به گزارش خبرنگار هنرآنلاین تورج اتحادیه گفت: بسیار مفتخر هستیم که داریوش شایگان علاوه براینکه از مؤسسین و هیئت مدیره انتشارات فرزان روز هستند؛ نشر تمام تألیفات شان را با طراحی جدید و متحد الشکل به نشر فرزان روز سپرده اند.

او افزود: کتاب"در جستجوی فضاهای گمشده" پنجمین کتاب از این مجموعه متحدالشکل است که رونمائی می شود. او درباره کتاب های در دست انتشار شایگان گفت: کتاب "ادیان و مکتب های فلسفی هند" است که چاپ نخست آن توسط دانشگاه تهران نزدیک به 50 سال پیش بوده و چند نوبت نیز توسط ناشر دیگری منتشر شده است. این کتاب در حال حاضر در دست اصلاح حرف نگاری است و امیدواریم بتوانیم آن را در نمایشگاه کتاب در اردیبهشت 1393 عرضه کنیم.

به گفته اتحادیه؛ عنوان جدید چاپ نشده هم از تألیفات شایگان در مراحل آماده سازی و ارسال برای دریافت مجوز نشر هستند. علی دهباشی گفت: بیش از نیم قرن است که شایگان با نگاه تاریخی ـ فلسفی و گاه عرفانی خود واقعیت‎های پیچیده و گاه متناقض دوران ما و جامعۀ ایران را به ما ، با تجربیاتی که زیر آسمان‎های جهان آموخته نمایانده است. آثار شایگان در یک حوزۀ پژوهشی معین نبوده است ولی در هر زمینه‎ای که کار کرده، آثار درخشانی خلق کرده است.

او افزود: اگر شایگان به معماری پرداخته، بهترین‎ها را برای معماری ایران و فاجعه‎ای را که برایش پیش آمده نوشته است. شهرت شایگان در داخل شکل دیگری از آثار او را می‎نمایاند، ولی در خارج در درجه اول ناشی از شناختی است که ایشان بسیار موشکافانه در مفهوم‎سازهایی برای درک والاتر از وضعیت انسان در جهان کنونی به دست می‎دهد که در بسیاری جهات مسئله ایران و کشاکش سنت و مدرنیته است.

به گفته دهباشی شایگان؛ 45 سال پیش"آسیا در برابر غرب" را منتشر کرد و اکنون به نگاه "شکسته" و "افسون‎زدگی" رسیده است. و سرانجام بخشی از دکترین استاد شایگان را در زمینه مسائل هنری اعم از نقاشی، عکاسی و معماری و فلسفۀ هنر در کتابی که با عنوان "در جست‎وجوی فضاهای گمشده» رونمایی می شود. . در این کتاب شایگان به واقع به عنوان یک فیلسوف فلسفۀ هنر ،در حد و معیار جهانی، به مسائل هنر و معماری و نقاشی و شعر سرزمین خو نگریسته است.

بهاءالدین خرمشاهی گفت: می‎دانم که تمام دوستانی که قرار است سخن بگویند، همه ذهنشان برانگیخته می‎شود که حرف‎های درجه اول برای یک انسان بزرگِ والای ایرانی هم جهان‎شناس به بگویند. من باید مطلبم را می‎نوشتم و نوشته‎ام منتها یادداشت گونه و در صفحات سفید اول این کتاب. و اگر هم می‎نوشتم نام آقای شایگان را گذاشته‎ام "وارثِ جام جم." و چرا این نام را گذاشته‎ام.

به گفته او ؛ شایگان وارثِ جام جم‎اند. جامی که حافظ هم وارثش بود. و از 3هزار سال اساطیر ایرانی گرفته بود و زنده کرده بود و خودش هم این جامِ جهان بین را داشت. کل دیوان حافظ یک نگرش جهان نگرانۀ اسطوره‎ای، تاریخی، فراتاریخی ، حِکمی و همه گونه است. و با آن که شایگان کتابی دربارۀ حافظ ننوشته‎اند، ولی مقالات و حتی اشاراتی بسیار بسیار ارزشمند دربارۀ حافظ دارند، اگر چه شاید 50 کلمه باشد.

