرنیته را خود بودلر ابداع کرد.و شهر پاریس در تمام اشعار بودلر هست. و از شاعران ایران با سپهری دوست بودم و با کمک خودش اشعارش را به فرانسه ترجمه کردم. و آنچه درباره ابوالقاسم سعیدی نوشتم که به گفته آیدین آغداشلو یکی از بزرگترین نقاشان ایران است. و این شرح کوتاهی بود از مقالاتی که در این کتاب گردآوری و منتشر شده است.
در پایان این مراسم ، سید آرش شهریاری، آهنگساز و نوازنده تنبور و علی گرامی ، نوازنده سازهای کوبهای به اجرای قعطاتی و غزلی از حافظ پرداختند. انتهای پیام/ الف/ 320