سینمای ایران در نگاهی کلی، عموما توجه چندانی به ارائه زیباییهای بصری نشان نداده است. این بی توجهی بیشتر در بخش فراگیرتر آن که با عنوان "سینمای بدنه" میشناسیم، مشهود است. بخش دیگر، موسوم به سینمای مستقل یا سینمای هنری را هم به طور کلی نمیتوان چندان مقید و مسئول به ارائه زیبایی شناسانه تصاویر دانست. شاید نخستین جلوههای زیباییهای بصری فیلمها را بتوان در جریان موسوم به "موج نو" دهههای ۴۰ و ۵۰ سینمای ایران شناسایی کرد. موج نو سینمای ایران که امروزه با آثار فیلمسازانی چون "داریوش مهرجویی"، "ناصر تقوایی"، سهراب شهید ثالث"، "بهرام بیضایی" ، "امیر نادری" و "عباس کیارستمی" شناخته میشود، توانست با ساخت و پرداختهای تجربه گرایانه و نوآورانه فیلمها را تا حد یک اثر هنری ارتقا دهد. این سینماگران، همچنین موفق شدند با به کارگیری روشهای تجربی و آزمایشگرانه، به پیشبرد دراماتیک فیلمهای خود هم جلوهای هنرمندانه ببخشند. عمدهترین نمود آن را در ترکیببندی تصاویر و نحوه چینش و میزانسن این آثار میتوان مشاهده کرد. از آثار موج نو که زیباییشناسی بصری را به شکلی چشمگیر و موفق مدنظر قرار دادهاند، میتوان به فیلمهای
"گاو"، "آرامش در حضور دیگران"، طبیعت بیجان" و"آب، باد، خاک" اشاره کرد. شاید علت اصلی توفیق این فیلمسازان در خلق زیبایی شناسی بصری در آثار سینمایی را باید در تعاملی دانست که در این دوره میان هنرمندان عرصههای گوناگون ادبیات، هنرهای تجسمیو موسیقی به وجود میآید. این تعامل در بسیاری موارد در شکلی بیش از مراودات و همنشینیهای دوستانه و در قالب همکاریهایی جدی و حرفه ای ظاهر میشود. همچنین در مواردی استثناییتر شاهد آثاری هستیم که فیلمساز دارای تحصیلات و یا تجربیاتی در زیباییشناسی تصویر بوده است. "عباس کیارستمی" یکی از این موارد است که با پشتوانه آکادمیک هنرهای تجسمی به خلق آثار سینمایی دست زده است. فیلمسازان موج نو سینمای ایران که بخش عمدهای از آنها هم اکنون نیز به فیلمسازی مشغولاند، کماکان این رویکرد را در آثارشان دنبال میکنند. اما از فیلمسازان نسلهای بعدتر که هریک در سطوحی مختلف به زیباییهای بصری علاقه و توجه نشان داده اند، میتوان به "سعید ابراهیمیفر"، "کیانوش عیاری" و "محمدرضا اصلانی" اشاره کرد. بخش دیگری از سینمای ایران که از این حیث نباید از نظر دور بماند، سینمای مستند است. این بخش از فیلمسازی
به دلیل مستقل بودن و وابستگی کمتر به گیشه و فروش، عموما تمایل بیشتری به زیبایی شناسی بصری نشان داده است. دلیل دیگر این تمایل را شاید بتوان در مجبور نبودن فیلمساز مستند به پرداخت دراماتیک و داستان پردازی صرف دانست. این موضوع به خودی خود ساختار اثر را به تصویر سازیهای متمرکز تر و زیباتری سوق خواهد داد. از مستند سازان شاخصی که این رویکرد را در آثارشان با جدیت دنبال کرده اند، میتوان به "کامران شیردل"، "منوچهر طیاب" و "آربی اوانسیان" اشاره کرد. سینمای انیمیشن ایران هم با وجود قرابت و نزدیکی بسیارش با هنرهای تجسمی، کارنامه پرباری در پرداختن به زیبایی شناسی بصری از خود به جای نگذاشته است. اگرچه نمونههای موفقی از این بخش از سینما را بخصوص در آثار تولید شده در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان میتوان مشاهده کرد. ازجمله فیلمسازانی که در این عرصه تجربیات درخشانی انجام داده اند، میتوان "نورالدین زرین کلک"، "علی اکبر صادقی" و "فرشید مثقالی" را نام برد. شاید بخشی از بی توجهی اهالی سینما به مبحث زیبایی بصری را باید در خلائی دانست که منتقدین و تحلیل گران این عرصه را از پرداختن به این موضوع باز داشته است. این تحلیل
گران به ندرت مبحث زیبایی شناسی بصری را در نوشتهها و آرای خود مطرح میکنند و عمدتا زیبایی شناسی را در درام و پیشبرد روایت خلاصه میکنند. این در حالی است که به گواه تاریخ سینما، هرگاه در فهرست فیلمهای ماندگار نظری بیافکنیم، آثار فیلمسازانی که نگاهی همه جانبه و فراگیر به زیبایی شناسی داشته اند، همچون "همشهری کین"، " ۲۰۰۱ یک اودیسه فضایی"، "ماجرای نیمروز" و "مردی برای تمام فصول" همواره موردتوجه قرار گرفته است.
انتهای پیام/بابک فائقیان/31