این دین پژوه افزود: آن سِعۀ صدری و وسعت نظر و ژرف اندیشیکه شایگان دارند، مایۀ افتخار روشنفکری 50 سال اخیر ایران‎ است. من هم سعادت داشتم که از این 50 سال، 40 سال است که شرفِ صحبت شان را درک کرده‎ام.و بسیار آموخته ام.

خرمشاهی با طرح این پرسش که آیا دکتر شایگان فیلسوف هستند؟ گفت: من شکی در این موضوع ندارم، اما حوزه‎شان فلسفۀ محض نیست. بیشتر فلسفه‎های مضاعف است که حیطۀ مطالعه و اندیشه‎ورزی نگارششان است. از جمله فلسفۀ تاریخ هست. باور کنید قصد من لفافی نیست، فلسفۀ علم است. ایشان علم می‎دانند و شبیه ایشان نیم نسل جوان‎تر آقای فانی هستند که همین فضائل را دارند. بعد فلسفۀ هنر است که به اضافۀ فلسفۀ فرهنگ، دو رشتۀ اصلی ، با وسعت مطالعات و وسعت آثار، که شگفت‎آور است.

به گفته خرمشاهی؛ شایگان فرهنگ‎ها را می‎شناسند چون فیلسوف فرهنگ هستند . فرهنگ ایران باستان را که خیلی خوب می‎شناسند و بعد هندشناس هستند. ما دو هند شناس برجسته بیشتر نداریم.البته هند پژوه داریم ولی هند شناس نه. یکی شایگان دیگری فتح‎الله مجتبایی. یونان و غرب را به خوبی می شناسند. بی شک روشنفکران هم غرب را می‎شناسند اما نه به این ژرفا.

خرمشاهی با اشاره به مقاله اول کتاب "در جست وجوی فضای گمشده" گفت: مقالۀ اول این کتاب، کتابی دیده گشا و واقعاً حیرت‏آوری است، دربارۀ سفر به قرن پانزدهم. شایگان یادگارهای تمدن اینکا، مایا را می‎بینند و سپس کل اروپا را و به ویژه ایتالیا را و به ویژه لئوناردو داوینچی را که خودشان می‎گویند که هیچ کس را به اندازۀ او ستایش نمی‎کنند.

او افزود: کتاب "در جست وجوی فضای گمشده" خواننده را با بینش‏های حیرت‏آور شایگان درگیر می‎کند. نمی‎دانم شاید بهتر باشد بگویم شایگان اهل رازاند، راز اندیش‏اند. دربارۀ دنیای جدید اطلاعات دارند ولی اطلاعات شان به دانش و دانششان به بینش بدل شده است.

خرمشاهی با اشاره به جهان های گمشده گفت: بیشتر جهان ها واقعاً گم شده. و چگونه گم شده؟ او در این کتاب درباره 4 شهر صحبت می کند؛ وین، رُم و پاریس قرن نوزدهم و اصفهان. اصفهان هنوز نصف جهان هست و هنوز سرجایش هست. و فضاهایش هم اگر بیننده، بیننده باشد هنوز از دست نرفته ولی به گفتۀ خودشان گسل‏های تاریخی و جا به جایی‏های هستی شناختی رخ داده . در واقع نه تنها مکان‏ها گم شده‏اند که زمان‏ها هم گم شده‏اند.

او افزود: شایگان به به زمان مکان اشاره دارند و امروزِ اصفهان خودش حاجبِ خودش است. خودش پرده‎پوشِ خودش است. از شدت ترافیک نمی‏شود چهارباغ را ، آثار عظیم تاریخی اصفهان را دید چون آن فضا گم شده. و او خیلی سعی می‏کنند در بازسازی و بازآفرینی آن روح و جان و آن رازِ گم شده در همۀ این ها نشان بدهد.

مصطفی ملکیان گفت:دربارۀ شایگان در چند محور می‎شد سخن گفت؛ ولی هر کدام از محورها که من درباره‎اش تأمل کردم، دیدم در این فرصت کم حق مطلب درباره‎شان اداشدنی نیست. مثلاً می‎اندیشیدم که می‎شود دربارۀ شایگان بحث کرد که نسبت شایگانِ آکادمیسین و فیلسوف و هند شناس با شایگانِ روشنفکر چیست و چقدر این دو دکتر شایگان در یک‎دیگر تأثیر گذاشته‏اند و از یک‏دیگر تأثیر پذیرفته‎اند. باز می‎شد بحث کرد دربارۀ این که ایگان به عنوان یک روشنفکر ایرانی چه وجوه اختصاصی دارد که او را از سایر روشنفکران ایرانی متمایز می‎کند و چه بسا در بعضی از آن وجوهِ تمایز به آنها به او نسبت به این ها امتیاز هم می‎دهد.

