به گزارش خبرنگار تجسمی هنرآنلاین ؛ ناصر نصیری گرافیست، شاعر و مدرس دانشگاه متنی را درباره نمایشگاه نقاشی های سید علی صالحی با نیم نگاهی به شعر او نوشته و در اختیار بخش تجسمی هنرآنلاین برای انتشار گذاشته است که در ادامه می خوانید. نمایشگاه نقاشی های سیدعلی صالحی از 12 تا 20 شهریورماه در خانه هنرمندان ایران در حال برگزاری است.
در آغاز کلمه بود، برای عبور ، رفتن و رسیدن ، سرودن سکوت ، سهم ازلی آدمی از صدای معصوم زمان ، کلمه سر آغاز آزادی آدمی است ، فراخواندن خویش است به پیوستن ، به رهایی ، به پرواز ، کلمه ها را چیدن روی زخم تنهایی و تقدیر و شفا گرفتن از معجزه موسیقی منتشر در شعاع آفتابی اش .
انسان با کلمه به دنیا آمد، نام گرفت، اسامی را ساخت، سنگ صدا را تراشید و پیکره شعر را شناخت. لبخند را خرید سپس امید را در باران دید و با آسمان به گفت و گو نشست .
آدمی با کلمه عاشق شد، دریا را به آتش کشید و بعد گفت: اگر عشق / آخرین عبادت ما نیست / پس آمده ایم اینجا / برای کدام درد ِ بی شفا / شعر بخوانیم و باز به خانه برگردیم؟ { سید علی صالحی؛ رد پای برف تا بلوغ کامل گل سرخ، ص 51 }
کلید کشف رویاهاست کلمه، امکان عبور از تاریکی و رسیدن به طعم روشنی که گفت: مریض نوشتن ام / مریض شعر / کارم شناسایی راز رویاهاست / شاعرم / از رفت و آمد رویاها / راه نجاتی نیست / گاهی می آیند / گولم می زنند / دستم را می گیرند و می برند یک جایی شبیه بهشت ... { سید علی صالحی ؛ انیس آخر همین هفته می آید ، ص 53 }
بهشت را با همین کلمه های روزمره ساخت ، همه را به آنجا راه داد، هر کسی را با نام آبی آسمانش ، با عطر تن ریحان و هجای آرام حضور صدا کرد ، جا داد و خلعتی از صبوری و آینه بخشید ، بعد آمد در میان ما با چشم هایش نوشت: آرام باش / حوصله کن / آب های زودگذر / هیچ فصلی را نخواهند دید / از ریگ های ته جوباره شنیده ام ... { سید علی صالحی ؛ ما نباید بمیریم ، رویا ها بی مادر می شوند ، ص 127 }
خوی کلمه ها را خوب می شناسد و به قول خودش آن ها را دعوت می کند و آنها با رغبت و پر عطش می آیند و می نشینند کنار هم که نخوانده تسخیرت می کند شعرهایش . رفیق راه و آشنای شهر و شب و چراغ است اما گاهی مثل همه می رود رو به جانبی ناشناس تا شب مال خودش باشد و نیت می کند کنار بعضی حروف ، چیزی به ذهنش نمی رسد چرا که مثل بسیاری از همین زندگان گمشده ای دارد ... { با اندکی تصرف ، رد پای برف تا بلوغ کامل گل سرخ ؛ ص 17 }
بعد بیقرار می نشیند روبروی کاغذی که قرار بود بستر نامه ای باشد ، نشانی شعری یا مامن رویایی ، صبوری می کند و باز صبوری اما انگار قرار نیست بیاید. آن معنی موعود از این مسیر نمی آید؛ پس می گوید: من وقت واژه ها را / حرام ِ بعضی حروف بی هوده نمی کنم / عیش حضور تو کافی ست / تا کلمات / خودشان به خانه برگردند / من / بریده ی بوسه های توام ... { سید علی صالحی ؛ رد پای برف تا بلوغ کامل گل سرخ ، ص 186 }
دعا می کند : خطی ، خیالی لااقل ، بی انصاف و آغاز می کند، از سرِ اتفاق، رویا ، راه ، شرق و شعر این بار از نقطه آغاز می شود ، به خط می رسد ، به بافت ، به حضور هزار قصه در فرم ها تجسمی .
