سرویس تئاتر هنرآنلاین: هر متنی الزامأ شکل اجرائی خاصی طلب مِیکند؛ بیتوجهی به این اصل اساسی همواره سبب میشود که ساختار و نیز حتی خود متن و محتوای آن زیرسؤال برود و مخاطب هم در رابطه با درک درست نمایش نهایتأ سردرگم شود. این ناهماهنگی ممکن است در شرائط نامتعارفی به نهایت هم برسد و به شکل متناقضی مضاعف گردد؛ یعنی کارگردان برای اجرای متن به طور همزمان از دو شیوه اجرائی که هیچ دلیلی برای کاربری ترکیبی آنها وجود ندارد، استفاده نماید. معمولأ چنین عارضهای ذهن مخاطب را از توجه به محتوا کاملأ باز میدارد؛ ضمنأ اجرا هم در کلیت خود دافعهزا میشود و همچون نمایشی برای خود صحنه و بازیگران جلوه میکند و در این میان عملأ تماشاگران نادیده گرفته میشوند.
نمایش " اندرحکایت ناکامی ببری خان" به نویسندگی نوشین تبریزی و کارگردانی مشترک سلما محسنی اردهالی و سینا ییلاق بیگی که هم اکنون در تماشاخانه سنگلج اجرا میشود، ظاهرأ روایتگر موضوعی مربوط به دوره قاجار و زمان ناصرالدین شاه است و مثل سایر کلیشههای نمایشی خودش عمدهتأ موضوع "منفور نشان دادن شاهان قاجار و مضحکه های دربار" را که موضوعی بسیارتکراری و مربوط به "یک قرن واندی سال" پیش است، دستمایه و درونمایه خود قرارداده تا بلکه به یک "کمدی شبه لاله زاری عروسکی" ظاهرأ ابتکاری شکل بدهد.
آنچه به نظر نویسنده و کارگردانان این نمایش ظاهرأ ابتکاری بوده است، دقیقأ نقض هماهنگی محتوا و متن با اجراست: در آن از یک پرسوناژ "گربه نما" با عنوان " ببری خان " استفاده شده، که در کنار سایر پرسوناژهایی که همگی آدماند و به ترتیب لباسها و ماسکهای معینی به تن و چهره دارند، ظاهر میشود و با آنها همانند یک آدم حرف میزند. البته گاهی هم به بهانه گربه بودنش "میو میو" هم میکند. تفاوت عمده و متناقضی که این پرسوناژ با دیگران دارد، آن است که دیگران همه آدماند و او گربهای است که هیچ دلیل محتوائی و هیچ الزام اجرائی و نمایشی برای "گربه بودن" او وجود ندارد و به بهانه تشابه داستانیاش با قصهای که در نمایش عروسکی سایهای جریان دارد به کار گرفته شده که، اساسأ یک ربط دادن "بی ربط" است. ضمنأ دراین نمایش از دو شیوه "نمایش عروسکی سایهای" و "نمایش عروسکی زنده" که دو ژانر فرعی متفاوت از ژانراصلی "نمایش عروسکی" هستند، استفاده شده است. نمایش عروسکی زنده همان گونه که از عنوانش پیداست، توسط بازیگرانی که لباسها و ماسکهای خاصی بر تن و چهره دارند، اجرا میشود. در کل هر دو نمایش عروسکی به شکلی ترکیبی و نوبتی قصهای را که چندان کمیک، گیرا و نمایشی نیست، روایت میکنند. در این اجرا هیچ دلیلی برای آن که چرا از دو نوع نمایش عروسکی سایهای وعروسکی زنده استفاده میشود، ارائه نشده و این کاربری نامتجانس و غیرسنخیتدار عملأ نمایش را دوگانه و دو ژانره کرده و مهمتر آن که چون از لحاظ ساختاری تناسبی با موضوع ندارد، سبب گسیختگی و "چند جنسی شدن" نمایش شده است. بهتر بود که نمایش فقط به یکی از این دو شیوه و ژانر اجرا میشد. تناقض دیگری هم مزید برعلت شده: درنمایش عروسکی زنده، ریخت و قیافه برخی از پرسوناژها هم ترکیبی از کاردرآمده است؛ یعنی یکی از بازیگران که نیم تنه پائینیاش به لباس پرسوناژ آراسته شده، نیم تنه عروسکی "شاه" یا "قبله عالم" را بی آن که بپوشدش، به بالاتنه خود بسته و ماسکی هم به جای صورت بر چهره دارد؛ او هنگام اجرای نقش، بالاتنه عاریتیاش را بازی می دهد و از پشت آن دیالوگگوئی میکند. این وضعیت در اجرا به یک "اندام وارگی دوگانه بی دلیل" شکل داده است. باید یاد آور شد که کارگردان میتوانست بالاتنه عاریتی را هم به تن بازیگر بپوشاند و با رفع این دوگانگی تا حدی از مصنوعی، ساختگی و باور ناپذیربودن نمایش بکاهد.
نمایش بر مبنای روایت صحنهای قصهای درباره یک پرسوناژ حیوان و چند پرسوناژ انسان پیش میرود. این قصه گرچه محتوائی بزرگسالانه دارد، اما در کلیت اجرا و از نظر، بازیگری و کارگردانی عملأ غیر بزرگسالانه از کار درآمده است. ترانههای فولکلوریک نمایش "اندر حکایت ناکامی ببری خان" به کارگردانی مشترک سلما محسنی اردهالی و سینا ییلاق بیگی با حرکات گروهی موزون و شاد مناسبی همراهی نمیشوند. طراحی صحنه، کلیشهای و همزمان نسبتأ "المانی" است. تصاویر ویدیو پروجکشن که تمامأ "اسلایدی" اند، کمکی به محتوا و ترکیب و شاکله ظاهرأ کمیک نمایش نکردهاند. بازیگران هم بازی دلچسپی ندارند و فقط تلاش بازی دهندگان عروسکها و ابتکار طراح لباس، به طور نسبی قابل توجه است. نور، کارکرد معمولی خود را دارد. کارگردانی نمایش در کل ضعیف و بیشترکارگاهی و تمرینی به نظر میرسد. این نمایش یک "شبه کمدی" است ، چون نه میخنداند و نه سرگرم میکند.
حسن پارسائی