او افزود: در باب سومی هم می‎شد سخن گفت و آن این که شایگان به عنوان رابطِ میان فرهنگ ایرانی ما و فرهنگ غرب چه چیزی از غرب به ما رسانده است و چه چیزی از ما به غرب رسانده است و آیا در این انتقال در کدام جهت کوشاتر و ساعی‎تر بوده است و در کدام جهت موفق‎تر. در این باب هم می‎شد سخن گفت. در ابواب دیگری هم می‏شود سخن گفت که من دربارۀ آنها تأملی نکرده بودم ولی من دربارۀ هیچ یک از این سه محور در این چند دقیقه نمی‎توانم صحبت کنم. این اندیشمند افزود: در آثار شایگان توصیف دقیقی از وجوه فرهنگی جامعۀ جهانی و جامعۀ ایرانی، فرهنگ شرق و چه فرهنگ غرب می بینیم. توصیف او غنی، کاملاً رنگارنگ، متنوع و کاملاً پذیرفتنی و دل‎نشین‎اند. از این لحاظ کاملاً درست است که بهاءالدین خرمشاهی گفتند که می‎شود از شایگان به عنوان یک فیلسوف فرهنگ نام برد.

ملکیان در بخشی ادامه داد: به نظرم هر قدر که توصیف در آثار دکتر شایگان قوی و کاملاً با عطف توجه دقیق است، ولی گویی شایگان به تبیین پدیده‎های توصیف شده کمتر علاقه نشان می‎دهند، در آثار او بهترین توصیف‎ها را می‎بینیم اما اگر بپرسیم چرا چنین شده است، دربارۀ این چرایی ما آن قوتی را که او در قسمت توصیف نشان دادند نمی‎بینیم . به تعبیری به نظر می‎رسد نوعی بی‎رغبتی در ایشان برای تببین وجود دارد.

او افزود: من در کل آثار او تقریباً هیچ توصیه‎ای ندیده‎ام من همواره در این اندیشه بوده‎ام که چرا متفکری مثل او که اگر قصد این کار را داشتند مسلماً چیزی کم نداشتند به لحاظ قدرت تفکر و به لحاظ عمق درک، چرا از تبیین مضایقه می‎کنند و چرا در توصیه کاملاً خویشتن‎دارند. من این کمبود تببین و نبودن توصیه را در این می‎بینیم که شایگان در بن و بنیاد نوعی نسبی‎انگاری دارند و این نسبی‎انگاری به ایشان اجازه نمی‎دهد که به تببین دست بزنند و بر تبیین یک پدیده پای‎فشاری کنند. و به همین ترتیب و به طریق اولی دیگر نمی‎توانند توصیه‎ای هم به من و تو بکنند.

ملکیان، شایگان را یک نسبی‎انگار و در عین حال یک مطلق گرا عنوان کرد و افزود: یعنی به لحاظ اندیشگی و به لحاظ معرفتی همه چیز را در یک نسبیتی غوطه‎ور می‎بیند اما به لحاظ عاطفی و حسی و هیجانی از این نسبیت خوشش نمی‎آید و دنبال نوعی مطلق است. به تعبیر دیگری در عین حال که شدیداً خواستار این است که در جایی مطلقی وجود داشته باشد که بشود دستاویز من و تو باشد اما در عین حال به لحاظ معرفتی یک چنین مطلقی نمی‎بیند و همه چیز را دستخوش نوعی تتبع ، تنوع، سیلان و دگرگونی و بی‎ثباتی و بی‎قراری می‎بیند. ولی آرزوی چنین مطلقی را در آثار او می‎توانید ببینید.