زبان هنرهای تجسمی با نقطه آغاز می شود ، نقطه یکی از عوامل بصری است عواملی که با حضور آنها ایده های ذهنی پدیدار می شوند. نقطه منشا پیدایش عوامل دیگر است. در یک طبقه بندی کلی عوامل بصری در چهار گروه دسته بندی می شوند : الف ) عوامل ذهنی، ب ) عوامل بصری ، ج ) عوامل ارتباطی ، د ) عوامل عملی. همین طور هر کدام از این چهار گروه شامل عوامل یا عناصر منحصر به خود هستند که با تکیه بر آنها می توان کیفیت و کمیت بصری هر اثر تجسمی را تحلیل کرد ویا به وقت خلق آن به آنها توجه داشت که اجمالا به آنها اشاره می شود : الف : عوامل ذهنی : نقطه، خط، سطح ، حجم ب ) عوامل بصری : فرم ، اندازه، رنگ ، بافت ج ) عوامل ارتباطی : جهت ، اندازه ، سبکی و سنگینی ، موقعیت ، فضا د ) عوامل عملی : عرضه، معنا ، عملکرد تعاریف مختلفی از نقطه در منابع مختلف آمده، اما شاید صحیح ترین آنها همین تعریف مشهور است که هر فرمی که کمترین اختلاف را بین طول و عرض داشته باشد نقطه است و خط هر نوع فرمی ست که بیشترین اختلاف را بین طول و عرض داشته باشد در تعریفی دیگر خط از حرکت نقطه به وجود می آید و سطح از حرکت خط در مسیری غیر از مسیر خودش .
و اما در ادامه با تکیه بر آنچه که به صورت اجمالی درباره عوامل بصری آمد به بررسی آثار تصویری سید علی صالحی می پردازیم . این آثار را سید علی صالحی ( شاعر ) به قول خودش از سر ِاتفاق خلق کرده است یا بهتر است بگوییم سروده است. شعر هایی که سر آغازشان کلمه نیست ، نقطه است و از حرکت آن خطوطی شکل گرفته اند و از حرکت و تغییر مسیر خطوط فرم ها زاده شده اند و از سر تکرار فرم ها بافت ها به وجود آمده اند و ترکیب نهایی نقاشی ها و تصاویر که به شدت شرقی اند و ایرانی که قابلیت انتشار معنی را در رگ های خود دارند .
با نگاهی کلی به آثار تجسمی سید علی صالحی ( به ویژه آثاری که در آنها رنگ حضور ندارد ) می توان گفت که این آثار بافت گونه هایی هستند که غالبا از تکرار واحد هایی متنوع به وجود آمده اند ، بافت هایی که از عناصر بصری کمک می گیرند برای اشاعه ی معنا های شاعرانه و منتزع .
عنصری که بیش از باقی عوامل بصری در این آثار جلوه می کند خطوط نرم و منحنی است، این خطوط که در واقع ویژگی منحصر هنرهای شرقی و به ویژه ایرانی است با حرکت خود سطوح و فرم هایی به وجود می آورد که در اصطلاح به آنها واحد گفته می شود واحد ها آنقدر در فضاهای تقسیم بندی شده در ترکیب کل اثر تکرار می شوند که به نظر می رسد به تکامل می رسد ، این ویژگی یعنی تکرار در بسیاری از شعر های سید علی صالحی هم هست ، آنجا که مویه و دعا قرار است محرک و عامل درونی و متنفذ شعر در جهان زیستی مخاطب را رقم بزند ، حالا در تصاویری که می سازد همان بیقراری شرقی که در اوراد آسمانی با تکرار نازل می شود تکثیر می شود و به اثر جهانی از آرامش و سکون و زیبایی می بخشد .
