سرویس تئاتر هنرآنلاین: هر انسانی درزندگیش ممکن است به اجبار سفر " اودیسه واری " داشته باشد ویا اساسأ کل زندگیش چنین سفری تلقی گردد؛ وجه مشترک اینگونه سفرها با حوادث غیرقابل پیش بینی و موقعیت های تنگنائی مخاطره آمیز زیادی تعریف می شود و انسان هنگام مواجهه با آن ها تنها و بی یاور است. در مواردی چه بسا که ناتوانی و درماندگی هم به آن اضافه گردد. این موضوع در رابطه با ماجراهای" اودیسه " - بخش دوم کتاب " ایلیاد و اودیسه " - اثر" هومر" به قیاسی نسبی منجر شده، که موضوع نمایش " اودیسه" به نویسندگی" امین طباطبائی" و کارگردانی" آرش دادگر" شده است.
نمایش " اودیسه " ظاهرأ روایتگر عینی وصحنه ای گناهکار بودن و سرگردانی ، گمگشتگی و بیهودگی انسان معاصراست. دراین نمایش دیالوگ ها ،حتا در تأویل آمیز ترین شکل ممکن شان ،اغلب تلویحی و کنائی اند و این تا حدی از صراحت موضوع مهم نمایش کاسته است؛ باوجود این،تماشاگر گاهی درذهنیت های نویسنده با دیالوگ های معنا داری روبه رومی شود . این دیالوگ ها درمواردی هم نشانه هائی از تفکرات افلاطونی با خود دارند:" ما خودمان مثالیم، واقعی وجود ندارد " ، " من نزدم ُتو گوش تو، زدم ُتو گوش نقش تو " و...
آنچه از لحاظ گفتاری و بیانی برجسته شده و تشخص نمایشی پیدا کرده ، همانا "مونولوگ های خطابه ای" است که به کمک آن ها نویسنده به خود فرصت داده تا گاهی فلسفی ودرمواقع معینی هم با رویکردی روانشناختی ،"جولان ذهنی" بدهد؛اغلب این مونولوگ ها،کُلی و کنائی اند که صراحتأ و به طور دقیق ُبن مایه های موضوعی شان را کاملأ آشکار نمی کنند ؛ به همین دلیل ماندگاری آن ها برای ذهن مخاطب کم است.
در نمایش " اودیسه " به نویسندگی" امین طباطبائی " و کارگردانی " آرش دادگر " تماشاگر با سه پرسوناژ " اولیس واره " روبه روست که اولی با توجه به بن مایه های روانکاوانه و روانشناختی ، دچار " پندارگرائی شخصی " و فردی است و خودش را " اولیس" تصور می کند . ضمنأ کمرش زیربار ناملایمات روزگار و اشتباهات خودش به شدت آسیب دیده و کلأ منقلب و ناراحت است. باید یادآور شد که این پرسوناژ که ظاهرأ امروزی معرفی شده، نمی تواند حتا " قراردادی " و " فرضی" هم تصور شود . ذهنیاتش بیشتر شامل توهمات شخصی و فردی است و در کل یک بیمار پارانویائی به حساب می آید والبته برای پاسخ دادن به این پرسش که چرا بین قهرمانان " ایلیاد و اودیسه " و کاراکترهای قهرمان دیگر تاریخ، خود را به " اولیس" منتسب کرده، هیچ دلیلی ارائه نشده است. به همین دلیل حضورش در متن و اجرا بی معنا و بی دلیل است.
پرسوناژ " اولیس واره" دوم کلأ براساس رویکرد هجوآمیز نویسنده به کاراکتراسطوره ای " اولیس" شکل گرفته و شدیدأ " قراردادی" وهمزمان " فرضی" است. درطراحی این پرسوناژ ایرادی وجود ندارد ، اما او باید پرسوناژ اصلی و محوری یک متن نمایشی جداگانه و مستقل باشد ، زیرا او هم با دو " اولیس " دیگر که از لحاظ ساختاری و موضوعی ، با هم بودنشان در متن و اجرا، بی دلیل و تحمیلی است ، هیچ ارتباطی ندارد.
پرسوناژ " اولیس واره " سوم نسبتأ واقع گرایانه ودر کل امروزی تر از دو پرسوناژ اولیس واره دیگر است . او تاحدی فلسفی هم می اندیشد. با همه این ها، اوهم کاملأ برای حضور در یک " درام" جدی مستقل مناسب است ، درامی که الزامأ باید حوادث و حواشی دامنه دارتر و گسترده تری هم در آن شکل بگیرد.
بررسی موارد فوق نشان می دهد که این پرسوناژ ها خارج از چارچوب " روابط علت و معلولی " و صرفأ بنا به میل نویسنده کنار هم گذاشته شده اند ؛ یعنی آن ها اساسأ در راستای هم نیستند، بلکه به طور سلیقه ای درعرض هم قرارداده شده اند و" ایجابی و الزامی بودن" حضور همدیگر را نقض می کنند؛ باید اذعان داشت که تماشاگر با سه پرسوناژ که نهایتأ هرکدام به شکلی مستقل وجوهی از " اولیس وارگی" انسان تنهای امروز را به نمایش می گذارند ، روبه روست و نمایش کلأ سه سویه است.