او افزود: گاهی شایگان این مطلق را در عرفان، در هنر و گاهی در وجه جامع‎تری که می‎توانم آن را معنویت بنامم سراغ می‎گیرند. و به نظر من همین نکته است که از او یک فیلسوف نسبی‎انگار و در عین حال یک مطلق‎گرا می‎سازد. و اگر این نکته‎ای که من می‎گویم درست باشد آن وقت باید بگویم که کسی مثل شایگان در فضایی تنفس می‎کند که بهترین نماینده چنین فضایی را می‎توان حافظ دانست. حافظی که به لحاظ معرفتی دست‎آویزی ندارد ولی به لحاظ گرایشی سخت خواستار این است که یک چیز مطلقی وجود داشته باشد. اگر این تفسیر درست باشد ما دیگر نباید سراغش را بگیریم و از او بخواهیم که توصیۀ روشنفکرانه‎ای بکنند و یا تبیینی بکنند که بخواهند بر این تبیین پافشاری بکنند و آن را مبنای حل مسئله و یا مشکلی قرار بدهند و یا مبنای تصمیم‎گیری جمعی.

کامران فانی گفت: کتاب "در جست‎وجوی فضاهای گمشده" مجموعه مقالاتی است به قلم نویسنده و متفکری که به راستی یکه و یگانه است. گفتم کتاب او مجموعه‏ای از مقالات است . و مقاله چیست؟ تعریفی که معمولاً از مقاله می‎کنند این است که نوشته‎ای است کوتاه و غیرداستانی که معمولاً به یک موضوع و مسئله می‎پردازد. همۀ ما با مقاله آشنا هستیم، با انواع مقاله. کمتر نویسنده‎ای است که مقاله هم ننوشته باشد. ولی آیا مقاله فقط همین است . من فکر می‎کنم یک خلطی پیدا شده، به خصوص در جامعۀ ما که بین دو نوع یا دو ژانر تفاوت نمی‎گذارند، یکیش شاید Article باشد و دیگری Essay .

به گفته این فرهنگ نویس میان دو فرم نوشتاری فرق بسیار زیادی هست . لغت اِسی ( Essay) را اولین بار میشل دومنتین در قرن 16ساخت و به کار برد. دومنتین که خیلی مورد علاقۀ شایگان هم هست در واقع بنیانگذار نوعی از نوشته بود. این فرم چنان ویژگی داشت که به نظر من در هیچ نوشتۀ دیگری خودش را جلوه‎گر نمی‎‏سازد. و در میان مقاله‎نویسان، یا اِسی نویسان یا جستارنویسان ی شایگان به یک معنی یگانه است.

او افزود: اِسی ( Essay) چیست و چه فرقی با آرتیکل دارد. مقاله ممکن است خیلی مهم باشد، ممکن است که دربارۀ فیزیک مقالۀ خیلی شیرینی هم بنویسیم ، همینطور دربارۀ پیدایش زبان فارسی مقاله بنویسیم و تحقیقی بکنیم اینها اِسی نیست. در تعریف اِسی می‎توانیم بگوییم که نوشته‎ای است کوتاه، غیرداستانی، معمولاً دربارۀ یک موضوع خاص از دیدگاه شخصی و روایت فردی و تجربه زیستی. یعنی اِسی‎ایست کاری می‎کند که مقاله‎نویس این کار را نمی‎کند. یعنی در واقع نگاه خودش را در میان می‎گذارد با خواننده. این نوع نگاه به یک معنی بازتاب منش و اندیشۀ نویسنده هم هست . کتاب "در جست‎وجوی فضاهای گمشده" شایگان را نگاه کنید، همان قدر که مطالب زیادی می‎آموزید، ولی از همه مهم‎تر این که خود نویسنده را بهتر از همه می‎شناسید. در واقع در اِسی خود نویسنده است که جلوه‎گری می‎کند و خودش را در ابعاد مختلف نشان می‎دهد .

به گفته فانی، مقالات شایگان بیشتر ای سی هستند و دریچه‎ای به روی خواننده باز می کنند. شایگان به دنبال تحمیل عقیده نیست، به دنبال حتی نتیجه‎گیری هم نیست. یعنی در تمام این ها سعی می‎کند بیان آن چیزی که خواسته در یک فضای آزاد بگوید و به خواننده منتقل کند و در همین جاست که کار اِسی‎ایست متفاوت می‎شود. آن کیمیایی که مقاله را به جستار تبدیل می‎کند ، یا آرتیکل را به اِسی، همان اکسیر هنر است. در واقع اِسی کم کم تبدیل به یک اثر هنری می‎شود. درست مثل این که شما به یک قطعۀ موسیقی گوش می‎کنید، یا به یک نقاشی نگاه می‎کنید.