همه آثار به نظر می رسد که لت هایی از یک پارچه بزرگ است ، معرق گونه ای که پاره هایش پراکنده اما در یک نظام واحد ذهنی متبلور شده اند، هر چه به آثار متاخرتر نزدیک تر می شویم می بینیم که به فضا اهمیت بیشتری داده می شود و به نظر می رسد که آثار علاوه بر تجسم رویا و معنی دارد موقعیت مخاطب در جهان را هم مورد جستجو قرار می دهد و به گونه ای عرضه می شود که عملکرد در لایه هایی محو پیدا و پنهان بمانند اما به زندگی نزدیکتر شوند ، حتی تیزی گوشه های بسیاری از فرم های اتفاقی که در ترکیب کلیه آثار به وجود آمده ، با فرم درونی خودشان در تضاد .
یعنی فرم های فضایی با عناصر درونی خودشان هم قصه نیستند؛ بلکه در یک کنتراست فرمی قرار گرفته اند و این به زیبایی و استحکام اثر می افزاید چرا که آن انحناهای کوچک که در قالب شکل های کوچک مثلا گاهی برگ های درخت کنار هم یا گاهی فرم های بسیار کوچک ولی آزاد و انتزاعی با خطوط کناری فضایی که در آن محصور شده اند در تقابل اند در چنین وضعیتی چشم به همه انواع توجه می کند و بر مبنای میزان حضور یا کیفیت حضور هر کدام آنها را دسته بندی می کند و ارزش های بصری و فرم ها را می سنجد و این یکی از ویژگی های مثبت هر اثر تجسمی محسوب می شود که می تواند مخاطب را در فضای خود نگه دارد .
ساختار کلی ترکیب بندی اکثر آثار سید علی صالحی در این مجموعه شعاعی است ، یعنی در اکثر آثار نقاطی وجود دارد که کانون تجمع عناصر است . این نقطه های کانونی ترکیب بندی کل اثر را نیز به نوعی رقم می زنند چرا که انرژی بصری منتشر شده از این کانون ها با جهت هایی که به وجود می آورد نقاط بعدی را شکل می دهد.
البته نمی توان تقدم و تاخری در شکل گیری نقاط کانونی موجود درکلیت هر اثر قائل شد چرا که فضا ها در هم تنیده و ارتباط بصری و اجرایی مستحکمی با هم دارند . استفاده از این نوع ساختار شاید به دلیل روح پاستورال (در مقابل تکنوکراتیک) سید علی صالحی است، زیرا درطبیعت بسیاری از اتفاق ها بر مبنای ساختارهای شعاعی شکل می گیرند به عنوان مثال نور براساس ساختار شعاعی است که منتشر می شود . ساختار شعاعی درحالت کلی به سه نوع تقسیم می شود : گریز از مرکز ، متحد المرکز ، متمایل به مرکز.
همه آثار سید علی صالحی از هر سه نوع بهره می برد. از ساختارهای دیگر نیز در ترکیب بندی نقاشی ها استفاده شده است. خصوصا به علت حضور معنی های درونی و قابل دریافت و زیرساختی به آثار و همین طور تقسیم بندی فضا ها به نواحی مثبت و منفی می توان حضور ساختار سمی فرمال را هم در اکثر آثار به وضوح پیگیری کرد .
در جاهایی از فضای آثار گاهی با تغییر یک شکل در میان انبوهی از اشکال همسان یا همسو نظم عینی دچار تغییر شده است این هم جزیی از مواردی است که حضور ساختارهایی مثل سمی فرمال را در اثر تایید می کند . از ساختار این فرمال هم در ترکیب بندی اکثر آثار به طور همزمان با ساختار های دیگر استفاده شده است مثلا در تقسیم بندی فضاها به دو یا چند دسته که با ارزش های فضایی متفادت کل فریم را در اختیار گرفته اند.همین تقسیم بندی فضاهای بافت گونه و فرمیک تباین خاصی را به نواحی اثر بخشیده است.