در جاهائی می توان برخی از صحنهها را پس و پیش کرد که نشانگر داستانی نبودن نمایش و اصرار نویسنده بر جای دادن همه ذهنیاتش در یک متن است. ضمنأ در دو مقطع قبل از پایان نمایش به دلیل مونولوگهای خطابهای، تحلیلی و یک سویهای که در آن مقاطع ارائه میشود، میتوان نمایش را پایان یافته تلقی کرد، اما نمایش در اصل باز به دلیل اصرار ذهنی نویسنده ادامه مییابد.
سبک و سیاق ساختاری و موضوعی نمایش ترکیبی از "هجویه" و "درام" است که میتوان آنها را به ترتیب با نسبتهای دوسوم و یک سوم در نظر گرفت. این عارضه سبب شده که اجرا "دو ساختاره" از کار درآید. نمایش میبایستی عمدهتأ بر اساس همان "هجویه" یا "پارودی" پیش میرفت. درحال حاضر نویسنده فقط در بخشهای هجو آمیز که اغلب با اتکای بر "وانموده سازی" اجرا میشوند، موفق عمل کرده، ضمن آن که "تمثیل وارگی" موضوع و پرسوناژ ها هم قابل تأمل است.
نمایش "اودیسه" به کارگردانی آرش دادگر به رغم کاستیهای نسبی متن، در بخش کارگردانی، اجرائی زیبا، هنرمندانه و قابل تأمل است؛ طراحی صحنه آغازین هیچ داده "پیشاذهنی" به مخاطب نمیدهد و برای شروع بسیار ابتکاری و کاربردی است؛ فضای زیادی هم دراختیار بازیگرها میگذارد. میزانسنها همگی طراحی شده و با توجه به محتوای صحنهها شکل دهی شدهاند؛ این میزانسندهیها به رغم چند گانگی در "اولیس وارگی" سه پرسوناژ محوری اثر، سبب جایگاه دهی و تحلیل پذیری نقشهای آنان شده است. استفاده بسیار دراماتیک مسعود رنجبر از نورهای موضعی و نور "اکسپرسیونیستی" که در جاهائی صحنه تاریک را هاشور میزند و سایه روشن ایجاد میکند تا موتیفهای صحنه برجستهتر، دراماتیکتر و مضمونزا تر بشوند، یکی از زیبائیها و جذابیتهای معنادار و تأویل آمیز نمایش است. بازی بازیگران، همگی به تناسب محتوای نمایش و نیز با توجه به میزانسنهای طراحی شده ، ستودنی و تأثیرگذار است.
نمایش دارای یک ویژگی برجسته است که به هر دو حوزه متن و اجرا مربوط میشود، تمام آنچه روی صحنه جریان دارد، عملأ و به شکل "آشنائی زُدایانهای" برای اثبات این حقیقت است که تماشاگر دریابد که با در نظر گرفتن دو دنیای اسطورهای و واقعی، همه چیز در اصل به صورت "نمایش در نمایش" اجرا میشود؛ یعنی پرسوناژهای نمایش " اودیسه " تعدادی از آدم های دنیای معاصرند که به عنوان بازیگر به روی صحنه رفته اند تا آن جا نقش خود را به طور نسبی با " تمثیل واقع شدن برای پرسوناژ اسطوره ای اولیس" به قرینه نقش های واقعی شان در زندگی، ایفا نمایند .خود نمایش به طور ضمنی این موضوع را خاطر نشان میکند: "نزدم ُتوی گوش تو ، زدم ُتوی گوش نقش تو " .
مهم ترین جلوه بصری و تأویل زای نمایش " اودیسه " به طور آشکاری به کارگردانی " آرش دادگر " ارتباط پیدا می کند؛ او برای همه بازیگران و جایگاه دهی آنان و شکل دهی صحنه ها طراحی های معین در نظرگرفته است . این طراحی ها شامل استفاده کاربردی تر از نور هم می شود . به کارگیری سازه های صحنه ای و نیز بهره گیری از فضا های بالائی گوشه های طرفین صحنه و مخصوصأ استفاده مضمون دار و تأویل آمیز از فضای انضمامی بیرون از سالن نمایش برای گسترش صحنه، عملأ نوعی بدعت، شیوه گرائی و ابتکار خاص و هنرمندانه است که رویکردی تجربی به اجرا محسوب می شود.
نمایش"اودیسه" به نویسندگی" امین طباطبائی " و کارگردانی " آرش دادگر " که هم اکنون در تالار حافظ اجرا می شود، در القای سرگردانی، گمگشتگی و حتی بیهودگی و تنهائی انسان معاصر، اجرائی بامحتوا و به سبب طراحیهای تئاتری، بصری و دراماتیکاش نمایشی بیادماندنی و نسبتأ "خاص" است.