فانی افزود: مقالات شایگان جز اطلاعاتی که به خواننده می‎دهد، شما را در برابر یک اثر هنری قرار می‎دهد که باید شیفته‎اش بشوید. باید از زیبایی‎اش لذت ببرید. و بیش از آن که به دانشی اضافه کند، به بینشی اضافه می‎کند.

در مجموعه مقالاتی که تحت عنوان " در جست‎وجوی فضاهای گمشده" منتشر شده شما با چنین فرم‎هایی رو به رو می‎شوید. در کنار دانشی که در اختیار شما قرار می‎دهد، بینشی را هم به شما می‎دهد. اینجاست که فرم نیز اهمیت و ارزش پیدا می‎کند. ایرج کلانتری هم گفت: کتاب دیروز به دست من رسید و من در آغاز قصد داشتم نگاهی اجمالی به آن بکنم اما چنان شیفته‎اش شدم که تمام کارهایم را کنار گذاشتم و مشغول کتاب شدم. این کتاب دستاورد بسیار مهمی برای ادبیات نقد در حوزۀ هنر می‎دانم. در شرایطی که من فکر می‎کنم جامعۀ فعال هنری ما رابطۀ سیستماتیکی با آموزش عالی و آکادمیک ندارند، ادبیات نقد بسیار مثمر ثمر است.

او افزود: شایگان در این کتاب در حوزه‎هایی وارد شده که محدود به هنرهای تجسمی و به خصوص شعر است. از ابتدای کتاب که به انتهای کتاب می‎رسیم، می‎بینیم او مصادیقی از هنرمندان ارائه داده‎اند که در آنجا به عکاسی پرداخته شده، به سینما کم پرداخته شده، و به شعر هم به صورتی بسیار زیبا توجه شده ولی به معماری به طور اخص ، صرف‎نظر از آنچه درباره تهران می‎گویند یا اصفهان، نپرداخته‎اند، آن طور که شاید و باید و امیدواریم در آینده به معماری نیز مفصل‎تر بپردازند.

کلانتری ادامه داد: این کتاب سئوالات زیادی را مطرح می‎کند. تمام مشکلات و به هم ریختن ارزش‎های زیباشناختی در این کتاب مطرح می‎شود ، یک رابطۀ علت و معلولی دارد و آن مسائل در واقع اجتماعی است. ما اگر بیاییم تاریخ 50 سال معاصر را نگاه بکنیم، اتفاقات متعددی را می‎بینیم که برای مثال در حوزۀ معماری می‎افتد، مقبره حافظ، مقبره خیام، مقبره بوعلی را اگر به عنوان آثار معماری تعریف کنیم، ما می‎توانیم کهن الگوهای معماری را بشناسیم که در آن دوره این معماران، معماران مقتدری بودند که می‎توانستند و اختیار داشتند هر کار که دلشان می‎خواهد بکنند، افراد زیادی در کار این ها مداخله نمی‎کردند و یا مثلاً محدودیت‎های بودجه و اجرا نداشتند. ولی به تدریج می‎بینیم که این شخصیت والا و این اقتداری که معمار داشته زایل شده، شاید در دیگر زمینه‎های هنری هم همین طور باشد، در حدی که دیگر هرگز آن توانایی و خلاقیت را که در آن دوره می‎توانستند داشته باشند، نداشتند.

به هر جهت، این کتاب، ادبیات بسیار زیبایی دارد و می‎تواند سرمشق فوق‎العاده‎ای باشد برای افرادی که وارد موضوعات نقد می‎شوند.

ایرج پارسی نژاد گفت:داریوش شایگان در ایران و جهان یک نام است. این را با علم و آگاهی می‎گوی. زمانی که به آکسفورد رفتم در همان ورودی کالج به یک مرد انگلیسی که عضو کالج بود، برخوردم که او گفت شما ایرانی هستید ، گفتم بله . گفت شما باید داریوش را بشناسید، و منظورش داریوش شایگان بود. گفت شما باید افتخار کنید به داریوش شایگان.

غرضم این است که هر جا که رفتم در آفاق عالم ، آدمی دیدم صاحب کمالات و علم و دانش از من سراغ داریوش شایگان را می‎گرفت و من واقعاً حس کردم چه ایرانی با افتخاری هستم.