البته کنتراست یک امر مقایسه ای است و به صورت مستقل نمی تواند حضور داشته باشد، با نگاهی به برخی از آثارکنتراست بسیار قدرتمند و حساب شده را در آنها می توان دید خصوصا آن دسته از آثار که در آنها به فضای خالی یا همان سفیدی بوم سهمی درخور توجه داده شده است. در این آثار فضاهای سفید به سکوت در موسیقی می ماند و همانقدر به مخاطب فرصت دریافت زیبایی های جزیی اما تاثیر گذار را می دهد .
همه آثار در نگاه اول به نظر می رسد که در فضایی تخت و دو بعدی طراحی و بیان می شوند ولی با کمی دقت بیشتر می توان دوری و نزدیکی را هم تشخیص داد خاصه در آثار متاخر جاهایی از فضای کل اثر گاهی از سر اتفاق و گاهی هم به عمد خوی معمارگونه دارد و تلنگری هم به تقسیم فضا به حجم های قابل دریافت در نگاه اول می زند.
مثلا می توان حضور اشیائی آشنا در آنها را حدس زد ، یاد قوس هایی که شباهتی به دالان ها دارد ، خطوطی که جاده را در ذهن تداعی می کند ، در یکی از آثار درختی به وضوح قابل دریافت است اما با پرداختی شاعرانه و همین طور هر کسی به نسبت تجسم خود می تواند فرم هایی را مرز بندی کرده و تجسم کند . این اتفاق البته برنامه ریزی شده و متفکرانه نبوده است ، یک رفتار حسی ست دقیقا به همین دلیل هم اشتراک فرمی می گیرد با مخاطب اش .
همین خوی چند پهلویی اثر آنها را شاعرانه جلوه داده و همین طور آنها را به آثار هندسی شرق و همین طور به نگارگری ایرانی نزدیک می کند . گاهی حتی وجه بارز تزیینی{ انتزاعی } کار آنقدر قوی ست که حیف است آن را به سمت و سوی طبیعت سوق دهیم و زیبایی ذاتی اش را به کپی گونه ای از طبیعت تقلیل دهیم.
رنگ در آثار سید علی صالحی بیشتر جنبه حسی و عاطفی دارد و در مواجه با فرم ها جنبه ی تزیینی به آنها می بخشد. به همین دلیل هم شاید هیچ تلاشی برای استفاده از رنگ های ترکیبی در آثار دیده نمی شود مثل آثار ونگوک ضربه های قلم مو صریح اند و هیجان و انرژی به کار می دهند .
در هیچ کدام از آثار رنگی سطح تخت رنگ دیده نمی شود، حتی هیچ کدام از آثار تقسیم بندی فضای خود را از رنگ ها نمی گیرند بلکه رنگ به صورت لکه هایی کوچک در کل کار می چرخد و مثل موسیقی طنین و طعمی به آن می افزاید ولی مستقل مطرح نمی شود . در واقع می توان گفت که زیربنای شکل گیری آثار رنگی نیز همان فرم ها و واحد ها هستند که مثل کلمه پیکره کلی شعر را شکل می دهد اما این بار پیکره کلی نقاشی را .
نگاره های سید علی صالحی مثل شعرهایش با مخاطب صمیمی و مهربانند و هیچ تفاخر یا تهاجمی را در مواجهه با مخاطب به او تحمیل نمی کنند . شاید تنها یک شاعر می تواند برای بیان آنچه در درونش می جوشد و شعر می شود تصویر بسازد .
در شعرهایش پیام آور امید است، آموزگار صبر و شکیبایی، کلمه هایش آوای پنهان همدلی آدمی اند با طبیعت و شهر . خودش می گوید :
بی خبر ماندن از منزل خاموشان / مصلحت نبود / وگرنه من / خود آلوده ی همین آوازهای بی اجازه ام / میان اندوه و امن عیش / من سال هاست / که زیستن و گریستن را / بر گزیده ام / من از همان اول ِ اتفاق / هم درد ِ اندوه ِ آدمی بوده ام ... { سید علی صالحی ، ما نباید بمیریم ، رویا ها بی مادر می شوند ؛ ص 227 }
انتهای پیام/320