او در ادامه سخنانش به تک تک مقالات کتاب اشاره کرد و چند جمله‎ای دربارۀ هر یک سخن گفت.

محمد منصور هاشمی گفت: "در جستجوی فضاهای گمشده" کتاب اخیر داریوش شایگان اثری است درباره هنر یا به عبارت دقیق تر اثری است تکوین یافته در حال و هوای هنر و آثار هنری. شایگان متفکر است و نگاه متفکر با امور و اوضاع و اشیاء به گفتگو می‎نشیند و به آنها بُعد می‎دهد. در این کتاب آن چه مجال این گفت و گو و ژرف نگری را فراهم آورده نه سیاست و اجتماعیات است، بلکه هنر این فضا را بوجود آورده است.

به گفته هاشمی؛ عنوان کتاب که برگرفته از یکی از مقالات مشهور آن است در اصل تلمیحی دارد به رمان بزرگ مارسل پروست: در جستجوی زمان از دست رفته یا گمشده. کتاب شایگان در جستجوی مکان های از دست رفته و گمشده است و البته مکان ها و اشیاء ظرفی است برای رها شدن زمان های مستتر در آنها. زمان هایی که تاریخ ها را می سازند و به عبارت دقیق تر همان تاریخ هایند و تاریخ هایی که فرهنگ ها را می سازند و به عبارت بهتر همان فرهنگ هایند.

به گفته این پژوهشگر؛شایگان فیلسوف فرهنگ است و در این کتاب هنر اعم از معماری و عکاسی و نقاشی و شعر محل تاملات او درباره فرهنگها و تفاوتهای آنها با یکدیگر بوده است.مثلا بازدید از نمایشگاهی در واشنگتن به مناسبت پانصدمین سال کشف آمریکا توسط کریستف کلمب که در آن هنر جهان در آن دوره کنار هم قرار گرفته بوده است اولین مجال تامل متفکر ما بوده است. نگاه او همه آثار هنری سنت های مختلف را مشابه یافته و هنر دوره رنسانس غرب را متفاوت و به این پرسش رسیده و به آن پرداخته است که چرا چنین است؟ چه شده است که در دورهای و در جایی لئوناردو داوینچی پدید آمده است و در دیگر جاها چنین نشده است؟

او افزود: یا مثلا این واقعیت که زیبایی شناسی و فلسفه هنر در غرب متجدد پدید آمده و در کشورهای دیگر و از جمله فرهنگ ما اندیشیدن به هنر عمدتا مساله متفکران نبوده و نیست، ذهن شایگان را مشغول خود کرده و مقاله دوم کتاب را پدید آورده است. او با این پرسش به دو نکته توجه یافته است. یکی این که در فرهنگ های سنتی با توجه به پیوند هنر با سنت و دین جایی برای طرح مساله هنر منفک از این امور نبوده است. دیگر این که بخشی از اهمیت هنر در غرب واکنش به خردگرایی روشنگری است (از رمانتیسم آلمان تا اندیشه هایدگر) و در فرهنگ هایی که هنوز نیازمند آن خردگرایی و علم باوری اند و تجربه روشنگری را به تمام از سر نگذرانده اند جایی برای آن گونه توجه به هنر باقی نمی ماند.

هاشمی ادامه داد: طبیعی است که این نگاه پرسشگر در برخورد با شهرهای پاریس و اصفهان و تهران با این مساله مواجه شود که اصفهان دوره صفوی و پاریس قرن نوزدهم و تهران امروز هر کدام بر اساس چه درک و دریافتی از عالم شکل گرفته اند و مقاله هایی در توصیف و تفسیر این مکان ها و معماری آنها به وجود آورد. یا در رویارویی با تجربه عکاسان و نقاشان ایران به تاویل آثار آنان به بپردازد و مثلا از هاله داشتن عکس ها و فوتومونتاژهای بهمن جلالی (به رغم توصیف والتر بنیامین از هنر بدون هاله عصر تکثیر فنی) سخن بگوید. یا نشانه های آب و سبز و دوست و وقت را در شعر سپهری برجسته کند. یا به گفتگو با مجموعه ای از عکس های عباس کیارستمی بپردازد و آنها را به سخن گفتن وادارد که مثل همه کارهای استادانه او بی سخنی مهمترین سخن آنهاست و نگاه فارغ از جهت گیری هنرمند وجه غالبشان. یا عالم خیالین و لطیف ابوالقاسم سعیدی را روایت کند که گویی تمنای یک عالم است که فقط تا آستانه اش می شود رفت. یا به دنبال جای نقاشی های مستحکم و استادکارانه آیدین آغداشلو در تاریخ هنر بگردد و "خاطرات انهدام" او را دارای حال و هوایی خیامی بیابد و تجربه او را تجربه هوش در دوره آشنایی و گذار.

به گفته این پژوهشگر؛ آثار هنری البته ساکت اند و این به گفتگو واداشتن ها تنها امکان به سخن در آوردن آنها نیست. با ریاضیات مواجه نیستیم که فقط یک جواب درست وجود داشته باشد. حتما تاویل ها و تفسیرهای دیگر هم ممکن است. اما این قدر هست که تفسیرها و تاویل های کتاب "در جستجوی فضاهای گمشده" از نگاه تیزبین ذهنی فرهیخته نشات گرفته و ژرفای اندیشیدن را با خود دارد و به جای خود لذت مواجه شدن با این آثار را مضاعف می کند و به آنها ابعاد تازه ای می بخشد.

شایگان هم در پایان این مراسم گفت: بیشتر مقالاتی که در این کتاب گردآوری شده‎اند، در اصل به زبان فرانسه به نگارش درآمده و طی دهه‎های اخیر در مجلات و مجموعه‎های مختلف فرانسه زبان به چاپ رسیده‎اند، برخی دیگر مستقیماً به زبان فارسی به رشته تحریر درآمده‎اند. از جمله مقاله هالۀ بازیافته که درباره زنده یاد بهمن جلالی است و مقاله آیدین آغداشلو که به دو زبان فارسی و فرانسه نوشته شده. شماری از مقالات را شخصاً از زبان فرانسه به فارسی برگردانده‎ام، که مقالات پاریس ، شهر جهانی، و ابوالقاسم سعیدی از آن جمله‎اند.

او افزود: من 20 سال پیش در واشنگتن به دیدار نمایشگاهی در گالری ملی هنر رفتم که به مناسبت پانصدمین سالگرد کشف قاره آمریکا توسط کریستف کلمب برپا بود. در این نمایشگاه همه فرهنگ های مقارن با پایان قرن پانزدهم از سرتاسر کره زمین در طیفی گسترده یک جا گرد آمده بودند. در برابر وفور و غنا و شکوه اشیای به نمایش درآمده به راستی مبهوت بودم. و بیش از همه در برابر لئوناردو داوینچی مبهوت شدم.

شایگان با اشاره به سخنان خرمشاهی گفت: خرمشاهی من را شرمنده کردند که من را دارنده جام جم دانستند و ای کاش می‎داشتم. کسی که این جام را داشت، دوست من است که از دست رفته، شاهرخ مسکوب، من همیشه دعاگو هستم. و آنچه آقای فانی گفتند درست است من خیلی به دومنتین علاقمندم. و این مقالات هم با کسی دیگری هم مرتبط است، با بودلر. من شاعر نبودم اما شاعران را خیلی دوست دارم. البته شاعران ایران که معلوم است، خیام و حافظ و مولوی و اخیراً هم خیلی به سعدی علاقمند شده‎ام که یکی از بزرگان ماست و من معتقدم به او بی‎انصافی شده و تحت الشعاع دیگران قرار گرفته است. بله من از بودلر خیلی چیز یاد گرفتم مخصوصاً درباره شهر. والتر بنیامین یک کتاب دربارۀ بودلر که می‎گوید بودلر شاعر واقعاً مدرنیته است. و این کلمه مدرنیته را خود بودلر ابداع کرد.و شهر پاریس در تمام اشعار بودلر هست. و از شاعران ایران با سپهری دوست بودم و با کمک خودش اشعارش را به فرانسه ترجمه کردم. و آنچه درباره ابوالقاسم سعیدی نوشتم که به گفته آیدین آغداشلو یکی از بزرگترین نقاشان ایران است. و این شرح کوتاهی بود از مقالاتی که در این کتاب گردآوری و منتشر شده است.

در پایان این مراسم ، سید آرش شهریاری، آهنگساز و نوازنده تنبور و علی گرامی ، نوازنده سازهای کوبه‎ای به اجرای قعطاتی و غزلی از حافظ پرداختند. انتهای پیام/ الف/ 320